Shloka 4
श्रीशक्रसंवादः — The Dialogue of Śrī
Lakṣmī) and Śakra (Indra
भीष्म उवाच मासपक्षोपवासेन मन्यन्ते यत् तपो जना: । आत्मतन्त्रोपघातस्तु न तपस्तत्सतां मतम्
bhīṣma uvāca māsa-pakṣopavāsena manyante yat tapo janāḥ | ātma-tantro-paghātas tu na tapas tat satāṃ matam ||
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– “အို ဘုရင်၊ လူသာမန်တို့သည် တစ်လ သို့မဟုတ် တစ်ပတ်နှစ်ပတ် (ပက္ခ) အစာရှောင်ခြင်းကို တပဟု ထင်ကြသည်။ သို့သော် ထိုကဲ့သို့သော အလေ့အကျင့်သည် ကိုယ့်စိတ်အလိုလိုက်၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိခိုက်စေကာ ကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်သွေ့ပျက်စီးစေသည့်အခါ—ဓမ္မကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ အထောက်အကူဖြစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာကိုပင်—ပညာရှိတို့အမြင်တွင် တကယ့်တပ မဟုတ်” ဟု။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes genuine tapas (disciplined, dharmic self-restraint) from mere extreme fasting that damages the body; the wise do not call self-harming practices ‘austerity’.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he advises the king on the nature of true religious discipline, correcting a common belief that long fasts alone constitute tapas.