Adhyaya 206
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation Teachings) — Guṇa–Indriya–Saṃsāra Analysis Unit
A teacher (guru) explains a causal map of bondage: rajas and tamas are linked with delusion; from cognitive confusion arise desire (kāma), then anger (krodha), greed (lobha), fear (bhaya), pride (darpa), and ego-sense (ahaṃkāra), culminating in action (kriyā). Action generates relational attachment (sneha), then sorrow (śoka), and repeated cycles of pleasure–pain that condition rebirth. The discourse includes an intentionally unsentimental account of gestation and bodily formation to counteract craving. It then shifts to a Sāṃkhya-like account of prakṛti/field (kṣetra) and knower (kṣetrajña), describing how sensory faculties and vital functions arise in relation to specific cravings (e.g., sound-craving with hearing). Suffering is said to expand through appropriation (upādāna) and conceit/identification (abhimāna), while cessation is attainable through relinquishment (tyāga) and nirodha; one who knows cessation is described as freed from renewed embodiment. The chapter closes by urging examination of the senses’ arising and dissolution with “śāstra-vision,” so that knowledge of causes prevents return to bodily re-entry.
Chapter Arc: मनु, पंचभूतों और मन-बुद्धि-इन्द्रियों के संयोग से जीव की अनुभूति-यात्रा का सूत्र पकड़ाते हैं—एक ही परम तत्त्व कैसे अनेक देहों में अनेक रूपों से चमकता है? → उपमाओं की शृंखला से जिज्ञासा तीव्र होती है: जैसे स्वर्ण में सूत्र, मोतियों-प्रवालों में वही तत्त्व, वैसे ही आत्मा घोड़े-मनुष्य-हाथी-मृग-कीट-पतंग तक में कर्मानुसार आसक्त होकर भिन्न-भिन्न देह-धर्म धारण करती है; भूमि में एक रस होते हुए भी बीज के अनुसार औषधि-स्वभाव बदलता है, वैसे ही बुद्धि कर्मानुगा होकर अंतरात्मा का दर्शन ढक देती है। → ज्ञान से बुद्धि को निर्मल कर, मन को साधकर, और इन्द्रिय-ग्राम को मन के अधीन कर साधक ‘अक्षर’ पद को प्राप्त करता है—वही अनागत, सनातन, अव्यय, ध्रुव, स्वयम्भू परमगति; इसी निश्चय में अमृतत्व का द्वार खुलता है। → वेद (ऋक्-यजुः-साम) भी अध्ययन-काल में शरीराश्रित, यत्नसाध्य और विनाशिन बताए जाते हैं; और यह भी कि दुर्भाग्य, साधनहीनता तथा कर्मफलासक्ति के कारण मर्त्य उस मार्ग को नहीं देख पाते जिससे परम पद की प्राप्ति होती है—अतः निष्काम, शुद्ध-बुद्धि ज्ञान ही उपाय है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। अकाल षर्डाधिकद्विशततमो< ध्याय: परमात्मतत्त्वका निरूपण--मनु-बृहस्पति-संवादकी समाप्ति मनुर्वाच यदा तै: पञ्चभि: पज्च युक्तानि मनसा सह । अथ तद् रक्ष्यते ब्रह्म मणौ सूत्रमिवापितम्,मनुजी कहते हैं--बृहस्पते! जिस समय मनुष्य शब्द आदि पाँच विषयोंसहित पाँचों ज्ञानेन्द्रियों और मनको काबूमें कर लेता है, उस समय वह मणियोंमें ओतप्रोत तागेके समान सर्वत्र व्याप्त परब्रह्मका साक्षात्कार कर लेता है
မနုက ပြောသည်—ဗြဟස්ပတိရေ၊ လူတစ်ယောက်သည် စိတ်နှင့်အတူ အာရုံငါးပါးကို ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုငါးပါး (အသံ၊ ထိတွေ့မှု၊ ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ အရသာ၊ အနံ့) နှင့်တကွ ထိန်းချုပ်နိုင်သည့်အခါ၊ အလုံးစုံကို လွှမ်းမိုးနေသော အမြင့်ဆုံး ဗြဟ္မန်ကို သိမြင်ရသည်—မဏိများကို တစ်ကြိုးတည်းက ဖြတ်သန်း၍ ချည်နှောင်ထားသကဲ့သို့။
Verse 2
तदेव च यथा सूत्र सुवर्णे वर्तते पुनः । मुक्तास्वथ प्रवालेषु मृन्मये राजते तथा
ဘီရှ္မက ပြောသည်—“တစ်ကြိုးတည်းသော ထိုကြိုးသည် ရွှေအတွင်း၌လည်း ထပ်မံတွေ့ရသကဲ့သို့၊ ပုလဲနှင့် ပုရပယ်တို့အကြား၌လည်း တောက်ပလျက်ရှိပြီး၊ မြေထည် (မြေစေး) အတွင်း၌ပင် ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။ ထိုကဲ့သို့ပင် အောက်ခံသဘောတရားတစ်ခုတည်းသည် ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် အခြေအနေ မတူညီသော်လည်း မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိ၍၊ အပြင်ပန်းမီဒီယမ်ကြောင့် ၎င်း၏တန်ဖိုး မလျော့ပါ”။
Verse 3
तद्धद् गोडश्वमनुष्येषु तद्धद्धस्तिमृगादिषु । तद्धत् कीटपतड्लेषु प्रसक्तात्मा स्वकर्मभि:
ဘီရှ္မက ပြောသည်—တူညီသော (အသက်ဝင်သဘောတရား) သည် နွား၊ မြင်း၊ လူတို့အတွင်း၌လည်း ရှိ၏။ တူညီသောအရာသည် ဆင်၊ သမင်နှင့် အခြားသတ္တဝါတို့အတွင်း၌လည်း ရှိ၏။ ပိုးကောင်နှင့် ပိုးမွှားတို့အတွင်း၌ပင် ထိုတူညီသောအရာ ရှိ၏။ သို့သော် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတစ်ဦးချင်းစီသည် မိမိ၏ကံအလုပ်တို့ကြောင့် ချည်နှောင်ခံရ၍၊ ကံက ချမှတ်ပေးသော အလုပ်နှင့် အသက်မွေးပုံစံ၌ စိတ်ကပ်လျက် နေ၏။
Verse 4
जैसे वही तागा सोनेकी लड़ियोंमें, मोतियोंमें, मूँगोंमें और मिट्टीकी मालाके दानोंमें ओतप्रोत होकर सुशोभित होता है, उसी प्रकार एक ही परमात्मा गौ, अश्व, मनुष्य, हाथी, मृग और कीट-पतंग आदि समस्त शरीरोंमें व्याप्त है! विषयासक्त जीवात्मा अपने-अपने कर्मके अनुसार भिन्न-भिन्न शरीर धारण करता है ।। येन येन शरीरेण यद्यत्कर्म करोत्ययम् । तेन तेन शरीरेण तत् तत् फलमुपाश्ुते,यह मनुष्य जिस-जिस शरीरसे जो-जो कर्म करता है, उस-उस शरीरसे उसी-उसी कर्मका फल भोगता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်—တစ်ကြိုးတည်းသော ကြိုးသည် ရွှေကြိုးများ၊ ပုလဲများ၊ ပုရပယ်များနှင့် မြေစေးပုတီးများကိုပင် ဖြတ်သန်း၍ အားလုံးကို ချည်နှောင်ကာ အလှတရားကို ပေးသကဲ့သို့၊ တစ်ပါးတည်းသော အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (ပရမအာတ္မာ) သည် နွား၊ မြင်း၊ လူ၊ ဆင်၊ သမင်နှင့် ပိုးမွှား၊ ပျံသန်းသတ္တဝါတို့အထိ ကိုယ်ခန္ဓာအားလုံး၌ ပျံ့နှံ့နေ၏။ သို့သော် အာရုံအရာဝတ္ထုတို့၌ ကပ်လျက်နေသော ဇီဝအတ္တမန်သည် မိမိကံအတိုင်း ကိုယ်ခန္ဓာမျိုးစုံကို ခံယူရ၏။ လူသည် မည်သည့်ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် မည်သည့်အလုပ်ကို ပြုလုပ်သနည်း၊ ထိုကိုယ်ခန္ဓာဖြင့်ပင် ထိုအလုပ်၏ အကျိုးကို ခံစားရ၏။
Verse 5
यथा होकरसा भूमिरोषध्यर्थानुसारिणी । तथा कर्मनुगा बुद्धिरन्तरात्मानुदर्शिनी,जैसे भूमिमें एक ही रस होता है तो भी उसमें जैसा बीज बोया जाता है, उसीके अनुसार वह उसमें रस उत्पन्न करती है, उसी तरह अन्तरात्मासे ही प्रकाशित बुद्धि पूर्वजन्मके कर्मोके अनुसार ही एक शरीरसे दूसरे शरीरको प्राप्त होती है
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «မြေသည် အနှစ်သာရတစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော်လည်း စိုက်ပျိုးသည့် မျိုးစေ့အမျိုးအစားအလိုက် အရည်ဓာတ်နှင့် အထွက်အပေါ်ကို ထုတ်ပေးသကဲ့သို့၊ အတွင်းအတ္တမန်၏ အလင်းဖြင့် ထွန်းလင်းသော ဉာဏ်သည်လည်း အတိတ်က ကမ္မအလိုက် လှုပ်ရှားကာ သတ္တဝါကို ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ဆက်လက်သယ်ဆောင်သွားသည်»။
Verse 6
ज्ञानपूर्वा भवेल्लिप्सा लिप्सापूर्वाभिसंधिता । अभिसंधिपूर्वकं कर्म कर्ममूलं ततः फलम्,मनुष्यको पहले तो विषयका ज्ञान होता है; फिर उसके मनमें उसे पानेकी इच्छा उत्पन्न होती है। उसके बाद “इस कार्यको सिद्ध करूँ” यह निश्चय और प्रयत्न आरम्भ होता है। फिर कर्म सम्पन्न होता और उसका फल मिलता है
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ပထမဦးစွာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို သိမြင်ခြင်း ပေါ်လာသည်။ ထိုသိမြင်ခြင်းမှ ရယူလိုသော ဆန္ဒ ပေါက်ဖွားလာသည်။ ဆန္ဒမှ ‘ဤအရာကို အောင်မြင်စေမည်’ ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်တိတိကျကျနှင့် ထိုနောက်လိုက်သော ကြိုးပမ်းမှု ပေါ်လာသည်။ ထို့နောက် လုပ်ရပ် (ကမ္မ) ကို ပြုလုပ်ပြီး၊ လုပ်ရပ်မှ အကျိုးရလဒ်ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လူ့အတွေ့အကြုံသည် သိမြင်ခြင်းမှ လိုလားခြင်းသို့၊ ရည်ရွယ်ချက်မှ လုပ်ရပ်သို့၊ လုပ်ရပ်မှ အကျိုးဆက်သို့ ဟူသော သီလကွင်းဆက်အဖြစ် ရွေ့လျားသည်»။
Verse 7
फल कर्मात्मकं विद्यात् कर्म ज्ञेयात्मकं तथा । ज्ञेयं ज्ञानात्मकं विद्याज्ज्ञानं सदसदात्मकम्,इस प्रकार फलको कर्मस्वरूप समझे। कर्मको जाननेमें आनेवाले पदार्थोंका रूप समझे और ज्ञेयको ज्ञानरूप समझे तथा ज्ञानका स्वरूप कार्य और कारण जाने
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «‘အကျိုး’ သည် လုပ်ရပ်၏ သဘောတရားဖြစ်ကြောင်း သိရမည်။ လုပ်ရပ်သည်လည်း သိမြင်ရမည့် အရာများ (သိနိုင်သော ကဏ္ဍ) ၏ သဘောတရားဖြစ်သည်။ သိမြင်ရမည့်အရာသည် ဉာဏ်၏ သဘောတရားဖြစ်သည်။ ဉာဏ်သည် နှစ်မျိုးသဘောရှိ၍—ရှိသောအရာနှင့် မရှိသောအရာ (အကြောင်းနှင့် အကျိုး၊ ပေါ်ထွန်းခြင်းနှင့် ၎င်းမပေါ်မီ အခြေအနေ) နှစ်ဖက်လုံးနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် အကျိုးမှ လုပ်ရပ်သို့၊ လုပ်ရပ်မှ ဉာဏ်သို့ ပြန်လည်လိုက်လံကြည့်လျှင်၊ သီလတာဝန်ယူမှုနှင့် မှန်ကန်သော နားလည်မှုတို့ ပေါင်းစည်းနေသည်ကို မြင်ရသည်»။
Verse 8
ज्ञानानां च फलानां च ज्ञेयानां कर्मणां तथा । क्षयान्ते यत् फल विद्याउज्ञानं ज्ञेयप्रतिष्ठितम्,ज्ञान, फल, ज्ञेय और कर्म--इन सबका अन्त होनेपर जो प्राप्तव्य फलरूपसे शेष रहता है, उसको ही तुम ज्ञेयमात्रमें व्याप्त होकर स्थित हुआ ज्ञानस्वरूप परमात्मा समझो
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ဉာဏ်၊ အကျိုး၊ သိမြင်ရမည့်အရာ၊ နှင့် ကမ္မ—ဤအရာအားလုံး အဆုံးသတ်သွားသောအခါ၊ ရယူရမည့် အကျိုးအဖြစ် ကျန်ရစ်သည့် အရာကို၊ ‘သိမြင်ရမည့်အရာ’ တစ်ခုတည်းအတွင်း အပြည့်အဝ ပျံ့နှံ့ကာ တည်ရှိနေသော ဉာဏ်သဘောတရားဖြစ်သည့် ပရမအတ္တမန် (ပရမాత္မန်) ဟု သင်တို့ နားလည်ကြလော့»။
Verse 9
महद्धि परमं भूतं यत् प्रपश्यन्ति योगिन: । अबुधास्तं न पश्यन्ति हा[ात्मस्थं गुणबुद्धय:,उस परम महान् तत्त्वको योगिजन ही देख पाते हैं। विषयोंमें आसक्त अज्ञानी मनुष्य अपने भीतर ही विराजमान उस परब्रह्म परमात्माको नहीं देख सकते हैं
ဘီရှ္မက ဆိုသည်– «ယောဂီတို့က တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့နိုင်သော အမြင့်မြတ်၍ အလွန်ကြီးမားသည့် တတ္တဝါတရားသည် ထိုအရာပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဂုဏ်သုံးပါး၏ လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အမြင်အာရုံပုံသွင်းခံထားရပြီး အာရုံခံအရာဝတ္ထုများ၌ ကပ်လျက်နေသော မသိမြင်သူတို့သည်၊ မိမိအတွင်း၌ တည်ရှိနေသော်လည်း ထိုအမြင့်ဆုံး အတ္တမန်ကို မမြင်နိုင်ကြ»။
Verse 10
पृथिवीरूपतो रूपमपामिह महत्तरम् । अद्धों महत्तरं तेजस्तेजस: पवनो महान्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဤလောက၌ ရေ၏ရုပ်သဘောသည် မြေ၏ရုပ်သဘောထက် ပိုမိုကြီးမြတ်၏။ ရေထက် ပိုကြီးမြတ်သည်မှာ မီးဖြစ်၏။ မီးထက် ပိုကြီးမြတ်သည်မှာ အင်အားကြီးသော လေဖြစ်၏။»
Verse 11
पवनाच्च महद् व्योम तस्मात् परतरं मन: । मनसो महती बुद्धिर्बुद्धे: कालो महान् स्मृत:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «လေမှ အာကာသအကျယ်အဝန်းကြီး ပေါ်ထွန်း၏။ ထိုအထက်တွင် စိတ်ရှိ၏။ စိတ်ထက် ပိုကြီးမြတ်သည်မှာ အင်တယ်လက် (ဗုဒ္ဓိ) အင်အားကြီးဖြစ်၏။ အင်တယ်လက်ထက် ပိုကြီးမြတ်သည်မှာ ကာလ (အချိန်) ဖြစ်ပြီး၊ အကြီးမားဆုံးသော အင်အားဟု မှတ်ယူကြ၏။»
Verse 12
कालात् स भगवान् विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् । नादिरन मध्यं नैवान्तस्तस्य देवस्य विद्यते
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ကာလမှပင် အရှင်ဗိဿ္ဏု—ကောင်းမြတ်သော ဘုရား—ပေါ်ထွန်း၏။ ဤကမ္ဘာလောက အားလုံးသည် ထိုအရှင်၏ အပိုင်ဖြစ်၏။ ထိုဘုရားအတွက် အစလည်း မသိနိုင်၊ အလယ်လည်း မသိနိုင်၊ အဆုံးလည်း မသိနိုင်—အကန့်အသတ်နှင့် တိုင်းတာမှုတို့ကို လွန်ကဲတော်မူ၏။»
Verse 13
इस जगतमें पृथ्वीके रूपसे जलका ही रूप महान् है। जलसे तेज अति महान है, तेजसे पवन महान् है, पवनसे आकाश महान् है, आकाशसे मन परतर है अर्थात् सूक्ष्म, श्रेष्ठ और महान् है। मनसे बुद्धि महान् है, बुद्धिसे काल अर्थात् प्रकृति महान् है और कालसे भगवान् विष्णु अनन्त, सूक्ष्म, श्रेष्ठ और महान् हैं। यह सारा जगत् उन्हींकी सृष्टि है। उन भगवान् विष्णुका न कोई आदि है, न मध्य है और न अन्त ही है ।। अनादित्वादमध्यत्वादनन्तत्वाच्च सोडव्यय: । अत्येति सर्वदुःखानि दुःखं हुन्तवदुच्यते,वे आदि, मध्य और अन्तसे रहित होनेके कारण ही अविनाशी हैं; अतएव सम्पूर्ण दुःखोंसे परे हैं, क्योंकि विनाशशील वस्तु ही दुःखरूप हुआ करती है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဤလောက၌ ‘မြေ’ ဟုခေါ်သော ရုပ်သဘောသည် အမှန်အားဖြင့် ရေ၏ ကြီးမားသော ပေါ်လွင်မှုတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်၏။ ရေထက် မီးသည် အလွန်ကြီးမြတ်၏။ မီးထက် လေသည် ကြီးမြတ်၏။ လေထက် အာကာသသည် ကြီးမြတ်၏။ အာကာသထက် စိတ်သည် ပိုမိုသိမ်မွေ့၍ ပိုမြင့်မြတ်၍ ပိုကြီးမြတ်၏။ စိတ်ထက် ဗုဒ္ဓိ (အင်တယ်လက်) သည် ကြီးမြတ်၏။ ဗုဒ္ဓိထက် ကာလ—အတိအကျဆိုသော် ပရကృతိ (Prakṛti)—သည် ကြီးမြတ်၏။ ကာလထက် အနန္တ၊ သိမ်မွေ့၊ အထွဋ်အမြတ်၊ မဟာဖြစ်သော အရှင်ဗိဿ္ဏု တော်မူ၏။ ဤကမ္ဘာလောက အားလုံးသည် ထိုအရှင်၏ ဖန်ဆင်းမှုဖြစ်၏။ ထိုအရှင်ဗိဿ္ဏု၌ အစမရှိ၊ အလယ်မရှိ၊ အဆုံးမရှိ။ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး မရှိသဖြင့် မပျက်စီးနိုင်သော အရှင်ဖြစ်၍ ဒုက္ခအားလုံးကို လွန်ကဲတော်မူ၏။ အကြောင်းမှာ ပျက်စီးနိုင်သော အရာတို့သာ ဒုက္ခသဘောဟု ဆိုကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။»
Verse 14
तद् ब्रह्म परम॑ प्रोक्त तद्धाम परमं पदम् । तद् गत्वा कालविषयाद् विमुक्ता मोक्षमाश्रिता:
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုအရာကို အမြင့်ဆုံးသော ဗြဟ္မန်ဟု ကြေညာကြ၏—ထို၏ အမြင့်ဆုံးသော နေရာတော်၊ အဆုံးစွန်သော အခြေအနေဖြစ်၏။ ထိုသို့ ရောက်ရှိသွားသော သတ္တဝါတို့သည် ကာလ၏ အုပ်ချုပ်ရာနယ်ပယ်မှ လွတ်မြောက်၍ မောက္ခ (mokṣa) ကို ခိုလှုံကြ၏။»
Verse 15
अविनाशी विष्णु ही परबत्रह्म कहे जाते हैं। वे ही परमधाम और परमपद हैं। उन्हें प्राप्त कर लेनेपर जीव कालके राज्यसे मुक्त हो मोक्षधाममें स्थित हो जाते हैं ।। गुणेष्वेते प्रकाशन्ते निर्गुणत्वात् तत: परम् | निवृत्तिलक्षणो धर्मस्तथा535नन्त्याय कल्पते,ये वध्य जीव गुणोंमें अर्थात् गुणोंके कार्यरूप शरीर आदिके सम्बन्धसे व्यक्त हो रहे हैं; परंतु परमात्मा निर्मुण होनेके कारण उनसे अत्यन्त परे हैं। जो निवृत्तिरूप धर्म (निष्काम कर्म) है, वह अक्षय पद (मोक्ष) की प्राप्ति करानेमें समर्थ है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်။ မပျက်မယွင်းသော ဗိဿနုကို အမြင့်ဆုံးဗြဟ္မန် (ပရဗြဟ္မ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုသူတော်တည်းသာ အမြင့်ဆုံးအဘိုဒ် (ပရမဓာမ) နှင့် အမြင့်ဆုံးအဆင့် (ပရမပဒ) ဖြစ်သည်။ ထိုသူတော်ကို ရောက်ရှိလျှင် သတ္တဝါသည် ကာလ (အချိန်) ၏ အာဏာအုပ်စိုးမှုမှ လွတ်မြောက်ကာ မောက္ခဓာမ၌ တည်မြဲလာသည်။ သတ္တဝါတို့သည် ဂုဏ်များအတွင်း၌ ထင်ရှားလာကြသည်—ကိုယ်ခန္ဓာ၊ စိတ်တို့ကဲ့သို့ ဂုဏ်တို့၏ အကျိုးဖြစ်ပေါ်မှုများနှင့် ဆက်နွယ်နေခြင်းကြောင့်ပင်—သို့ရာတွင် ဂုဏ်မဲ့သော အမြင့်ဆုံးအတ္တမန်သည် ထိုအရာတို့ထက် အလွန်အမင်း ကျော်လွန်နေသည်။ နိဝတ္တိ (nivṛtti) ဟု ခေါ်သော ဆုတ်ခွာခြင်းလက္ခဏာရှိသည့် ဓမ္မ—လိုချင်တပ်မက်မှုမပါဘဲ လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း—သည် မပျက်မယွင်းသော မောက္ခအဆင့်သို့ ပို့ဆောင်နိုင်သော အင်အားရှိသည်။
Verse 16
ऋचो यजूंषि सामानि शरीराणि व्यपश्रिता: । जिद्लााग्रेषु प्रवर्तन्ते यत्नसाध्या विनाशिन:,ऋग्वेद, यजुर्वेद और सामवेद--ये अध्ययनकालमें शरीरके आश्रित रहते हैं और जिह्वाके अग्रभागपर प्रकट होते हैं; इसीलिये वे यत्नसाध्य और विनाशशील हैं अर्थात् इनका लुप्त होना स्वाभाविक है
Ṛc (ရစ်ခ်)၊ Yajus (ယဇုစ်) နှင့် Sāman (သာမန်) ဟူသော ဝေဒသုံးပါးသည် လေ့လာသည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာကို အခြေခံ၍ တည်နေပြီး လျှာဖျားပေါ်တွင် ထင်ရှားလာသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ကြိုးစားအားထုတ်မှ ရနိုင်သောအရာများဖြစ်ပြီး ပျက်စီးနိုင်သော အနိစ္စတရားဖြစ်သည်—အဆုံးတွင် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းသည် သဘာဝတရားပင် ဖြစ်သည်။
Verse 17
न चैवमिष्यते ब्रह्म शरीराश्रयसम्भवम् । न यत्नसाध्यं तद् ब्रह्म नादिमध्यं न चान्तवत्
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်။ ဗြဟ္မန်ကို ကိုယ်ခန္ဓာအခြေခံမှ ထွက်ပေါ်လာသောအရာ၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာပေါ် မူတည်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသောအရာဟု မထင်မှတ်ရ။ ထိုဗြဟ္မန်သည် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ရသကဲ့သို့ ရရှိလာသောအရာမဟုတ်။ အစမရှိ၊ အလယ်မရှိ၊ အဆုံးလည်း မရှိ။
Verse 18
किंतु परब्रह्म परमात्मा इस प्रकार शरीरका आश्रय लेकर प्रकट होनेपर भी वेदाध्ययनकी भाँति यत्नसाध्य नहीं है; क्योंकि उनका आदि, मध्य और अन्त नहीं है ।। ऋचामादिस्तथा साम्नां यजुषामादिरुच्यते । अन्तश्वादिमतां दृष्टो न त्वादिर््रह्यण: स्मृत:
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်။ သို့ရာတွင် အမြင့်ဆုံးဗြဟ္မန်၊ ပရမာတ္တမန်သည် ကိုယ်ခန္ဓာကို အခြေခံ၍ ထင်ရှားလာသော်လည်း ဝေဒလေ့လာသကဲ့သို့ ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းဖြင့် ရယူရသောအရာ မဟုတ်။ အကြောင်းမှာ ထိုသူတော်၌ အစမရှိ၊ အလယ်မရှိ၊ အဆုံးမရှိ။ Ṛk၊ Sāman နှင့် Yajus တို့၏ အစကို ပြောဆိုကြပြီး၊ အစရှိသောအရာတို့၏ အဆုံးကိုလည်း မြင်တွေ့ရသည်။ သို့သော် ဗြဟ္မန်၏ အစကိုမူ မည်သည့်အခါမျှ မမှတ်မိကြ။
Verse 19
वही ऋग्वेद, यजुर्वेद और सामवेदका आदि कहलाता है। जिनका कोई आदि होता है, उन पदार्थोंका अन्त होता देखा गया है। ब्रह्मका कोई भी आदि नहीं बताया गया है ।। अनादित्वादनन्तत्वातृतदनन्तमथाव्ययम् | अव्ययत्वाच्च निर्दु:खं द्वन्द्धाभावस्तत: परम्,वह अनादि और अनन्त होनेके कारण अक्षय और अविनाशी है। अविनाशी होनेसे ही दुःखरहित है। उसमें हर्ष और शोक आदि द्वल्धोंका अभाव है; अतएव वह सबसे परे है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်။ ဗြဟ္မန်သည် အစမရှိ အဆုံးမရှိသောကြောင့် အကန့်အသတ်မရှိဘဲ မပျက်မယွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ မပျက်မယွင်းဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဒုက္ခကင်းသည်။ ထိုအတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကဲ့သို့ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ထိုသည် အခြေအနေသတ်မှတ်ချက်အားလုံးထက် ကျော်လွန်နေသည်။
Verse 20
अदृष्टतो<नुपायाच्च प्रतिसंधेश्व॒ कर्मण: । न तेन मर्त्या: पश्यन्ति येन गच्छन्ति तत् पदम्,परंतु दुर्भाग्य, साधनहीनता और कर्मफलविषयक आसक्तिके कारण जिससे परमात्माकी प्राप्ति होती है, मनुष्य उस मार्गका दर्शन नहीं कर पाते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ထင်ရှားစွာ မမြင်ရခြင်းကြောင့်လည်း၊ နည်းလမ်းကို မသိမမြင်နိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း၊ ကర్మသည် အပြန်အလှန် ဆန့်ကျင်သည့် အယူအဆများထဲတွင် ရောယှက်ချုပ်နှောင်နေခြင်းကြောင့်လည်း၊ လူသားတို့သည် အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေသို့ ရောက်စေသော ထိုလမ်းကို မမြင်မသိနိုင်ကြ။ အကံမကောင်းမှု၊ ဓမ္မဆိုင်ရာ အရင်းအမြစ်မလုံလောက်မှုနှင့် ကర్మ၏ အကျိုးဖလကို စွဲလမ်းမှုတို့ကြောင့် လူတို့သည် အမြင့်ဆုံးသို့ ဦးတည်သော လမ်းကို မသိမြင်ကြပေ။
Verse 21
विषयेषु च संसर्गाच्छा श्वतस्य च दर्शनात् । मनसा चान्यदाकांक्षन् परं न प्रतिपद्यते
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– အာရုံခံအရာဝတ္ထုများနှင့် ဆက်လက်ပေါင်းသင်းထိတွေ့နေခြင်းကြောင့်လည်း၊ မတည်မြဲသောအရာတို့ကို ကြည့်ရှုနေခြင်းကြောင့်လည်း၊ လူတစ်ယောက်သည် အတွင်းစိတ်၌ အခြားတစ်စုံတစ်ရာကို တောင့်တနေသော်လည်း အမြင့်ဆုံးကို မရောက်နိုင်။ ထိတွေ့မှုနှင့် မြင်ကွင်းတို့က စိတ်ကို အပြင်သို့ ဆွဲခေါ်သဖြင့်၊ မသဲမကွဲ ရှာဖွေနေသော အမြင့်ဆုံးပန်းတိုင်၌ စိတ်မတည်နိုင်ပေ။
Verse 22
मनुष्योंकी विषयोंमें आसक्ति है; क्योंकि विषय-सुख सदा रहनेवाले हैं; ऐसी उनकी भावना है तथा वे अपने मनसे सांसारिक पदार्थोंको पानेकी इच्छा रखते हैं; इसीलिये उन्हें परब्रह्म परमात्माकी प्राप्ति नहीं होती है ।। गुणान् यदिह पश्यन्ति तदिच्छन्त्यपरे जना: । परं नैवाभिकांक्षन्ति निर्गुणत्वाद् गुणार्थिन:,संसारी मनुष्य इस संसारमें जिन-जिन विषयोंको देखते हैं, उन्हींको पाना चाहते हैं। सर्वश्रेष्ठ परब्रह्म परमात्मा हैं, उन्हें पानेके लिये उनके मनमें इच्छा नहीं होती है; क्योंकि वे गुणार्थी (विषयाभिलाषी) होते हैं और परमात्मा निर्गुण (गुणातीत) हैं
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– ဤလောက၌ လူအချို့သည် မိမိတို့ မြင်နိုင်၊ ခံစားနိုင်သော အာရုံခံအရာဝတ္ထုများနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများကိုသာ လိုလားကြသည်။ သူတို့သည် အမြင့်ဆုံးသော ဘြဟ္မန်ကို အမှန်တကယ် မတောင့်တကြ၊ အကြောင်းမူကား သူတို့သည် ဂုဏ်နှင့် အာရုံပျော်ရွှင်မှုကို ရှာဖွေသူများဖြစ်ပြီး၊ အမြင့်ဆုံးသည် ဂုဏ်အားလုံးကို ကျော်လွန်သော နိရ္ဂုဏ (nirguṇa) ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။ ထို့ကြောင့် လောကီပျော်ရွှင်မှုများအပေါ် စွဲလမ်းခြင်းသည် အမြင့်ဆုံး အတ္တကို ရရှိခြင်းကို တားဆီးလေသည်။
Verse 23
गुणैर्यस्त्ववरैर्युक्त: कथं विद्यात् परान् गुणान् । अनुमानाद्धि गन्तव्यं गुणैरवयवै: परम्,भला, जो इन तुच्छ विषयोंमें फँसा हुआ है, वह परमदिव्य गुणोंको कैसे जान सकता है? जैसे धूमसे अग्निका अनुमान होता है, उसी प्रकार नित्यत्व आदि स्वरूपभूत दिव्य गुणोंद्वारा परब्रह्म परमात्माके स्वरूपका दिग्दर्शन हो सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– “နိမ့်ကျသော ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ချုပ်နှောင်နေသူသည် မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်သတ္တိများကို မည်သို့ သိနိုင်မည်နည်း။ အမြင့်ဆုံးကို အနုမာန (အနုမန်) ဖြင့် ချဉ်းကပ်ရသည်။ မီးကို မီးခိုးမှ ခန့်မှန်းသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မန်၏ သဘောသဘာဝကိုလည်း ထင်ရှားလာသော လက္ခဏာများနှင့် အညွှန်းအရာများမှတစ်ဆင့် မြင်ကွင်းရနိုင်သည်။”
Verse 24
सूक्ष्मेण मनसा विद्यो वाचा वक्तुंन शकक््नुम: । मनो हि मनसा ग्राहां दर्शनेन च दर्शनम्,हम ध्यानद्वारा शुद्ध और सूक्ष्म हुए मनसे परमात्माके स्वरूपका अनुभव तो कर सकते हैं, किंतु वाणीद्वारा उसका वर्णन नहीं कर सकते; क्योंकि मनके द्वारा ही मानसिक विषयका ग्रहण हो सकता है और ज्ञानके द्वारा ही ज्ञेयको जाना जा सकता है
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်– သမာဓိဖြင့် သန့်စင်၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့လာသော စိတ်ဖြင့် အမြင့်ဆုံး သဘောတရားကို တိုက်ရိုက် သိမြင်နိုင်သော်လည်း၊ ထိုအရာကို စကားဖြင့် ဖော်ပြရန် မတတ်နိုင်ကြ။ အကြောင်းမူကား စိတ်၏ အရာဝတ္ထုကို စိတ်ဖြင့်သာ ဖမ်းယူနိုင်ပြီး၊ တိုက်ရိုက်မြင်ခြင်းကိုလည်း တိုက်ရိုက်မြင်ခြင်းဖြင့်သာ သိနိုင်သောကြောင့်ပင်။
Verse 25
ज्ञानेन निर्मलीकृत्य बुद्धि बुद्धथा मनस्तथा । मनसा चेन्द्रियग्राममक्षरं प्रतिपद्यते
ဘိဿမက ပြောသည်။ စစ်မှန်သော ဉာဏ် (jñāna) ဖြင့် ဗုဒ္ဓိ (buddhi) ကို သန့်စင်ကာ၊ ထိုသန့်စင်သည့် ဗုဒ္ဓိဖြင့် စိတ် (manas) ကို တည်ငြိမ်စေပြီးနောက်၊ အင်္ဒြိယအစုအဝေးအားလုံးကို စိတ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ယူဆောင်လာသည်။ ထိုသို့ စည်းကမ်းတကျ ထိန်းချုပ်နိုင်လျှင် မပြောင်းလဲမပျက်စီးသော “အက္ခရ” (Akṣara)—အနန္တဘြဟ္မန်—ကို ရောက်ရှိသည်။
Verse 26
इसलिये ज्ञानके द्वारा बुद्धिको, बुद्धिके द्वारा मनको तथा मनके द्वारा इन्द्रिय- समुदायको निर्मल एवं शुद्ध करके अविनाशी परमात्माको प्राप्त किया जा सकता है ।। बुद्धिप्रवीणो मनसा समृद्धो निराशिषं निर्गुणमभ्युपैति । परं त्यजन्तीह विलोड्यमाना हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम्
ဘိဿမက ပြောသည်။ စစ်မှန်သော ဉာဏ်ဖြင့် ဗုဒ္ဓိကို သန့်စင်ကာ၊ ထိုသန့်စင်သည့် ဗုဒ္ဓိဖြင့် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပြီး၊ စည်းကမ်းရှိသော စိတ်ဖြင့် အင်္ဒြိယအစုအဝေးအားလုံးကို ထပ်မံသန့်စင်လျှင် မပျက်စီးသော အမြင့်ဆုံး အတ္တမန် (Paramātman) ကို ရောက်ရန် သင့်လျော်လာသည်။ ခွဲခြားသိမြင်မှု၌ ကျွမ်းကျင်၍ စိတ်ကို ကောင်းစွာအုပ်ချုပ်နိုင်သူသည် လိုချင်တပ်မက်မှုမရှိဘဲ ဂုဏ်လက္ခဏာကင်းသော အမှန်တရား (nirguṇa) ထံ ချဉ်းကပ်သည်။ လေသည် လောင်စာထဲ၌ ဖုံးကွယ်နေသော မီးကို လှုပ်နှိုးကာ တောက်ပစေသကဲ့သို့၊ အတွင်းစည်းကမ်းသည် ဤဘဝ၌ပင် နိမ့်သောချည်နှောင်မှုများကို စွန့်လွှတ်ခြင်းအားဖြင့် အမြင့်ဆုံးကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 27
बुद्धिमें प्रवीण अर्थात् विशुद्ध और सूक्ष्म बुद्धिसे सम्पन्न एवं मानसिक बलसे युक्त हुआ पुरुष, समस्त इच्छासे अतीत निर्गुण ब्रह्मको प्राप्त होता है। जैसे वायु काठमें रहनेवाले अदृश्य अग्निको बिना प्रज्वलित किये ही छोड़ देता है, वैसे ही कामनाओंसे विकल हुए पुरुष भी अपने शरीरके भीतर स्थित परमात्माका त्याग कर देते हैं अर्थात् उसे जानने और पानेकी चेष्टा नहीं करते ।। गुणादाने विप्रयोगे च तेषां मन: सदा बुद्धिपरावराभ्याम् | अनेनैव विधिना सम्प्रवृत्तो गुणापाये ब्रह्म शरीरमेति,जब साधक साधनरूप गुणोंको धारण कर लेता है और उन सांसारिक पदार्थोंसे मनको हटा लेता है, तब उसका मन बुद्धिजन्य अच्छे-बुरे भावोंसे रहित होकर निरन्तर निर्मल रहता है। इस प्रकार साधनमें लगा हुआ साधक जब गुणोंसे अतीत हो जाता है, तब ब्रह्मके स्वरूपका साक्षात् कर लेता है
ဘိဿမက ပြောသည်။ ခွဲခြားသိမြင်မှု၌ ကျွမ်းကျင်၍ ဗုဒ္ဓိသန့်စင်နူးညံ့တည်ငြိမ်ကာ အတွင်းစိတ်အားကောင်းသူသည် လိုချင်တပ်မက်မှုအားလုံးကို ကျော်လွန်သော ဂုဏ်ကင်းဘြဟ္မန် (nirguṇa Brahman) ကို ရောက်သည်။ လေသည် သစ်ထဲ၌ နေထိုင်သော မမြင်ရသည့် မီးကို မလောင်စေဘဲ ထားခဲ့သကဲ့သို့၊ ဆန္ဒတပ်မက်မှုကြောင့် လှုပ်ရှားနေသူတို့လည်း ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ အမြင့်ဆုံးအတ္တမန်ကို စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၍၊ သိရန်လည်း မကြိုးစား၊ ရောက်ရန်လည်း မကြိုးစားကြ။ သို့သော် ရှာဖွေသူက လေ့ကျင့်မှုအဖြစ် အထောက်အကူဖြစ်သော ဂုဏ်များကို ခံယူကာ လောကီအရာဝတ္ထုများမှ စိတ်ကို ဆုတ်ခွာလျှင်၊ သူ၏စိတ်သည် “ကောင်း-ဆိုး၊ မြင့်-နိမ့်” ဟူသော ဗုဒ္ဓိ၏ အယူအဆများမှ ကင်းလွတ်၍ အမြဲသန့်ရှင်းနေသည်။ ဤနည်းအတိုင်း ဆက်လက်ပြုလုပ်၍ ထိုအထောက်အကူဂုဏ်များကိုပါ ကျော်လွန်သွားသောအခါ၊ ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းရှိ ဘြဟ္မန်၏ အမှန်တရားကို တိုက်ရိုက်သိမြင်ရသည်။
Verse 28
अव्यक्तात्मा पुरुषो व्यक्तकर्मा सोव्यक्तत्वं गच्छति हुन्तकाले । तैरेवायं चेन्द्रियैर्वर्थमानै- ग्लयद्िवा5वर्ततेडकामरूप:,पुरुषका आत्मा (वास्तविक स्वरूप) अव्यक्त है और उसके कर्म शरीररूपमें व्यक्त हैं। अतः वह अन्तकालमें अव्यक्तभावको प्राप्त हो जाता है। परंतु कामनाओंसे तद्गरूप हुआ वह जीव उन बढ़ी हुई विषयप्रबल इन्द्रियोंसे युक्त होकर पुनः संसारमें आ जाता है अर्थात् पुनः शरीरको धारण कर लेता है
ဘိဿမက ပြောသည်။ လူ၏ အမှန်တကယ်သော အတ္တသည် မထင်ရှားသော (avyakta) ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ ကမ္မသည် ကိုယ်ခန္ဓာအားဖြင့် ထင်ရှားနေသည်။ ထို့ကြောင့် သေဆုံးချိန်၌ မထင်ရှားသော အခြေအနေသို့ ကူးပြောင်းသွားသည်။ သို့သော် ဆန္ဒတပ်မက်မှုကြောင့် ပုံသဏ္ဍာန်ရလာသော သက်ရှိသည် အရာဝတ္ထုများကြောင့် အားကောင်းလာသည့် အင်္ဒြိယများကို ထိုအတိုင်း သယ်ဆောင်ကာ လောကသံသရာသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာအသစ်တစ်ခုကို ထပ်မံခံယူသည်။
Verse 29
सर्वैरय॑ चेन्द्रियै: सम्प्रयुक्तो देहं प्राप्त: पठडचभूताश्रय: स्यात् । नासामर्थ्याद् गच्छति कर्मणेह हीनस्तेन परमेणाव्ययेन,सम्पूर्ण इन्द्रियोंसे संयुक्त होकर यह देहधारी जीव पंचभूतस्वरूप शरीरके आश्रित हो जाता है। ज्ञान और उपासना आदिकी शक्तिके बिना वह केवल कर्मोद्वारा परमात्माको नहीं पाता। अतः वह उस अविनाशी परमेश्वरसे वंचित रह जाता है
ဘိဿမက ပြောသည်။ အင်္ဒြိယအားလုံးနှင့် ပြည့်စုံသော သက်ရှိသည် ကိုယ်ခန္ဓာကို ရရှိကာ မဟာဘူတ ငါးပါးအပေါ် အခြေခံသော ကိုယ်ခန္ဓာကို မှီခိုနေထိုင်ရသည်။ သို့သော် စစ်မှန်သော ဉာဏ်နှင့် စည်းကမ်းရှိသော ဥပသနာတို့မှ ပေါက်ဖွားသည့် အတွင်းစွမ်းအား မရှိလျှင်၊ ဤလောက၌ ကမ္မကိစ္စ (ပူဇော်ပွဲ/ရိုးရာလုပ်ဆောင်မှု) မျှဖြင့်သာ အမြင့်ဆုံးကို မရောက်နိုင်။ ထို့ကြောင့် မပျက်စီးသော အမြင့်ဆုံးအမှန်တရားမှ ဝေးကွာနေဆဲ ဖြစ်သည်။
Verse 30
पृथ्व्यां नर: पश्यति नान्तमस्या ह्ान्तश्नास्या भविता चेति विद्धि | पर॑ं नयन्तीह विलोड्यमानं यथा प्लवं वायुरिवार्णवस्थम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဤမြေပေါ်တွင် လူသည် မြေ၏အဆုံးကို မမြင်နိုင်၊ ထို့ပြင် ၎င်း၏အတွင်းပိုင်းကန့်သတ်ချက်ကိုလည်း မရောက်နိုင်ကြောင်း သိထားလော့။ ဤလောက၌ အခြေအနေများက လှုပ်ခတ်လှန်လှောသည့်အခါ လူသည် ရှေ့သို့ ဆွဲခေါ်ခံရသည်—ပင်လယ်ပေါ်တွင် မျောနေသော လှေကို လေက မောင်းနှင်သကဲ့သို့။ သင်ခန်းစာမှာ လောက၏ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် မတည်မြဲမှုတွင် ချည်နှောင်ထားသော လူဘဝသည် विवेक (သိမြင်ခွဲခြားမှု) နှင့် ဓမ္မ (dharma) ဖြင့် မတည်ငြိမ်မှုကို မထိန်းနိုင်လျှင် လွယ်ကူစွာ လှိုင်းထဲသို့ ဆွဲယူခံရခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 31
इस भूतलपर रहनेवाला मनुष्य यद्यपि इस पृथ्वीका अन्त नहीं देखता है तो भी कहीं- न-कहीं इसका अन्त अवश्य है, ऐसा समझो। जैसे समुद्रमें लहरोंद्वारा ऊपर-नीचे होते हुए जहाजको प्रवाहके अनुकूल बहती हुई हवा तटपर लगा देती है, उसी प्रकार संसारसमुद्रमें गोता लगाते हुए मनुष्यको अनुकूल वातावरण संसारसागरसे पार कर देता है ।। दिवाकरो गुणमुपलभ्य निर्गुणो यथा भवेदपगतरश्मिमण्डल: । तथा हासौ मुनिरिह निर्विशेषवान् स निर्गुणं प्रविशति ब्रह्म चाव्ययम्,सम्पूर्ण जगत्का प्रकाशक सूर्य प्रकाशरूपी गुणको पाकर भी अस्ताचलको जाते समय अपने किरणसमूहको समेटकर जैसे निर्गुण हो जाता है, उसी प्रकार भेदभावसे रहित हुआ मुनि यहाँ अविनाशी निर्गुण ब्रह्ममें प्रवेश कर जाता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ဤမြေပြင်ပေါ်တွင် နေထိုင်သော လူသည် မြေ၏အဆုံးကို မမြင်ရသော်လည်း၊ တစ်နေရာရာတွင် အဆုံးရှိသည်ဟု နားလည်လော့။ ပင်လယ်တွင် လှိုင်းများကြောင့် အပေါ်အောက် လှုပ်ရှားနေသော သင်္ဘောကိုပင် စီးဆင်းမှုနှင့် ကိုက်ညီသော အကျိုးရှိလေက ကမ်းခြေသို့ တင်ပို့ပေးသကဲ့သို့၊ သံသရာပင်လယ်ထဲသို့ မုန်တိုင်းကဲ့သို့ ဆင်းမြုပ်နေသော လူကိုလည်း သင့်လျော်သော ဓမ္မဆန်သော ပတ်ဝန်းကျင်က သံသရာပင်လယ်ကို ကူးမြောက်စေသည်။ ကမ္ဘာတစ်လောကလုံးကို ထွန်းလင်းစေသော နေမင်းသည် အလင်းဟူသော ဂုဏ်ကို ပိုင်ဆိုင်သော်လည်း နေဝင်ချိန်တွင် ရောင်ခြည်ဝိုင်းကို သိမ်းဆည်းကာ ဂုဏ်မဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူ ခွဲခြားမှုကင်းစင်သွားသော မုနိသည် ဤလောက၌ အဗျယ (မပျက်မယွင်း) နိရ္ဂုဏ ဘြဟ္မန်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သည်။
Verse 32
अनागतं सुकृतवतां परां गतिं स्वयम्भुवं प्रभवनिधानमव्ययम् । सनातन यदमृतमव्ययं ध्रुवं निचाय्य तत् परममृतत्वमश्षुते,जो कहींसे आया हुआ नहीं है, नित्य विद्यमान है, पुण्यवानोंकी परमगति है, स्वयम्भू (अजन्मा) है, सबकी उत्पत्ति और प्रलयका स्थान है, अविनाशी एवं सनातन है, अमृत, अविकारी एवं अचल है, उस परमात्माका ज्ञान प्राप्त करके मनुष्य परममोक्षको प्राप्त कर लेता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ထိုအထွဋ်အမြတ် သတ္တဝါအပေါင်း၏ အမြင့်ဆုံး သစ္စာတရားသည် အသစ်ရောက်လာသောအရာ မဟုတ်၊ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ထားသောအရာလည်း မဟုတ်; အစဉ်တည်ရှိနေသည်။ ကုသိုလ်ရှိသူတို့၏ အမြင့်ဆုံး သွားရာလမ်းဖြစ်ပြီး၊ စွယ်မ်ဘူ (ကိုယ်တိုင်ဖြစ်ပေါ်သော၊ မဖန်တီးမခံရသော) ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါအားလုံး၏ ပေါ်ပေါက်ရာနှင့် နောက်ဆုံးအနားယူရာ၊ မပျက်မယွင်း၊ ထာဝရ—မသေမပျက်၊ မပြောင်းလဲ၊ တည်ငြိမ်ခိုင်မာသည်။ ထိုအရာကို သေချာစွာ သိမြင်နားလည်လျှင် လူသည် အမြင့်ဆုံး လွတ်မြောက်မှု (မောက္ခ) ကို ရရှိ၍ သေခြင်းကို ကျော်လွန်သော အခြေအနေသို့ ရောက်သည်။
Verse 205
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें मनु और बृहस्पतिका संवादविषयक दो सौ पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်တိပရဝ (Śānti Parva) အတွင်းရှိ မောက္ခဓမ္မပရဝ (Mokṣadharma) တွင် မနု (Manu) နှင့် ဗြဟස්ပတိ (Bṛhaspati) တို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုကို ဖော်ပြသော အခန်း ၂၀၅ ပြီးဆုံး၏။
Verse 206
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि मनुबृहस्पतिसंवादे षडधिकद्विशततमो<ध्याय:
ဣတိ— သီရိမဟာဘာရတ (Śrī Mahābhārata) ၏ သန့်တိပရဝ (Śānti Parvan) အတွင်း၊ အထူးသဖြင့် မောက္ခဓမ္မ (Mokṣa-dharma) အပိုင်း၌ မနု (Manu) နှင့် ဗြဟස්ပတိ (Bṛhaspati) တို့၏ ဆွေးနွေးခန်း အခန်း ၂၀၆ ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The chapter analyzes how a person becomes behaviorally compelled by desire-driven cognition—progressing from kāma to krodha, lobha, pride, and ahaṃkāra—until action and attachment produce sorrow and repeated suffering.
Understand the causes (kāraṇas) of sense-impulses and identification, then apply tyāga and nirodha: suffering grows through appropriation and self-referential conceit, and diminishes through relinquishment and disciplined restraint grounded in discernment.
Yes: the chapter states that one who knows cessation (nirodhajña) is freed, and that when the causal bases are known the embodied being “does not again deserve/require a body,” indicating release from renewed embodiment.