Adhyaya 155
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana Parva (Instruction on the Duties of Kings)
Bhīṣma asserts that tapas (disciplined austerity) is the root-source of successful action and attainment: without “heated” discipline, a confused agent does not obtain the fruit of rites or efforts (1). He attributes cosmic and intellectual origins to tapas—Prajāpati’s creation and the seers’ realization of the Vedas are both grounded in disciplined practice (2). Tapas is described as progressively mastered, capable of sustaining life on minimal supports (fruit, roots, air) and enabling concentrated vision across the three worlds (3). Practical arts and structured knowledges—medicines, remedies, and the “three vidyās”—are said to be perfected through tapas, making it the operational means (4). The discourse amplifies tapas as the method for what is otherwise difficult, resistant, or inaccessible (5), including moral rehabilitation: even severe transgressions are stated to be removable through well-performed austerity (6). Bhīṣma then distinguishes forms of tapas, elevating withdrawal and especially fasting as paramount among austerities (7–8), while also ranking renunciation (saṃnyāsa) as the highest tapas (9). He links sensory restraint to protection of resources and to success in both artha and dharma (10). Finally, he universalizes tapas as the pathway by which ṛṣis, ancestors, devas, humans, and other beings attain success and even divinity, presenting tapas as a general law of elevation (11–13).
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से पूछते हैं—जो व्यक्ति बलवान, निकटवर्ती और उपकार-अपकार करने में समर्थ हो, उसके क्रोधागमन पर मनुष्य अपने बल का आश्रय लेकर कैसे आचरण करे कि अपना उद्धार हो सके। → भीष्म उत्तर को नीति-कथा में बाँधते हैं और वायु तथा शाल्मली (सेमल) वृक्ष के प्राचीन संवाद का उपाख्यान उठाते हैं। शाल्मली अपनी शोभा, शाखाओं पर बसे पक्षियों-पशुओं और तपस्वियों के आश्रय का गर्व करता है; वायु की प्रचण्ड शक्ति—जो सरिताओं, सरोवरों, समुद्रों तक को सुखा सकती है—कथा में भय और परीक्षा का वातावरण रचती है। → शाल्मली के आत्म-प्रशंसात्मक भरोसे के सामने वायु की सर्वव्यापी, शोषक और उच्छेदक क्षमता का प्रतिपादन निर्णायक क्षण बनता है—बल के मद में की गई विकत्थना और निकटस्थ शक्तिशाली के प्रति अविवेकपूर्ण द्रोह का परिणाम स्पष्ट हो उठता है। → उपाख्यान के माध्यम से भीष्म संकेत देते हैं कि बल का आश्रय विवेक से हो: अहंकार, खोखली डींग और प्रतिरूप (छल-आवरण) से बलवान के प्रति वैर न साधें; विनय, समय-ज्ञान, और हितकारी व्यवहार से संकट का ‘उद्धार’ खोजें—विशेषतः जब सामने वाला निकटवर्ती और समर्थ हो।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १२३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। जि चतुष्पञ्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: नारदजीका सेमल-वृक्षसे प्रशंसापूर्वक प्रश्न युधिछिर उवाच बलिन: प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिन: । उपकारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! जो बलवान, नित्य निकटवर्ती, उपकार और अपकार करनेमें समर्थ तथा नित्य उद्योगशील है, ऐसे शत्रुके साथ यदि कोई अल्प बलवान, असार एवं सभी बातोंमें छोटी हैसियत रखनेवाला मनुष्य मोहवश शेखी बघारते हुए अयोग्य बातें कहकर वैर बाँध ले और वह बलवान शत्रु अत्यन्त कुपित हो उस दुर्बल मनुष्यको उखाड़ फेंकनेके लिये आक्रमण कर दे, तब वह आक्रान्त मनुष्य अपने ही बलका भरोसा करके उस आक्रमणकारीके साथ कैसा बर्ताव करे? (जिससे उसकी रक्षा हो सके)
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အဘိုးတော်၊ ရန်သူသည် အင်အားကြီး၍ အမြဲနီးကပ်နေကာ ကူညီနိုင်သကဲ့သို့ ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အမြဲတမ်း လှုပ်ရှားတက်ကြွ အရေးယူရန် အသင့်ရှိသူဖြစ်လျှင်—အင်အားနည်း၍ အဆင့်အတန်းသေးငယ်သော လူတစ်ယောက်က မောဟကြောင့် အလွတ်အလွန် အော်ဟစ်အ boast လုပ်ကာ မသင့်လျော်သော စကားများပြော၍ ရန်ငြိုးကို ဆွဲထုတ်မိပြီး၊ ထိုအင်အားကြီးသော ရန်သူက အလွန်ဒေါသထွက်ကာ သူ့ကို အမြစ်မှ ဆွဲထုတ်ဖျက်ဆီးရန် တိုက်ခိုက်လာလျှင်—တိုက်ခိုက်ခံနေရသူသည် မိမိ၏ အင်အားနည်းနည်းပေါ်သာ မူတည်၍ ထိုတိုက်ခိုက်သူနှင့် မည်သို့ ဆက်ဆံပြုမူရမည်နည်း၊ မိမိကို ကာကွယ်နိုင်စေရန်?»
Verse 2
मोहाद् विकत्थनामात्रैरसारो5ल्ल्पबलो लघु: । वाम्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! जो बलवान, नित्य निकटवर्ती, उपकार और अपकार करनेमें समर्थ तथा नित्य उद्योगशील है, ऐसे शत्रुके साथ यदि कोई अल्प बलवान, असार एवं सभी बातोंमें छोटी हैसियत रखनेवाला मनुष्य मोहवश शेखी बघारते हुए अयोग्य बातें कहकर वैर बाँध ले और वह बलवान शत्रु अत्यन्त कुपित हो उस दुर्बल मनुष्यको उखाड़ फेंकनेके लिये आक्रमण कर दे, तब वह आक्रान्त मनुष्य अपने ही बलका भरोसा करके उस आक्रमणकारीके साथ कैसा बर्ताव करे? (जिससे उसकी रक्षा हो सके)
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အဘိုးတော်၊ အင်အားနည်း၍ အနှစ်သာရမရှိ၊ အဆင့်အတန်းသေးငယ်သော လူတစ်ယောက်က မောဟကြောင့် အလွတ်အလွန် အော်ဟစ်အ boast လုပ်ခြင်းနှင့် မသင့်လျော်သော စကားများကြောင့် အမြဲနီးကပ်နေပြီး ကူညီနိုင်သကဲ့သို့ ထိခိုက်စေနိုင်ကာ အမြဲတက်ကြွသော အင်အားကြီး ရန်သူကို ရန်စတင်မိလျှင်၊ ထိုရန်သူက အလွန်ဒေါသထွက်၍ အားနည်းသူကို အမြစ်မှ ဆွဲထုတ်ဖျက်ဆီးရန် တိုက်ခိုက်လာသော်—တိုက်ခိုက်ခံနေရသူသည် မိမိ၏ အင်အားကန့်သတ်ချက်ပေါ်သာ မူတည်၍ မည်သို့ ပြုမူဆက်ဆံရမည်နည်း၊ မိမိကို ကာကွယ်နိုင်စေရန်?»
Verse 3
आत्मनो बलमास्थाय कथं वर्तेत मानव: । आगच्छतो>तिक्रुद्धस्य तस्योद्धरणकाम्यया,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! जो बलवान, नित्य निकटवर्ती, उपकार और अपकार करनेमें समर्थ तथा नित्य उद्योगशील है, ऐसे शत्रुके साथ यदि कोई अल्प बलवान, असार एवं सभी बातोंमें छोटी हैसियत रखनेवाला मनुष्य मोहवश शेखी बघारते हुए अयोग्य बातें कहकर वैर बाँध ले और वह बलवान शत्रु अत्यन्त कुपित हो उस दुर्बल मनुष्यको उखाड़ फेंकनेके लिये आक्रमण कर दे, तब वह आक्रान्त मनुष्य अपने ही बलका भरोसा करके उस आक्रमणकारीके साथ कैसा बर्ताव करे? (जिससे उसकी रक्षा हो सके)
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးသည်– «မိမိအင်အားပေါ်သာ မူတည်၍ လူတစ်ယောက်သည် မည်သို့ ပြုမူနေထိုင်ရမည်နည်း။ မိမိထက် အလွန်အင်အားကြီးသော ရန်သူ—အမြဲနီးကပ်၍ ကူညီနိုင်သကဲ့သို့ ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အမြဲတက်ကြွသူ—ကို မိုက်မဲသော အော်ဟစ်အ boast ကြောင့် ဒေါသထွက်စေမိပြီး၊ ယခု ထိုသူက အလွန်အမင်း ဒေါသဖြင့် ချီတက်လာကာ အမြစ်မှ ဆွဲထုတ်ဖျက်ဆီးလိုသော်၊ တိုက်ခိုက်ခံနေရသူကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် အပြုအမူလမ်းစဉ်သည် အဘယ်နည်း?»
Verse 4
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । संवादं भरतश्रेष्ठ शाल्मले: पवनस्य च,भीष्मजीने कहा--भरतश्रेष्ठ! इस विषयमें विज्ञ पुरुष वायु और सेमलवृक्षके संवादरूप एक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို ဘာရတတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူ၊ ဤအကြောင်းအရာတွင်လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာပြုကြသည်။ ထိုသည်ကား ဆာလ္မလီပင် (silk-cotton tree) နှင့် လေ (ပဝန) တို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှု ဖြစ်သည်။»
Verse 5
हिमवन्तं समासाद्य महानासीद् वनस्पति: । वर्षपूगाभिसंवृद्ध: शाखी स्कन्धी पलाशवान्,हिमालय पर्वतपर एक बहुत बड़ा वनस्पति था, जो बहुत वर्षोंसे बढ़कर प्रबल हो गया था। वह स्कन्ध, शाखा और पत्तोंसे खूब हरा-भरा था
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဟိမဝန္တကို ရောက်သော် ထိုနေရာတွင် အလွန်ကြီးမားသော သစ်ပင်တစ်ပင် ရှိနေ하였다။ နှစ်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းလာသော မိုးရာသီတို့ကြောင့် အာဟာရပြည့်ဝ၍ ကြံ့ခိုင်လာကာ၊ တံတောင်ခိုင်သော ကိုယ်ထည်၊ ပြန့်ကားသော ကိုင်းခက်များနှင့် ရွက်ပင်များစွာကို ဆောင်ထား၏။»
Verse 6
तत्र सम मत्तमातड्जा घर्मा्ता: श्रमकर्शिता: । विश्राम्यन्ति महाबाहो तथान्या मृगजातय:,महाबाहो! उसके नीचे बहुत-से मतवाले हाथी तथा दूसरे-दूसरे पशु धूपसे पीड़ित और परिश्रमसे थकित होकर विश्राम करते थे
ထိုနေရာ၌ ၎င်း၏အောက်တွင် နေရာအနှံ့အပြား၌ မူးယစ်နေသော ဆင်ကြီးများသည် အပူဒဏ်ကြောင့် လောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်၍ အားထုတ်ပင်ပန်းမှုကြောင့် နွမ်းနယ်ကာ အနားယူကြ၏—အို မဟာဗာဟု (လက်တံကြီးသူ)။ ထိုနည်းတူ အခြားတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်မျိုးစုံလည်း အနားယူကြ၏။
Verse 7
नल्वमात्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पति: । सारिकाशुकसंजुष्ट: पुष्पवान्ू फलवानपि,उस वृक्षकी लंबाई चार सौ हाथकी थी। छाया बड़ी सघन थी। उसपर तोते और मैनाओंके समूह बसेरा लेते थे। वह वृक्ष फल और फूल दोनोंसे ही भरा था
ဘိဿမက ပြော၏— «အနည်းငယ်သာ အထူရှိသော်လည်း အရိပ်အုံထူထပ်၍ အလွန်အမင်း အရိပ်ပေးသော သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင် ရှိ၏။ မိုင်နာနှင့် ကြက်တူရွေးအုပ်စုများ လာရောက်နားခိုကြပြီး၊ ပန်းလည်းပွင့်၍ သီးလည်းပြည့်စုံနေ၏»။
Verse 8
सार्थिका वणिजश्षापि तापसाक्षु वनौकस: । वसन्ति तत्र मार्गस्था: सुरम्ये नगसत्तमे,दल बाँधकर यात्रा करनेवाले वणिक्, वनवासी तपस्वी तथा दूसरे राहगीर भी उस रमणीय एवं श्रेष्ठ वृक्षेके नीचे निवास किया करते थे
ဘိဿမက ပြော၏— «ထိုအလွန်လှပ၍ အထူးမြတ်သော တောင်ပေါ်၌ လမ်းခရီးသွား ကာရဝန်အဖွဲ့များနှင့် ကုန်သည်များ၊ တောတွင်းနေ တပသီများ၊ လမ်းပေါ်ရှိ အခြားခရီးသည်များလည်း ထိုနေရာ၌ နားခိုနေထိုင်ကြ၏»။
Verse 9
तस्य ता विपुला: शाखा दृष्टवा स्कन्ध॑ च सर्वश: । अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] उस वृक्षकी बड़ी-बड़ी शाखाओं तथा मोटे तनोंको देखकर देवर्षि नारद उसके पास गये और इस प्रकार बोले--
ဘိဿမက ပြော၏— «အို ဘာရတမျိုး၏ အကောင်းဆုံးသူ၊ ၎င်း၏ ကျယ်ပြန့်သော ကိုင်းခက်များနှင့် အလုံးစုံအရပ်ရပ်မှ ထင်ရှားသော တံခွန်ကဲ့သို့သော ကိုယ်ထည်ကို မြင်လျှင် ဒေဝဣသိ နာရဒသည် ၎င်းထံ ချဉ်းကပ်၍ ဤသို့ ပြောဆို၏»။
Verse 10
अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोहर: । प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शाल्मले,अहो! शाल्मले! तुम बड़े रमणीय और मनोहर हो। तरुप्रवर! तुमसे हमें सदा प्रसन्नता प्राप्त होती है
ဘိဿမက ပြော၏— «အဟော! သင်သည် အလွန်လှပ၏၊ အလွန်ချစ်ဖွယ်ကောင်း၏။ အို သစ်ပင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ရှာလ္မလီ၊ သင်ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အစဉ်မပြတ် ပျော်ရွှင်ရ၏»။
Verse 11
कृपा : कर ् न फ सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजा: । वसन्ति तव संहृष्टा मनोहर मनोहरा:,“तात! मनोहर वृक्षराज! तुम्हारी शाखाओंपर सदा ही बहुत-से पक्षी तथा नीचे अनेकानेक मृग एवं हाथी प्रसन्नतापूर्वक निवास करते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ချစ်သောကလေးရေ—သစ်ပင်တို့၏ အလှတရားရှိသော အရှင်တော်ရေ! သင်၏ ကိုင်းခက်များပေါ်တွင် ငှက်များစွာ အမြဲတမ်း နေထိုင်ကြ၏။ အောက်ဘက်တွင်လည်း သမင်များ မရေမတွက်နိုင်အောင်နှင့် ဆင်များတိုင်တိုင် ပျော်ရွှင်စွာ နေထိုင်ကြ၏။ သင်၏ ရှိနေခြင်းတင်ပင် သတ္တဝါတို့အတွက် ငြိမ်းချမ်းရာ အားကိုးရာ ဖြစ်လာ၏။»
Verse 12
तव शाखा महाशाख स्कन्धांश्व विपुलांस्तथा । न वै प्रभग्नान् पश्यामि मारुतेन कथंचन,“महान् शाखाओंसे सुशोभित वनस्पते! मैं देखता हूँ कि तुम्हारी शाखाओं और मोटे तनोंको वायुदेव भी किसी तरह तोड़ नहीं सके हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အင်အားကြီး ကိုင်းခက်များဖြင့် တင့်တယ်လှပသော သစ်ပင်ကြီးရေ! လေဘုရားကပင် မည်သို့မျှ သင်၏ ကိုင်းခက်များနှင့် ကျယ်ပြန့်သော တံတောင်များကို ချိုးဖျက်ထားသည်ကို မမြင်ရ။ အင်အားကို ရင်ဆိုင်ရာ၌ သင်၏ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်မှုသည် အတွင်းအား၏ လက္ခဏာတည်း—အမြစ်ခိုင်၍ သင့်တော်သော စည်းကမ်း၌ တည်သောအရာသည် အလွယ်တကူ မလှုပ်ရှား မယိမ်းယိုင်။»
Verse 13
कि नु ते पवनस्तात प्रीतिमानथवा सुह्ृत् । त्वां रक्षति सदा येन वने5त्र पवनो ध्रुवम्
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ချစ်သောကလေးရေ၊ ဒီလေဟာ သင့်အတွက် ဘာဖြစ်သနည်း—သင့်ကို ချစ်ခင်သလား၊ သို့မဟုတ် သင့်မိတ်ဆွေဖြစ်သလား။ အကြောင်းမူကား ဒီတောထဲမှာ သင့်ကို အမြဲတမ်း ကာကွယ်ပေးနေသူက လေတင်ပဲ ဖြစ်သည်။»
Verse 14
“तात! क्या पवनदेव तुमसे किसी कारणवश विशेष प्रसन्न रहते हैं अथवा वे तुम्हारे सुहृद हैं, जिससे इस वनमें सदा तुम्हारी निश्चितरूपसे रक्षा करते हैं ।। भगवान् पवन: स्थानाद् वृक्षानुच्चावचानपि । पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान्,“भगवान् वायु इतने वेगशाली हैं कि छोटे-बड़े वृक्षोंको कौन कहे, पर्वतोंके शिखरोंको भी अपने स्थानसे हिला देते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ချစ်သောကလေးရေ၊ လေဘုရားက သင့်ကို အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာကြောင့် အထူးနှစ်သက်နေသလား၊ သို့မဟုတ် သင့်အပေါ် ကောင်းကျိုးလိုလားသူဖြစ်သလား—ဒါကြောင့် ဒီတောထဲမှာ သင့်ကို အမြဲတမ်း သေချာစွာ ကာကွယ်ပေးနေသလား။ အလျင်အမြန် အင်အားကြီးသော ကောင်းမြတ်သည့် လေဘုရားသည် အရွယ်အစား မရွေး သစ်ပင်များကို နေရာမှ လှုပ်ရှားစေနိုင်သကဲ့သို့၊ တောင်ထိပ်များကိုတောင် တုန်ခါစေနိုင်သည်။»
Verse 15
शोषयत्येव पातालं बहन् गन्धवह:ः शुचि: । सरांसि सरितकश्चैव सागरांश्व तथैव च,“गन्धवाही पवित्र पवन पाताल, सरोवर, सरिताओं और समुद्रोंको भी सुखा सकता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သန့်ရှင်း၍ အနံ့ကို သယ်ဆောင်သော လေသည် အောက်လောကကိုတောင် ခြောက်သွေ့စေနိုင်၏။ ထိုနည်းတူ ရေကန်များ၊ မြစ်များနှင့် သမုဒ္ဒရာများကိုပါ ခြောက်သွေ့စေနိုင်၏။»
Verse 16
संरक्षति त्वां पवन: सखित्वेन न संशय: । तस्मात् त्व बहुशाखो5पि पर्णवान् पुष्पवानपि,“इसमें संदेह नहीं कि वायुदेव तुम्हें अपना मित्र माननेके कारण ही तुम्हारी रक्षा करते हैं; इसीलिये तुम अनेक शाखाओंसे सम्पन्न तथा पत्ते और पुष्पोंसे हरे-भरे हो
ဘီရှ္မက ပြော၏— «လေဒေဝတော် (ဝါယု) သည် မိတ်ဆွေဟု သဘောထားသဖြင့် သင့်ကို ကာကွယ်နေသည်မှာ သံသယမရှိ။ ထို့ကြောင့် သင်သည် များစွာသော ကိုင်းခက်များဖြင့် စည်ပင်လန်းဆန်း၍ ရွက်နှင့် ပန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်လှပနေ၏»။
Verse 17
इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते । यदिमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि,“तात वनस्पते! तुम्हारे पास यह बड़ा ही रमणीय दृश्य जान पड़ता है कि ये पक्षी तुम्हारी शाखाओंपर बड़े प्रसन्न रहकर रमण कर रहे हैं
ဘီရှ္မက ပြော၏— «အို သစ်ပင်မင်းမြတ်၊ သင့်အကြောင်း၌ ဤအရာလည်း ချစ်ဖွယ်ကောင်းလှ၏—အို ချစ်သူငယ်၊ ဤငှက်တို့သည် သင့်ပေါ်၌ ပျော်ရွှင်စွာ ကစားကာ သင့်အရိပ်အကာအောက်၌ သက်သာစွာ နေထိုင်ကြသည်»။
Verse 18
एषां पृथक् समस्तानां श्रूयते मधुरस्वर: । पुष्पसम्मोदने काले वाशतां सुमनोहरम्,“वसन्त ऋतुमें अत्यन्त मनोरम बोली बोलनेवाले इन पक्षियोंका अलग-अलग तथा सबका एक साथ बड़ा मधुर स्वर सुनायी पड़ता है
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ဤငှက်တို့၏ အသံသည် တစ်ကောင်ချင်းကြားလည်း ချိုမြိန်၍ အားလုံးပေါင်းကြားလည်း ချိုမြိန်၏။ ပန်းပွင့်ဖွင့်၍ စိတ်ကို ပျော်ရွှင်စေသော နွေဦးကာလ၌ သူတို့၏ ခေါ်သံသည် အလွန်ပင် နားဝင်ချိုလှ၏»။
Verse 19
तथेमे गर्जिता नागा: स्वयूथकुलशोभिता: । घर्मा्तास्वां समासाद्य सुखं विन्दन्ति शाल्मले,'शाल्मले! अपने यूथकुलसे सुशोभित ये गर्जना करते हुए गजराज धूपसे पीड़ित हो तुम्हारे पास आकर सुख पाते हैं
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ထိုနည်းတူပင် ဤဆင်မင်းကြီးတို့သည် ဟိန်းဟောက်သံထွက်၍ မိမိတို့၏ အုပ်စုနှင့် မျိုးရိုး၏ ဂုဏ်သရေဖြင့် တင့်တယ်ကြ၏။ နေပူဒဏ်ကြောင့် ပင်ပန်းလာသောအခါ သင့်ထံသို့ လာရောက်ကြပြီး—အို ရှာလ္မလီ—သက်သာချမ်းသာမှုကို ရကြ၏»။
Verse 20
तथैव मृगजातीभिरन्याभिरभिशो भसे । तथा सर्वाधिवासैश्व शोभसे मेरुवद्द्रुम,“वृक्षप्रवर! इसी प्रकार दूसरी-दूसरी जातिके पशु भी तुम्हारी शोभा बढ़ा रहे हैं। तुम सबके निवास-स्थान होनेके कारण मेरुपर्वतके समान सुशोभित होते हो
ဘီရှ္မက ပြော၏— «ထိုနည်းတူပင် မျိုးစုံသော သမင်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးတို့လည်း သင့်အလှကို တိုးပွားစေကြ၏။ ထို့ပြင် သင်သည် အားလုံး၏ နေရာအိမ်ရာဖြစ်သဖြင့်—အို သစ်ပင်အထွဋ်အမြတ်—မေရုတောင်ကဲ့သို့ တောက်ပလှ၏»။
Verse 21
ब्राह्मणैश्व तप:सिद्धैस्तापसै: श्रमणैस्तथा । त्रिविष्टपसमं मन््ये तवायतनमेव हि,“तपस्यासे शुद्ध हुए तापसों, ब्राह्मणों तथा श्रमणोंसे संयुक्त हो तुम्हारा यह स्थान मुझे स्वर्गके समान जान पड़ता है!
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဤနေရာသည် တပဿဖြင့် ပြည့်စုံသည့် ဘြာဟ္မဏများ၊ တောအာသီတပသများ၊ ထို့ပြင် လောကကို စွန့်လွှတ်သည့် သြရမဏများ၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာဖြင့် ပြည့်နှက်နေသဖြင့်၊ သင်၏ အာဝါသတော်ကိုပင် တရီဗိဿ္ဋပ (ကောင်းကင်ဘုံ) နှင့် တူညီသည်ဟု ငါထင်မြင်၏»။
Verse 153
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें गीदड़-गोमायुका संवाद एवं मरे हुए बालकका पुनर्जीवनविषयक एक सौ तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ ရှာန္တိပရဝ၌ အာပဒ္ဓရ္မ အပိုင်းအတွင်းရှိ တစ်ရာငါးဆယ်သုံးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ ထိုအခန်းတွင် မြေခွေးနှင့် ဂိုမာယုက တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲနှင့် သေဆုံးသွားသော ကလေးကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။
Verse 154
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि पवनशाल्मलिसंवादे चतुष्पड्चाशदधिकशततमो<्ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ ရှာန္တိပရဝ၌—အထူးသဖြင့် အာပဒ္ဓရ္မပရဝ၌—ပဝန (လေဘုရား) နှင့် ရှာလ္မလီ သစ်ပင်တို့၏ ဆွေးနွေးခန်းဖြစ်သော တစ်ရာငါးဆယ်လေးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The chapter addresses the practical dilemma of efficacy and moral recovery: how an individual can secure legitimate results from action and also rehabilitate ethical standing after wrongdoing—answering with tapas as the enabling discipline for both.
Discipline precedes attainment: tapas—expressed as restraint, withdrawal, and regulated conduct—functions as the causal infrastructure for knowledge, capability, and ethical reliability, making outer success dependent on inner governance.
While not framed as a formal phalaśruti, the closing generalization serves a meta-claim: tapas is presented as universally efficacious—capable of producing success across beings and culminating even in devatva—thereby positioning the teaching as a broad soteriological and practical rule.