Shloka 30

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

Devanagari script

अनीकं ये विभिन्‍न्दन्ति भिन्न संस्थापयन्ति च । समानाशनपानास्ते कार्या: द्विगुणवेतना:

Transliteration

anīkaṃ ye vibhinndanti bhinnaṃ saṃsthāpayanti ca | samānāśanapānās te kāryā dvi-guṇa-vetanāḥ ||

Translation

ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– ရန်သူ၏ စစ်တန်းစီကို ခွဲဖျက်နိုင်ပြီး၊ ကိုယ့်တပ်ဖွဲ့က ပြန့်ကျဲသွားသော်လည်း ပြန်လည်စုစည်းကာ ခိုင်မာစွာ တည်ထောင်နိုင်သူတို့ကို မင်းသည် မိမိနှင့်တူညီသော စားသောက်ပေးအပ်မှုဖြင့် ဂုဏ်ပြုရမည်၊ ထို့ပြင် နှစ်ဆလစာဖြင့် ခန့်ထားအသုံးချရမည်။ ဓမ္မအရ အဓိပ္ပါယ်မှာ အလွန်ထူးချွန်သော သတ္တိနှင့် အရေးပေါ်အခိုက်တွင် စည်းကမ်းတကျ ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းသည် စစ်တွင် အများပြည်သူအကျိုးဖြစ်သဖြင့် စကားချီးမွမ်းခြင်းသာမက ထင်ရှားသော ဆုလာဘ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုသင့်သည်ဟူသည်။

Word by Word

• {'anīkam': 'battle-array

• military front', 'ye': 'those who', 'vibhinndanti (vibhindanti)': 'split, pierce, break apart (especially an enemy formation)', 'bhinnaṃ': 'broken, scattered, disordered', 'saṃsthāpayanti': 'set in place again

• reorganize', 'ca': 'and', 'samāna-āśana-pānāḥ': 'having equal food and drink (i.e., granted the same rations/privileges as the king)', 'te': 'they

• those men', 'kāryāḥ': 'should be appointed/engaged

• should be made to serve (in office/service)', 'dvi-guṇa-vetanāḥ': 'with double wages

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• king (rājā, implied)
• enemy army (śatru-senā, implied)
• one's own army (sva-senā, implied)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A king should materially reward and honor those rare commanders or warriors who can both shatter the enemy’s formation and restore one’s own scattered troops; such crisis-leadership merits equal privileges and double wages.

What is happening in the narrative?

In Bhishma’s instruction on rāja-dharma, he advises Yudhishthira on how to manage and incentivize capable military personnel—specifically those who can break enemy ranks and re-form disordered friendly forces.