Shloka 31
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
दशाधिपतय: कार्या: शताधिपतयस्तथा । ततः सहस्राधिपतिं कुर्याच्छूरमतन्द्रितम्
daśādhipatayaḥ kāryāḥ śatādhipatayas tathā | tataḥ sahasrādhipatiṁ kuryāc chūram atandritam ||
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– “တပ်သား ဆယ်ယောက်စီအပေါ် ခေါင်းဆောင်များကို ခန့်ထားလော့၊ ထို့အတူ တစ်ရာစီအပေါ် ခေါင်းဆောင်များကိုလည်း ခန့်ထားလော့။ ထို့နောက် သတ္တိရှိ၍ သတိမလျော့၊ ပျင်းရိခြင်းမရှိသော သူရဲကောင်းတစ်ဦးကို တစ်ထောင်တပ်၏ စစ်မှူးအဖြစ် ခန့်ထားလော့။” အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးအကြံဉာဏ်အဖြစ် ဤသို့ဆိုရာတွင် စည်းကမ်းတကျ စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းမှုကို မင်း၏ ဓမ္မတာဝန်အဖြစ် ပြထားသည်—စည်းစနစ်၊ တာဝန်ခံမှုနှင့် အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို အာမခံကာ ရှုပ်ထွေးမှု သို့မဟုတ် ပေါ့လျော့မှုကို မဖြစ်စေရန်။
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should establish clear, tiered command—leaders over tens, hundreds, and thousands—choosing brave and vigilant officers, so that protection of the realm is carried out with discipline and accountability as a duty of dharma.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the king on practical statecraft: how to structure the army by appointing commanders at different levels, culminating in a thousand-commander who is courageous and free from negligence.