Adhyaya 100
जनकस्य युद्धोपदेशः — Janaka’s Instruction on Steadfast Battle-Conduct
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana (Instruction on Royal Duty) — Janaka’s Battlefield Exhortation Episode
Bhīṣma introduces an ancient itihāsa concerning Pratardana and the Mithilā lineage, focusing on King Janaka’s conduct in a strategic engagement. Janaka, described as a knower of principles (sarva-tattva-vit), exhorts warriors by contrasting luminous worlds promised to the fearless with adverse outcomes for those who flee—expressed as imminent naraka and enduring loss of fame. The discourse frames self-sacrificial resolve (tyāga) as an exemplary ‘gateway’ to higher reward, then turns to operational guidance: proper arrangement of forces (vyūha) by positioning elephants, chariots, cavalry, and infantry in coordinated layers. Further counsel emphasizes maintaining secured territory after victory, avoiding excessive pursuit of broken forces, and recognizing the tactical risks of chasing opponents who may turn back with desperation. The chapter closes with a social-philosophical valuation of śaurya (courage): society depends upon protectors, and bravery is presented as a stabilizing virtue warranting honor across conditions.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म एक अद्भुत दृष्टान्त उठाते हैं—मिथिला के महात्मा राजा जनक, जो यज्ञोपवीतधारी होकर भी रणभूमि में उतरे और अपने सैनिकों को केवल शस्त्र-विद्या नहीं, लोक-विद्या (स्वर्ग-नरक का बोध) से प्रेरित किया। → जनक अपने योद्धाओं को युद्ध के भय, लोभ और क्रोध से ऊपर उठाने के लिए ‘दर्शन’ कराते हैं—स्वर्ग और नरक दोनों की परिणतियाँ दिखाकर त्याग-बुद्धि जगाते हैं: विजय-पराजय से परे रहो, अधर्म के वश में मत पड़ो। साथ ही वे सेना-विन्यास और अनुशासन की ठोस नीति बताते हैं—गजों के बीच रथी, रथों के पीछे अश्वारोही, और बीच-बीच में पदाति; शिथिल सैनिकों को उत्साहित करना; जीती भूमि की रक्षा करना; भग्न शत्रु का अति-अनुसरण न करना। → जनक का तीक्ष्ण, लोक-नीति से भरा उद्घोष—‘यह जगत शूरबाहुओं पर पुत्रवत् अवलम्बित है; तीनों लोकों में शौर्य से बढ़कर कुछ नहीं; शूर ही सबका पालन करता है और सब कुछ शूर पर प्रतिष्ठित है।’ यह कथन सैनिकों के भय को ललकार कर कर्तव्य-उत्साह में बदल देता है। → अध्याय का निष्कर्ष यह बनता है कि युद्ध में नीति और धर्म दोनों साथ चलें: मन में वैराग्य/त्याग-बुद्धि रहे, पर कर्म में व्यवस्था, संरक्षण और मर्यादा रहे। शौर्य का सम्मान इसलिए नहीं कि वह हिंसा है, बल्कि इसलिए कि वह लोक-रक्षा और व्यवस्था का आधार है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें इन्द्र और अम्बरीषका संवादविषयक अद्दानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९८ ॥ (दाक्षिणत्य अधिक पाठके २३६ शलोक मिलाकर कुछ ७४ ३ “लोक हैं) नजीब न (0) आज अन+- नवनवतितमो< ध्याय: शूरवीरोंको स्वर्ग और कायरोंको नरककी प्राप्तिके विषयमें मिथिलेश्वर जनकका इतिहास भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । प्रतर्दनो मैथिलश्न संग्रामं यत्र चक्रतु:,भीष्मजी कहते हैं--राजन! इसी विषयमें विज्ञ पुरुष उस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं, जिससे यह पता चलता है कि किसी समय राजा प्रतर्दन तथा मिथिलेश्वर जनकने परस्पर संग्राम किया था
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဤအကြောင်းအရာ၌ပင် ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းဥပမာတစ်ပုဒ်ကို ကိုးကားကြသည်။ တစ်ခါတုန်းက ပရတားဒနနှင့် မိထိလာ၏ အရှင် ဇနကတို့ အပြန်အလှန် စစ်မြေပြင်၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်ဟု ထိုသမိုင်းက ပြောသည်»။
Verse 2
यज्ञोपवीती संग्रामे जनको मैथिलो यथा । योधानुद्धर्षयामास तन्निबोध युधिछिर,युधिष्ठिर! यज्ञोपवीतधारी मिथिलापति जनकने रणभूमिमें अपने योद्धाओंको जिस प्रकार उत्साहित किया था, वह सुनो
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို ယုဓိဋ္ဌိရ၊ သန့်ရှင်းသော သာသနာကြိုး (ယဇ္ဉောပဝီတ) ကို ဝတ်ဆင်ထားသော မိထိလာဘုရင် ဇနကသည် စစ်မြေပြင်၌ မိမိစစ်သည်တို့ကို မည်သို့ လှုံ့ဆော်အားပေးခဲ့သည်ကို နားထောင်လော့။ ထိုဥပမာကို ငါ ပြောပြမည်»။
Verse 3
जनको मैथिलो राजा महात्मा सर्वतत्त्ववित् । योधान् स्वान् दर्शयामास स्वर्ग नरकमेव च,मिथिलाके राजा जनक बड़े महात्मा और सम्पूर्ण तत्त्वोंके ज्ञाता थे। उन्होंने अपने योद्धाओंको योगबलसे स्वर्ग और नरकका प्रत्यक्ष दर्शन कराया और इस प्रकार कहा --
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မိထိလာဘုရင် ဇနကသည် မဟာစိတ်ဓာတ်ရှိသူ၊ အဓိကတရားသဘောတရားအားလုံးကို သိမြင်သူ ဖြစ်သည်။ ယောဂအင်အားဖြင့် မိမိစစ်သည်တို့အား ကောင်းကင်ဘုံနှင့် နရကကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့စေပြီး ထို့နောက် ဤသို့ မိန့်တော်မူ하였다»။
Verse 4
अभीरूणामिमे लोका भास्वन्तो हन्त पश्यत । पूर्णा गन्धर्वकन्याभि: सर्वकामदुहो$क्षया:,“वीरो! देखो, ये जो तेजस्वी लोक दृष्टिगोचर हो रहे हैं, ये निर्भय होकर युद्ध करनेवाले वीरोंको प्राप्त होते हैं। ये अविनाशी लोक असंख्य गन्धर्वकन्याओं (अप्सराओं) से भरे हुए हैं और सम्पूर्ण कामनाओंकी पूर्ति करनेवाले हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ရဲရင့်သူတို့၊ ကြည့်လော့—ဤတောက်ပသော လောကများကို မြင်လော့။ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ တိုက်ခိုက်သော သူရဲကောင်းတို့သာ ဤလောကများကို ရရှိကြသည်။ ဤမပျက်မယွင်းသော နယ်မြေများသည် ဂန္ဓဗ္ဗကညာများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ဆန္ဒအားလုံးကို ပြည့်စုံစေသည်»။
Verse 5
इमे पलायमानानां नरकाः: प्रत्युपस्थिता: । अकीर्ति: शाश्व॒ती चैव यतितव्यमनन्तरम्,“और देखो, ये जो तुम्हारे सामने नरक उपस्थित हुए हैं, युद्धमें पीठ दिखाकर भागनेवालोंको मिलते हैं। साथ ही इस जगतमें उनकी सदा रहनेवाली अपकीर्ति फैल जाती है; अत: अब तुम लोगोंको विजयके लिये प्रयत्न करना चाहिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ပြင် ကြည့်လော့—ဤနရကများသည် စစ်ပွဲမှ ကျောပေး၍ ထွက်ပြေးသူတို့အတွက် အဆင်သင့် ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ဤလောက၌လည်း မပျောက်မယွင်းသော အရှက်ကွဲအမည်ဆိုး ပျံ့နှံ့မည်။ ထို့ကြောင့် ယခုချက်ချင်း အားထုတ်၍ အောင်ပွဲအတွက် ကြိုးပမ်းကြလော့»။
Verse 6
तान् दृष्टवारीन् विजयत भूत्वा संत्यागबुद्धय: । नरकस्याप्रतिष्ठस्य मा भूत वशवर्तिन:,“उन स्वर्ग और नरक दोनों प्रकारके लोकोंका दर्शन करके तुम लोग युद्धमें प्राण- विसर्जनके लिये दृढ़ निश्चयके साथ डट जाओ और शत्रुओंपर विजय प्राप्त करो। जिसकी कहीं भी प्रतिष्ठा नहीं है, उस नरकके अधीन न होओ
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကောင်းကင်လောကနှင့် ငရဲလောက နှစ်မျိုးလုံးကို မြင်တွေ့ပြီးနောက်၊ အသက်ကို စွန့်လွှတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသော စိတ်ဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ မယိမ်းမယိုင် ရပ်တည်ကြလော့၊ ရန်သူတို့ကို အောင်မြင်လော့။ အခြေခံမရှိ၊ အားကိုးရာမရှိသော ငရဲ၏ အာဏာအောက်သို့ မကျရောက်ကြနှင့်»။
Verse 7
त्यागमूलं हि शूराणां स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । इत्युक्तास्ते नृपतिना योधा: परपुरंजय,'शूरवीरोंको जो सर्वोत्तम स्वर्गलोकका द्वार प्राप्त होता है, उसमें उनका त्याग ही मूल कारण है'। शत्रुनगरीपर विजय पानेवाले युधिष्ठिर![ राजा जनकके ऐसा कहनेपर उन योद्धाओंने रणभूमिमें अपने महाराजका हर्ष बढ़ाते हुए उनके शत्रुओंपर विजय प्राप्त कर ली; अतः मनस्वी वीरको सदा युद्धके मुहानेपर डटे रहना चाहिये
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူရဲကောင်းတို့အတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကင်တံခါး၏ အမြစ်မှာ စွန့်လွှတ်ခြင်း—ကိုယ်ကိုယ်တိုင် အနစ်နာခံခြင်း—ပင် ဖြစ်သည်»။ မင်း၏ ထိုသို့သော အမိန့်တော်ကို ကြားရသော် ရန်သူမြို့များကို အနိုင်ယူတတ်သော စစ်သည်တို့သည် စိတ်ထဲမှ လက်ခံကာ စစ်မြေပြင်၌ မိမိဘုရင်၏ ဝမ်းမြောက်မှုကို တိုးပွားစေပြီး ရန်သူတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူသည် စစ်ပွဲ၏ ပါးစပ်တံခါး၌ပင် အမြဲ မယိမ်းမယိုင် ရပ်တည်သင့်သည်။
Verse 8
अजयन्त रणे शत्रून् हर्षयन्तो नरेश्वरम् । तस्मादात्मवता नित्यं स्थातव्यं रणमूर्धनि,'शूरवीरोंको जो सर्वोत्तम स्वर्गलोकका द्वार प्राप्त होता है, उसमें उनका त्याग ही मूल कारण है'। शत्रुनगरीपर विजय पानेवाले युधिष्ठिर![ राजा जनकके ऐसा कहनेपर उन योद्धाओंने रणभूमिमें अपने महाराजका हर्ष बढ़ाते हुए उनके शत्रुओंपर विजय प्राप्त कर ली; अतः मनस्वी वीरको सदा युद्धके मुहानेपर डटे रहना चाहिये
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူတို့သည် စစ်မြေပြင်၌ ရန်သူတို့ကို အောင်နိုင်ကာ မင်းကို ဝမ်းမြောက်စေ하였다။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူသည် တိုက်ပွဲ၏ အရှေ့တန်းအဆုံး၌ အမြဲ မယိမ်းမယိုင် ရပ်တည်သင့်သည်»။
Verse 9
गजानां रथिनो मध्ये रथानामनु सादिन: । सादिनामन्तरे स्थाप्यं पादातमपि दंशितम्,गजारोहियोंके बीचमें रथियोंको खड़ा करे। रथियोंके पीछे घुड़सवारोंकी सेना रखे और उनके बीचमें कवच एवं अस्त्र-शस्त्रोंसे सुसज्जित पैदलोंकी सेना खड़ी करे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဆင်တပ်အလယ်တွင် ရထားစစ်သည်တို့ကို ထားလော့။ ရထားတပ်၏ နောက်တွင် မြင်းတပ်ကို စီရင်လော့။ ထို့ပြင် မြင်းတပ်တို့အကြား အကွာအဝေးများတွင်လည်း လက်နက်ကာကွယ်ရေး အပြည့်အစုံဖြင့် တပ်ဆင်ထားသော ခြေလျင်တပ်ကို ထားလော့၊ ထိုသို့ စီရင်လျှင် တပ်ဖွဲ့သည် အပြန်အလှန် ထောက်ကူကာ ချိုးဖောက်ရန် ခက်ခဲလာမည်»။
Verse 10
य एवं व्यूहते राजा स नित्यं जयति द्विष: | तस्मादेवं विधातव्यं नित्यमेव युधिष्ठिर,जो राजा अपनी सेनाका इस प्रकार व्यूह बनाता है, वह सदा शत्रुओंपर विजय पाता है; अत: युधिष्ठिर! तुम्हें भी सदा इसी प्रकार व्यूहरचना करनी चाहिये
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဤသို့ စစ်တပ်ကို စီရင်တတ်သော မင်းသည် ရန်သူတို့ကို အမြဲ အောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ယုဓိဋ္ဌိရ၊ သင်လည်း အမြဲ ဤနည်းအတိုင်း စီမံထားသင့်သည်»။
Verse 11
सर्वे स्वर्गतिमिच्छन्ति सुयुद्धेनातिमन्यव: । क्षोभयेयुरनीकानि सागरं मकरा यथा,सभी क्षत्रिय उत्तम युद्धके द्वारा स्वर्गलोक प्राप्त करनेकी इच्छा करते हैं; अतः जैसे मकर समुद्रमें क्षोभ उत्पन्न कर देते हैं, उसी प्रकार वे अत्यन्त कुपित हो शत्रुओंकी सेनाओंमें हलचल मचा देते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– ဂုဏ်သိက္ခာမြင့် က္ෂတ္တရိယတို့သည် မာနနှင့် သတ္တိပြင်းထန်၍ တရားသဖြင့် စစ်တိုက်ကာ ကောင်းကင်ဘုံသို့ ရောက်လိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပင်လယ်ကို မကရာတို့က လှုပ်ရှားကာ ရုန်းကန်စေသကဲ့သို့၊ သူတို့သည် ရန်သူ၏ စစ်တန်းစီများထဲသို့ တိုးဝင်ကာ စစ်တပ်တစ်ရပ်လုံးကို ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်စေသည်—ဒေါသ၊ အလိုတော်နှင့် ရဲရင့်စစ်ပွဲကို မြင့်မြတ်သော ကံကြမ္မာဟု ယုံကြည်သည့် စစ်သူရဲဓမ္မကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 12
हर्षयेयुविंषण्णांश्व व्यवस्थाप्य परस्परम् । जितां च भूमिं रक्षेत भग्नान् नात्यनुसारयेत्,यदि अपने सैनिक विषादग्रस्त या शिथिल हो रहे हों तो उनका पूर्ववत् व्यूह बनाकर उन्हें परस्पर स्थापित करे और उन समस्त योद्धाओंका हर्ष एवं उत्साह बढ़ावे। जो भूमि जीत ली गयी हो, उसकी रक्षा करे; परंतु शत्रुओंके जो सैनिक पराजित होकर भाग रहे हों, उनका बहुत दूरतक पीछा नहीं करना चाहिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– မိမိတပ်ဖွဲ့တို့ စိတ်ပျက်၍ အားလျော့လာလျှင် စစ်ခေါင်းဆောင်သည် မူလတန်းစီပုံအတိုင်း ပြန်လည်စီစဉ်ကာ အချင်းချင်း အထောက်အကူပြုနိုင်အောင် နေရာချထားပြီး ပျော်ရွှင်မှုနှင့် တိုက်ခိုက်စိတ်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်ပေးရမည်။ အနိုင်ရပြီးသား မြေပြင်ကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရမည်။ သို့သော် ရှုံးနိမ့်၍ ထွက်ပြေးသွားသော ရန်သူကို အလွန်ဝေးဝေး မလိုက်သင့်။
Verse 13
राजर्षि जनक अपने सैनिकोंको स्वर्ग और नरककी बात कह रहे हैं पुनरावर्तमानानां निराशानां च जीविते । वेग: सुदुःसहो राजंस्तस्मान्नात्यनुसारयेत्
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– “အို မင်းကြီး၊ အန္တရာယ်ထဲသို့ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်ဝင်ရသူများနှင့် အသက်ရှင်မည်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်တောင် ပျောက်ဆုံးသွားသူများအတွက် အားနည်းမဲ့စိတ်၏ တိုးလှုပ်မှုသည် ခံနိုင်ရည်မရှိလောက်အောင် ပြင်းထန်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အို အုပ်စိုးရှင်၊ သူတို့ကို အလွန်အကျွံ မဖိနှိပ်၊ မမောင်းနှင်သင့်” ဟု။
Verse 14
राजन्! जो जीवनसे निराश होकर पुनः युद्धके लिये लौट पड़ते हैं, उनका वेग अत्यन्त दुःसह होता है; अतः भागते हुओंके पीछे अधिक नहीं पड़ना चाहिये ।। न हि प्रहर्तुमिच्छन्ति शूरा: प्रद्रवतो भूशम् । तस्मात् पलायमानानां कुर्यान्नात्यनुसारणम्,शूरवीर जोर-जोरसे भागते हुए योद्धाओंपर प्रहार करना नहीं चाहते हैं; अतः पलायन करनेवाले सैनिकोंका अधिक दूरतक पीछा नहीं करना चाहिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– “အို မင်းကြီး၊ အသက်ကို မတန်ဖိုးထားတော့ဘဲ ပြန်လှည့်လာ၍ တိုက်ခိုက်သူတို့၏ တိုးလှုပ်အားသည် အလွန်ခံရခက်သည်။ ထို့ကြောင့် ထွက်ပြေးနေသူတို့နောက်ကို အလွန်အကျွံ မလိုက်သင့်။ အကြောင်းမူကား တကယ့်သူရဲကောင်းတို့သည် ကြောက်လန့်၍ ပြေးနေသူကို ထိုးနှက်ချင်ကြမည်မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ထွက်ပြေးသူ၊ လွတ်မြောက်သူတို့ကို အလွန်ဝေးဝေး မလိုက်ရ” ဟု။
Verse 15
चराणामचरा ह्वान्नमदंष्टा दंष्टिणामपि । आप: पिपासतामन्नमन्नं शूरस्य कातरा:,चलनेवाले प्राणियोंके अन्न हैं स्थावर, दाँतवाले जीवोंके अन्न हैं बिना दाँतके प्राणी, प्यासोंका अन्न है पानी और शूरवीरोंके अन्न हैं कायर
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– “လောက၏ အစီအစဉ်အရ လှုပ်ရှားသက်ရှိတို့သည် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့ကို အစာအဖြစ် အားကိုးရသည်။ သွားမရှိသူတို့သည် သွားရှိသူတို့၏ အစာဖြစ်ကြသည်။ ရေငတ်သူအတွက် ရေသည်ပင် ‘အစာ’ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ တကယ့်ရဲရင့်သူအတွက် ကောက်ကြောက်သူသည် အစာကဲ့သို့—အနိုင်ယူ၍ ဖျက်ဆီးခံရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အင်အား၊ လိုအပ်ချက်နှင့် ကြောက်ရွံ့မှုတို့က သဘာဝ၏ အဆင့်အတန်းကို ပုံဖော်သည်; ပညာရှိသည် အကျင့်နှင့် အာဏာကို စဉ်းစားရာတွင် ဤပုံစံကို သိမြင်ရမည်” ဟု။
Verse 16
समानपृष्ठोदरपाणिपादा: पराभवं भीरवो वै व्रजन्ति । अतो भरयार्ता: प्रणिपत्य भूय: कृत्वाञ्जलीनुपतिष्ठन्ति शूरान्,वीरों और कायरोंके पेट, पीठ, हाथ और पैर समान ही होते हैं; तो भी कायर पुरुष जगत्में अपमानको प्राप्त होते हैं। अतः भयसे आतुर हुए वे मनुष्य हाथ जोड़कर बारंबार प्रणाम करते हुए सदा शूरवीरोंकी शरणमें आते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ကြောက်တတ်သူတို့သည် ရဲရင့်သူတို့ကဲ့သို့ ကျော၊ ဝမ်း၊ လက်၊ ခြေ တူညီရှိသော်လည်း လောက၌ အရှက်ခွဲခြင်းကို ကြုံရသူမှာ ကြောက်သူပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းက ဖိစီးလာသောအခါ ထိုသူတို့သည် လက်အုပ်ချီ၍ အကြိမ်ကြိမ် ဦးညွှတ်ကန်တော့ကာ ရဲရင့်သတ္တိရှိသော သူရဲကောင်းတို့ထံ အမြဲ ခိုလှုံကြ၏။»
Verse 17
शूरबाहुषु लोको<यं लम्बते पुत्रवत् सदा | तस्मात् सर्वास्ववस्थासु शूर: सम्मानमर्हति,जैसे पुत्र सदा पितापर अवलम्बित होता है, उसी प्रकार यह सारा जगत् शूरवीरकी भुजाओंपर ही टिका हुआ है; इसलिये सभी अवस्थाओंमें वीर पुरुष सम्मान पानेके योग्य है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «ကလေးသည် အမြဲ ဖခင်ကို မှီခိုသကဲ့သို့ ဤလောကသည်လည်း ရဲရင့်သူတို့၏ လက်မောင်းအပေါ်၌ အစဉ်တည်မှီနေ၏။ ထို့ကြောင့် အခြေအနေ အမျိုးမျိုး၌ပင် သူရဲကောင်းသည် ဂုဏ်ပြုခြင်းကို ခံထိုက်၏။»
Verse 18
न हि शौर्यात् परं किंचित् त्रिषु लोकेषु विद्यते | शूर: सर्व पालयति सर्व शूरे प्रतेष्ठितम्,तीनों लोकोंमें शूरवीरतासे बढ़कर दूसरी कोई वस्तु नहीं है। शूरवीर सबका पालन करता है और सारा जगत् उसीके आधारपर टिका हुआ है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်— «လောကသုံးပါး၌ သတ္တိဗလထက် မြင့်မားသော အရာ မရှိ။ အမှန်တကယ် ရဲရင့်သူသည် အားလုံးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပြီး လောက၏ စည်းကမ်းတရားတစ်ရပ်လုံးသည် ရဲရင့်သူတို့အပေါ်၌ တည်၏။»
Verse 99
इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि विजिगीषमाणपृत्ते नवनवतितमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေကြီးသော မဟာဘာရတ၌၊ ရှာန္တိပရဝ၌—အထူးသဖြင့် ရာဇဓမ္မ အနုသာသန (မင်းတရားဝတ္တရား သင်ကြားချက်) အပိုင်းအတွင်း၊ အောင်နိုင်လိုသူ (vijigīṣu) ၏ မေးမြန်းချက်နှင့် ဆက်စပ်၍ ကိုးဆယ်ကိုးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether self-preservation through retreat is acceptable when one’s role is protective duty; the text frames retreat as producing moral and reputational degradation, while steadfastness is treated as socially sustaining and ethically preferable.
A ruler should combine moral instruction with operational discipline: motivate courage through accountable consequences, arrange forces coherently, consolidate gains, and avoid imprudent pursuit that increases risk without strategic necessity.
No explicit phalaśruti formula appears in the provided passage; the chapter’s meta-function is exemplum-based—using Janaka’s precedent to authorize Bhīṣma’s rājadharma guidance within the broader Śānti-parva instruction.