Shloka 4
Adhyāya 8: Saṃprahāra-varṇana and Bhīma–Kṣemadhūrti Dvipa-Yuddha
Combat Description and Elephant Duel
चित्तमोहमिवायुक्त भार्गवस्य महामते: । पराजयमिवेन्द्रस्य द्विषद्धयो भीमकर्मण:
vaiśampāyana uvāca |
chittamoham ivāyuktaṃ bhārgavasya mahāmateḥ |
parājayam ivendrasya dviṣaddhayo bhīmakarmaṇaḥ ||
ဝৈရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အရှင်မင်းကြီး၊ ထိုသတင်းသည် လက်ခံရန် မဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏—မဟာဉာဏ်ရှိသော ဘာရ္ဂဝ (ပရရှုရာမ) ၏ စိတ်၌ မောဟပေါ်လာသည်ဟု စိတ်ကူးရသကဲ့သို့၊ သို့မဟုတ် ကြောက်မက်ဖွယ် ကမ္မပြုသူ အင်ဒြာသည် ရန်သူတို့၏ အနိုင်ယူခြင်းကို ခံရသည်ဟု ထင်မြင်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထိုနည်းဖြင့် ဇာတ်ပြောသူသည် ဤဖြစ်ရပ်ကို သီလနှင့် စကြဝဠာအဆင့် အံ့ဩတုန်လှုပ်စရာအဖြစ် တင်ပြသည်—မဖြစ်သင့်သောအရာက ဖြစ်လာပြီး၊ ထိုပြောင်းပြန်မှုက ကောရဝဘက်၏ ယုံကြည်ချက်ပျက်စီးခြင်းနှင့် နီးကပ်လာသော ပျက်သုဉ်းမှုကို ကြိုတင်ညွှန်ပြသည်။
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches how epic narration marks a turning point: when an event is compared to impossibilities (Paraśurāma becoming deluded, Indra being defeated), it signals a moral-cosmic inversion—confidence collapses, and the listener is meant to recognize the weight of destiny and the consequences of prior actions (karma) unfolding in war.
Vaiśampāyana describes the shock produced by the reported event (in context, the catastrophic reversal for the Kauravas). He uses two similes—delusion in Paraśurāma and defeat of Indra—to convey that the news feels unbelievable and ominous, foreshadowing despair and the sense that the Kaurava side is nearing destruction.