Adhyaya 3
भीष्मपातने कर्णविलापः | Karṇa’s Lament upon Seeing Bhīṣma Fallen
Upa-parva: Bhīṣma-śayana (Episode of Bhīṣma on the Arrow-bed)
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma lies on a śara-talpa (arrow-bed), his immense vitality seemingly “dried” like an ocean under great winds. A sequence of similes elevates the event to cosmic scale: a mountain felled, a sun fallen from the sky, Indra’s unimaginable defeat by Vṛtra—each image indexing both the elder’s stature and the army’s shock. Karṇa descends from his chariot, eyes blurred with tears, offers respectful salutation, and identifies himself, requesting Bhīṣma to look upon him with auspicious, steady speech and gaze. He then interprets Bhīṣma’s fall as a crisis of moral order and a collapse of Kuru security, stating that no other protector equals Bhīṣma in counsel, treasury matters, formations, and weapon-policy. Karṇa forecasts that from this day the Pāṇḍavas, especially Arjuna (Gāṇḍīva) aided by Kṛṣṇa, will terrify armies like fire with wind, making the campaign’s strategic environment drastically more hazardous. The chapter ends with Karṇa preparing, under instruction, to confront Arjuna—accepting either victory or death.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को युद्धभूमि का दृश्य सुनाते हैं—अमित-तेजस्वी भीष्म शर-शय्या पर पड़े हैं, मानो प्रलय-वायु से सोख लिया गया समुद्र; उनके पतन से कौरव-आशा का आधार डगमगा गया है। → भीष्म के अभाव में कौरव-पक्ष की ढाल टूटती दिखती है; संजय रूपकों की बाढ़ में अर्जुन की प्रचण्डता उभारते हैं—बाण-समूह यमुना-प्रवाह की तरह फैलते हैं, और अग्नि-वायु की संयुक्त गति की भाँति वन (सेना) को मार्ग-मार्ग से भस्म करते हैं। साथ ही यह प्रश्न तीखा होता जाता है कि अर्जुन का सामना कौन कर सकता है। → संजय निर्णायक स्वर में कहते हैं—‘आपके सिवा दूसरा कौन राजा अर्जुन से युद्ध कर सकता है?’ गाण्डीव की टंकार और पांचजन्य की गर्जना से समस्त कौरव-सेनाओं में त्रास फैलने का चित्र चरम पर पहुँचता है; अर्जुन के बाण धार्तराष्ट्रों को चीरते हुए अग्नि-लपटों की तरह सब ओर फैलते हैं। → अध्याय का निष्कर्ष भय और अनिवार्यता में टिकता है—कौरव-सेना अर्जुन की ध्वनि, वेग और प्रहार सहने में असमर्थ दिखती है; भीष्म-युग के अंत के बाद अब युद्ध का भार नए नेतृत्व और नए प्रतिरोध पर आ पड़ा है। → भीष्म के पतन के बाद कौरव-पक्ष में कौन-सा वीर/नेता अर्जुन के सम्मुख टिकेगा, और युद्ध की बागडोर किसके हाथ में जाएगी?
Shlokas
Verse 2
संजय कहते हैं--महाराज! अमित तेजस्वी महात्मा भीष्म बाण-शय्यापर सो रहे थे। उस समय वे प्रलयकालीन महावायुसमूहसे सोख लिये गये समुद्रके समान जान पड़ते थे ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်—အရှင်မင်းကြီး၊ အတိုင်းမသိ တေဇောဓာတ်ရှိသော မဟာသတ္တဝါ ဘိဿမသည် မြားခင်းပေါ်၌ လဲလျောင်းနေ၏။ ထိုအခါ သူသည် ကမ္ဘာပျက်ကာလ၏ မဟာလေတံခွန်တို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့သွားသော သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ ခတ္တရိယအမျိုးအစားတစ်ရပ်လုံးကိုပင် အဆုံးသတ်စေနိုင်သော ဆရာကြီး၊ ပိတামဟ၊ မဟာဓနုရှင် ဘိဿမကို စဝျယစာချီ အာర్జုနသည် ဒေဝအာယုဓများဖြင့် လဲကျစေခဲ့သည်ကို မြင်သော် မင်း၏သားတို့၏ အောင်ပွဲမျှော်လင့်ချက်သည် ပြိုကွဲသွား၏။ မိမိတို့အကျိုးကောင်းအတွက် မျှော်လင့်ချက်ပင် ပျောက်ကွယ်ကာ ကာကွယ်ရေးအဝတ်အစားတို့လည်း ပျက်စီးကွဲပြားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အဆုံးမရှိ အနက်မရှိသော သမုဒ္ဒရာ၌ အနက်ကို ရှာဖွေနေသူများကဲ့သို့ ဖြစ်သော ကောရဝတို့အတွက် ဘိဿမသည် ကျွန်းတစ်ကျွန်းကဲ့သို့ အားကိုးရာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခု ပಾರ್ಥ (အာర్జုန) ကြောင့် မြားအစုအပုံအဖြစ် လဲလျောင်းရ၏။
Verse 3
जयाशा तव पुत्राणां सम्भग्ना शर्म वर्म च । अपाराणामिव द्वीपमगाधे गाधमिच्छताम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—မင်း၏သားတို့၏ အောင်ပွဲမျှော်လင့်ချက်သည် ပျက်စီးပြိုကွဲသွားပြီး၊ လုံခြုံမှုခံစားချက်နှင့် ကာကွယ်ရေးအဝတ်အစားတို့ပါ တပြိုင်နက်တည်း ဆုံးရှုံးသွား၏။ မကူးနိုင်သော အနက်အလွန်ကြီးသော နေရာ၌ ခြေကပ်ရာကို ရှာဖွေနေသူများအတွက် ဘိဿမသည် ကျွန်းကဲ့သို့ အားကိုးရာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ပಾರ್ಥ (အာర్జုန) က သူ့ကို လဲကျစေခဲ့သည်။
Verse 4
स्रोतसा यामुनेनेव शरौघेण परिप्लुतम् । महेन्द्रेणेव मैनाकमसहां भुवि पातितम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်—“ယမုနာမြစ်ရေစီးကြောင်းကဲ့သို့ မြားအစုအဝေး၏ လှိုင်းတံပိုးဖြင့် လွှမ်းမိုးနေ၏။ ထိုကို မြင်ရသည်မှာ မဟိန္ဒြ (အိန္ဒြာ) က မခံနိုင်လောက်သော မိုင်နာက တောင်ကို မြေပြင်သို့ ပစ်ချလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။”
Verse 5
नभश्च्युतमिवादित्यं पतितं धरणीतले । शतक्रतुमिवाचिन्त्यं पुरा वृत्रेण निर्जितम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သူသည် ကောင်းကင်မှ မြေပြင်သို့ ကျသွားသော နေမင်းကဲ့သို့ ထင်ရပြီး၊ ရှေးကာလတွင် ဝෘတြာအားဖြင့် အနိုင်ယူခံခဲ့ရသော စဉ်းစားမမီသော နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာ—ရာဇသက္ကရာတစ်ရာ၏ အရှင်—ကဲ့သို့လည်း ထင်မြင်ရသည်။ ဤသည်မှာ အင်အားကြီးမားမှုတစ်ရပ် အောက်ကျသွားသည့် ပုံရိပ်ဖြစ်၍ စစ်ပွဲ၏ ပျက်စီးမှုအလယ်တွင် မဟာဂုဏ်သိက္ခာ ပျက်လဲသွားခြင်းကို မြင်ရသည့် သီလပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်မှုကို ဖြစ်စေသည်။
Verse 6
मोहन सर्वसैन्यस्य युधि भीष्मस्य पातनम् । ककुदं सर्वसैन्यानां लक्ष्म सर्वधनुष्मताम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ စစ်မြေပြင်၌ ဘီရှ္မ၏ ကျဆုံးခြင်း—တပ်တော်တစ်ခုလုံး၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်၍ စည်းလုံးစေသော အားတော်—သည် တပ်၏ ခေါင်းမောက်တံဆိပ် ပြိုကျသကဲ့သို့၊ မြားပစ်သူတို့၏ ထင်ရှားသော ဂုဏ်ရောင် ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ထိုကျဆုံးမှုသည် စစ်ရေးအလှည့်အပြောင်းသာမက စစ်၏ အစီအစဉ်အတွင်း သီလနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပေါက်ကွဲကွာဟမှုကိုလည်း အမှတ်အသားပြုသည်။
Verse 7
धनंजयशरैरव्याप्तं पितरं ते महाव्रतम् । तं॑ वीरशयने वीरं शयान पुरुषर्षभम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ သင်၏အဖေ—မဟာဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူ—သည် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) ၏ မြားများဖြင့် မထိုးဖောက်ခံရပါ။ ထိုသူရဲ—လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး—သည် သူရဲကောင်းတို့၏ အိပ်ရာဖြစ်သော စစ်မြေပြင်ပေါ်တွင် သူရဲကောင်းသဘောဖြင့် လဲလျောင်းနေ၏။ ဤစာကြောင်းသည် သေခြင်းကို မတုန်လှုပ်ဘဲ ရင်ဆိုင်သည့် စစ်သူရဲသီလနှင့် စစ်ကြောင့် တင်းမာလာသော အဖ-သား သံယောဇဉ်၏ သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အလေးချိန်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 8
भीष्ममाधिरथिरद्दृष्टवा भरतानां महाद्युति: । अवतीर्य रथादार्तों बाष्पव्याकुलिताक्षरम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဘီရှ္မကို မြင်သောအခါ ရထားမောင်းသား၏သား ကာဏ္ဏ—မဟာတေဇဖြင့် တောက်ပသူ—သည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲ၍ ရထားမှ ဆင်းလာ၏။ မျက်ရည်ကြောင့် စကားသံသည် တိမ်မြုပ်ကာ မရှင်းလင်းတော့။ ကောင်းချီးပေး၍ စိတ်အားတက်စေလိုသော အသံနှင့် တောင်းပန်သည့် မျက်လုံးဖြင့် သူက ပြော၏—“အို ဘာရတ၊ သင် ကျန်းမာချမ်းသာပါစေ။ ကျွန်ုပ်သည် ကာဏ္ဏ ဖြစ်သည်။ သင်၏ သန့်ရှင်း၍ မင်္ဂလာရှိသော စကားဖြင့် ကျွန်ုပ်အား တစ်စုံတစ်ရာ ပြောပါလော့၊ ကောင်းကျိုးပေးသော ကြင်နာသည့် မျက်မြင်ဖြင့်လည်း ကျွန်ုပ်ကို ကြည့်ပါလော့။”
Verse 9
अभिवाद्याज्जलिं बद्ध्वा वन्दमानो5भ्यभाषत | उस युद्धस्थलमें भीष्मका गिराया जाना समस्त सैनिकोंको मोहमें डालनेवाला था। आपके ज्येष्ठ पिता महान व्रतधारी भीष्म समस्त सैनिकोंमें श्रेष्ठ तथा सम्पूर्ण धनुर्धरोंके शिरोमणि थे। वे अर्जुनके बाणोंसे व्याप्त होकर वीरशय्यापर सो रहे थे। उन भरतवंशी वीर पुरुषप्रवर भीष्मको उस अवस्थामें देखकर अधिरथपुत्र महातेजस्वी कर्ण अत्यन्त आर्त होकर रथसे उतर पड़ा और अंजलि बाँध अभिवादनपूर्वक प्रणाम करके आँसूसे गदगद वाणीमें इस प्रकार बोला-- || ६--८ $ || कर्णोडहमस्मि भद्रें ते वद मामभि भारत
သဉ္ဇယက ပြောသည်။ ဂုဏ်ပြု၍ ဦးညွှတ်ကာ လက်နှစ်ဖက်ကို အဉ္ဇလိဖြင့် ဆုပ်ထား၍ ပူဇော်နမസ്കာရပြုလျက် သူက ပြော၏—“ကျွန်ုပ်သည် ကာဏ္ဏ ဖြစ်သည်။ သင်၌ ကောင်းချီးရှိပါစေ။ အို ဘာရတ၊ ကျွန်ုပ်အား ပြောပါလော့။” စစ်မြေပြင်၏ နောက်ခံတွင် စစ်သူရဲတို့အနက် အမြတ်ဆုံး၊ မြားပစ်သူတို့၏ မဏိရတနာဖြစ်သော ဘီရှ္မ၏ ကျဆုံးခြင်းက တပ်တော်တစ်ခုလုံးကို မောဟထဲသို့ ကျစေသည်။ မြားအိပ်ရာပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော မဟာဝရတကို ထိန်းသိမ်းသူကို မြင်၍ ကာဏ္ဏသည် ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် လေးစားခြင်းကြောင့် ရထားမှ ဆင်းကာ လက်အုပ်ချီ၍ နီးကပ်လာသည်; မျက်ရည်ကြောင့် အသံတုန်ယင်နေသည်—စစ်၏ အရှုပ်အထွေးအလယ်တွင်တောင် ပြင်းထန်သော တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦးက အကြီးအကဲ၊ ဝရတနှင့် စစ်သူရဲဂုဏ်ကို ဂုဏ်ပြုရန် ခဏရပ်တန့်သည့် သီလပိုင်းဆိုင်ရာ အခိုက်အတန့်ဖြစ်သည်။
Verse 10
00/वी00५ (0. न नूनं सुकृतस्येह फलं कश्चित् समश्लुते
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤလောက၌ ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကို အမှန်တကယ် ခံစားရသူ မည်သူမျှ မရှိသကဲ့သို့ပင်»။
Verse 11
कोशसंचयने मन्त्रे व्यूहे प्रहरणेषु च
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အရင်းအမြစ်များကို စုဆောင်းစီမံရာ၌လည်း၊ အကြံပေးခြင်းနှင့် မဟာဗျူဟာ ဆင်ခြင်ရာ၌လည်း၊ စစ်တန်းစီ (ဗျူဟာ) ချရာ၌လည်း၊ လက်နက်အသုံးပြုရာ၌လည်း—(သူသည် ထူးချွန်အထက်မြတ်ဆုံးဖြစ်၏)»။
Verse 12
नाहमन्यं प्रपश्यामि कुरूणां कुरुपुड्रव । बुद्धया विशुद्धया युक्तो यः कुरूंस्तारयेद् भयात्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကူရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးအို၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းလှသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၍ ဤအန္တရာယ်မှ ကူရုတို့ကို ကူးမြောက်စေကာ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမှ ကယ်တင်နိုင်သူကို အခြားမည်သူမျှ မမြင်ရ»။
Verse 13
योधांस्तु बहुधा हत्वा पितृलोकं॑ गमिष्यति । 'कुरुश्रेष्ठ। कोश-संग्रह
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «စစ်သူရဲများစွာကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက်၊ သူသည် ပိတೃလောက (ဘိုးဘွားတို့၏ လောက) သို့ သွားရောက်လိမ့်မည်»။
Verse 14
पाण्डवा भरतगश्रेष्ठ करिष्यन्ति कुरुक्षयम् । “भरतश्रेष्ठ) आजसे क्रोधमें भरे हुए पाण्डव उसी प्रकार कौरवोंका विनाश करेंगे, जैसे व्याप्र हिरनोंका ।। अद्य गाण्डीवघोषस्य वीर्यज्ञा: सव्यसाचिन:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဘာရတတို့အနက် အမြတ်ဆုံးအို၊ ယနေ့ ပाण्डဝတို့သည် ကူရုတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေလိမ့်မည်။ ယနေ့မှစ၍ ဒေါသပြင်းထန်သော ပाण्डဝတို့သည် ကျားက သမင်တို့ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ ကော်ရဝတို့ကို ချေမှုန်းလိမ့်မည်။ ဂါဏ္ဍီဝကိုင် ဆဗျသಾಚင်—သူ၏ သံဟိန်းသံလည်း ကျော်ကြားသူ—၏ အင်အားကို သိသူတို့သည် ဒေါသထဲမှ ပေါက်ကွဲထွက်လာသော သူ၏ စွမ်းအားကို မြင်ကြရလိမ့်မည်»။
Verse 15
कुरव: संत्रसिष्यन्ति वज़्पाणेरिवासुरा: । “आज गाण्डीवकी टंकार करनेवाले सव्यसाची अर्जुनके पराक्रमको जाननेवाले कौरव उनसे उसी प्रकार डरेंगे, जैसे वज्रधारी इन्द्रसे असुर भयभीत होते हैं ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကူရုတို့သည် မိုးကြိုးလက်နက်ကိုင် အိန္ဒြာရှေ့၌ အသူရတို့ တုန်လှုပ်ကြသကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ကြလိမ့်မည်။ ယနေ့ ဂါဏ္ဍီဝမှ လွှတ်သော မြားတို့၏ ဟိန်းသံသည် ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်လာ၍—စဗျသಾಚီ အာర్జုန၏ စွမ်းအားကို ကြေညာကာ စစ်ပွဲ၏ သီလနှင့် ယူทธဗျူဟာ အလှည့်အပြောင်းကို ကြိုတင်ညွှန်ပြလိမ့်မည်။»
Verse 16
समिद्धो5ग्निर्यथा वीर महाज्वालो द्रुमान् दहेत्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို သူရဲကောင်း၊ မီးကို ကောင်းကောင်း မီးထွန်းထား၍ မီးလျှံကြီးကြီးဖြင့် တောအပင်များကို လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့၊ ထိုစစ်သူရဲ၏ ဒေါသနှင့် အင်အားသည် မျက်နှာချင်းဆိုင် ရပ်တည်သူအားလုံးကို မီးလောင်သကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးမည့်ပုံ ပေါ်လွင်နေ၏။»
Verse 17
येन येन प्रसरतो वाय्वग्नी सहितौ वने
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «တောအတွင်း၌ လေနှင့် မီးတို့ အတူတကွ ပြန့်နှံ့သွားရာ နေရာတိုင်းတွင်…» (သူသည် ဖျက်ဆီးမှု၏ လျင်မြန်၍ ထိန်းမနိုင်သော တိုးတက်မှုကို စတင်ဖော်ပြသည်—တစ်ကြိမ် လွှတ်ချလိုက်သည်နှင့် လွယ်ကူစွာ မတားဆီးနိုင်ဘဲ လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ အရာအားလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေသည့် အကြမ်းဖက်မှုအဖြစ် စစ်ပွဲကို ပုံဖော်သော ရုပ်ပုံဖြစ်သည်။)
Verse 18
तेन तेन प्रदहतो भूरिगुल्मतृणद्रुमान् “वायु और अग्निदेव--ये दोनों एक साथ वनमें जिस-जिस मार्गसे फैलते हैं, उसी- उसीके द्वारा बहुत-से तृण, वृक्ष और लताओंको भस्म करते जाते हैं ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လေနှင့် မီးတို့သည် တောအတွင်း အတူတကွ သွားရာလမ်းတိုင်းတွင် ပြန့်နှံ့၍ ချုံပင်၊ မြက်ပင်၊ သစ်ပင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် လောင်ကျွမ်းစေသကဲ့သို့၊ သူလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏။ လေက မီးကို ပိုမိုတောက်လောင်စေသကဲ့သို့ ထိုမီးသည် မီးလျှံကြီးဖြစ်လာ၏; ထိုသို့ပင် ပါර්ထ (အာర్జုန) သည် သံသယမရှိဘဲ—တစ်ကြိမ် လှုပ်ရှားလာသည်နှင့် လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ အရာအားလုံးကို စားသုံးသည့် အင်အားဖြစ်၏။»
Verse 19
यथा वायुर्नरव्यात्र तथा कृष्णो न संशय: । 'पुरुषसिंह! जैसी प्रज्वलित अग्नि होती है, वैसे ही कुन्तीकुमार अर्जुन हैं--इसमें संशय नहीं है और जैसी वायु होती है, वैसे ही श्रीकृष्ण हैं, इसमें भी संशय नहीं है ।।
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «လေကဲ့သို့—လျင်မြန်၍ မတားဆီးနိုင်၊ အနှံ့အပြား ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့—ကృష్ణသည် ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်၏; သံသယမရှိ။» စစ်ပွဲ၏ ဓမ္မဘောင်အတွင်း၌ ဤစာကြောင်းသည် အာర్జုန၏ စစ်အင်အားကို ကృష్ణ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြတ်သားသော ဦးဆောင်ညွှန်ကြားမှုက လမ်းညွှန်၍ ထိရောက်စေကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်—မှန်ကန်သော လမ်းညွှန်မှုမရှိသော အင်အားသည် မပြည့်စုံကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 20
कपिथ्वजस्योत्यततो रथस्यामित्रकर्षिण:
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မျောက်တံခွန်တင်ထားသော ရန်သူနှိမ်နင်းသူ၏ စစ်ရထားသည် ရှေ့သို့ တဟုန်ထိုး တက်လှမ်းလာသောအခါ…»
Verse 21
को हार्जुनं योधयितु त्वदन्य: पार्थिवो5हति
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «မင်းတို့အနက် သင်မှတပါး အာర్జုနကို တိုက်ခိုက်ရန် သင့်တော်သူ ဘယ်သူရှိမည်နည်း။ ပညာရှိတို့သည် သူ၏ သာသနာတော်ဆန်သော လုပ်ရပ်များကို ချီးကျူးကြ၏။ သူသည် လူမဟုတ်သော အာသုရနှင့် ဒိုင်တျတို့နှင့်ပင် စစ်ဆင်ခဲ့ပြီး၊ သုံးမျက်စိရှိသော မဟာတမား သျှင်ကရ (ရှီဝ) နှင့်တောင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ၊ ကိုယ်ကိုမထိန်းနိုင်သူတို့အတွက် အလွန်ရှားပါးသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် အာနိသင်တော်ကိုလည်း ရရှိခဲ့၏။ ယခင်က သင်တောင် သူ့ကို မနိုင်ခဲ့သေးလျှင်၊ ယနေ့ စစ်မြေပြင်၌ သူ့ကို အနိုင်ယူနိုင်သူ အခြားဘယ်သူရှိမည်နည်း။»
Verse 22
यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिण: । अमानुषैश्च संग्रामस्त्रयम्बकेण महात्मना
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ပညာရှိတို့က သာသနာတော်ဆန်သော လုပ်ရပ်များဟု ပြောဆိုကြသော သူ—လူမဟုတ်သောသူတို့နှင့်ပင် စစ်ဆင်ခဲ့သူ၊ မဟာတမား သုံးမျက်စိရှိသော သျှင် (ရှီဝ) နှင့်တောင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ—အာర్జုနကို သင်မှတပါး မည်သည့်မင်းက စစ်တွင် ရင်ဆိုင်နိုင်မည်နည်း။»
Verse 23
तस्माच्चैव वर प्राप्तो दुष्प्रपमकृतात्मभि: । को<न्य: शक्तो रणे जेतुं पूर्व यो न जितस्त्वया
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ထို့အပြင် သူသည် ကိုယ်ကိုမထိန်းနိုင်သူတို့အတွက် ရယူရန်ခက်ခဲသော ထိုအာနိသင်တော်ကိုလည်း ရရှိထား၏။ ယခင်က သင်တောင် မနိုင်ခဲ့သော ထိုသူကို စစ်မြေပြင်၌ အနိုင်ယူနိုင်သူ အခြားဘယ်သူရှိမည်နည်း။»
Verse 24
जितो येन रणे रामो भवता वीर्यशालिना । क्षत्रियान्तकरो घोरो देवदानवदर्पहा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သင်သည် သတ္တိဗလဖြင့် တောက်ပသော သူရဲကောင်းဖြစ်၏။ သင်၏လက်ဖြင့် စစ်မြေပြင်၌ ရာမ (ပရရှုရာမ) ကိုပင် အနိုင်ယူခဲ့သည်—ခတ္တရိယတို့ကို သုတ်သင်သူ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသောသူ၊ နတ်နှင့် ဒါနဝတို့၏ မာနကို ချေမှုန်းသူကိုပင်။»
Verse 25
तमद्याहं पाण्डवं युद्धशौण्ड- ममृष्यमाणो भवता चानुशिष्ट: । आशीदविपष॑ दृष्टिहरं सुघोरं शूरं शक्ष्याम्यस्त्रबलान्निहन्तुम्
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ယနေ့ သင်၏အမိန့်ရှိလျှင်၊ ငါသည် ဒေါသအမျက်ဖြင့် လောင်ကျွမ်းကာ သင်၏ညွှန်ကြားချက်အောက်တွင် လုပ်ဆောင်၍ စစ်ပညာကျွမ်းကျင်သော ပाण्डဝသူရဲကောင်းကို ချေမှုန်းနိုင်မည်။ မျက်စိအလင်းကို လုယူသကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် အဆိပ်မြွေတစ်ကောင်ကဲ့သို့၊ သူရဲကောင်း အర్జုန်ကို ငါ၏လက်နက်အင်အားဖြင့် သတ်နိုင်မည်»။
Verse 103
यत्र धर्मपरो वृद्धः शेते भुवि भवानिह । “निश्चय ही इस लोकमें कोई भी अपने पुण्यकर्मोंका फल यहाँ नहीं भोगता है; क्योंकि आप वृद्धावस्थातक सदा धर्ममें ही तत्पर रहे हैं
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ဤနေရာတွင် ဓမ္မကို အလွန်အမင်းလိုက်နာသော အိုမင်းသူတစ်ဦးသည် မြေပြင်ပေါ်၌ လဲလျောင်းနေ၏။ ဤလောက၌ မည်သူမျှ မိမိ၏ ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကို ဒီမှာပင် အမှန်တကယ် မခံစားရသကဲ့သို့ပင်—အိုမင်းအထိ တရား၌ တည်ကြည်ခဲ့သူတောင် ယခုကဲ့သို့ မြေပေါ်၌ လဲနေရသည်»။
Verse 153
त्रासयिष्यति बाणानां कुरूनन्यांश्व पार्थिवान् । “आज गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए बाणोंका वज्रपातके समान शब्द कौरवों तथा अन्य राजाओंको भयभीत कर देगा
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «ကူရုတို့နှင့် အခြားဘုရင်များလည်း မကြာမီ ပစ်လွှတ်မည့် မြားများကြောင့် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်သွားကြလိမ့်မည်»။
Verse 166
धार्तराष्ट्रान् प्रथक्ष्यन्ति तथा बाणा: किरीटिन: । “वीर! जैसे बड़ी-बड़ी लपटोंसे युक्त प्रज्वलित हुई आग वृक्षोंको जलाकर भस्म कर देती है
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူရဲကောင်းရေ! မီးတောက်ကြီးကြီးများဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသော မီးသည် သစ်ပင်များကို လောင်ကျွမ်းကာ ပြာဖြစ်စေသကဲ့သို့၊ မကွက်တင်သူ ကိရီတင် အర్జုန်၏ မြားများသည် ဓೃತရာෂ္ဌရ၏ သားများနှင့် သူတို့၏ စစ်သည်များကို လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးလိမ့်မည်»။
Verse 193
श्र॒ुत्वा सर्वाणि सैन्यानि त्रासं यास्यन्ति भारत | “भारत! बजते हुए पांचजन्य और टंकारते हुए गाण्डीव धनुषकी भयंकर ध्वनि सुनकर आज सारी कौरव सेनाएँ भयभीत हो उठेंगी
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «အို ဘာရတ (ဓೃತရာෂ္ဌရ) ရေ! ထိုအသံကို ကြားသော် သင်၏ စစ်တပ်အားလုံးသည် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရလိမ့်မည်»။
Verse 206
शब्दं सोढुं न शक्ष्यन्ति त्वामृते वीर पार्थिवा: | “वीर! शत्रुसूदन कपिध्वज अर्जुनके उड़ते हुए रथकी घरघराहटको आपके सिवा दूसरे राजा नहीं सह सकेंगे
သဉ္ဇယက ပြောသည်– «သူရဲကောင်းရေ၊ သင်မရှိလျှင် အခြားမင်းများသည် ထိုအသံကို မခံနိုင်ကြလိမ့်မည်»။
Frequently Asked Questions
The chapter frames a tension between rightful reliance on a dharmic elder as institutional protector and the reality that war exposes even the most revered to vulnerability; leaders must act despite grief, uncertainty, and the destabilization of moral-psychological order.
It underscores that strategic capacity is inseparable from counsel, legitimacy, and morale: when a central ethical authority collapses, disciplined speech, ritual respect, and clear-eyed assessment must replace denial and impulsive escalation.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-layer functions through Sañjaya’s evaluative reportage and Karṇa’s prognostic reasoning, positioning the episode as a structural marker for the war’s ethical and strategic deterioration.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.