Shloka 2036
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदेवतम् । तीसरे भूतका नाम है तेज। नेत्र उसका अध्यात्म, रूप उसका अधिभूत और सूर्य उसका अधिदैवत कहा जाता है
adhibhūtaṃ tato rūpaṃ sūryas tatrādhidaivatam |
ဝါယုဒေဝက မိန့်တော်မူသည်– «နောက်တစ်ဆင့် ‘အဓိဘူတ’ (အပြင်ဘက်/ဓာတ်ပိုင်း) အဖြစ်မှာ ရူပ (ပုံသဏ္ဌာန်) ဖြစ်၏။ ထိုနေရာ၌ ‘အဓိဒေဝတ’ (အုပ်စိုးသော ဒေဝတ) အဖြစ်မှာ နေမင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် တတိယဓာတ်—တေဇ (အလင်း/မီး)—အတွက် ‘အဓိယာတ္မ’ (အတွင်းအခြေ) ဟူသည် မျက်စိ၊ ‘အဓိဘူတ’ ဟူသည် ရူပ၊ ‘အဓိဒေဝတ’ ဟူသည် နေမင်းဟု သင်ကြားထားသည်»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
It maps experience across three levels: the inner basis (adhyātma: the eye), the objective field (adhibhūta: form), and the presiding divine regulator (adhidaivata: the Sun) for the element tejas, showing how perception is ethically and metaphysically ordered rather than random.
Vāyu-deva is instructing by enumerating correspondences between elements, sense-faculties, their objects, and their presiding deities—here identifying form as the object-side and the Sun as the divine presider in relation to sight and tejas.