Shloka 15
Rajo-guṇa-nirdeśa — Brahmā’s Enumeration of Rajasic Dispositions
भूतभव्यभविष्याणां भावानां भुवि भावना: । त्रिवर्गनिरता नित्यं धर्मोडर्थ: काम इत्यपि
bhūtabhavyabhaviṣyāṇāṁ bhāvānāṁ bhuvi bhāvanāḥ | trivarganiratā nityaṁ dharmo 'rthaḥ kāma ity api ||
ဝါယုက မိန့်တော်မူသည်— «ဤမြေပေါ်တွင် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် အရာများကို စိတ်ဖြင့် အမြဲစဉ်းစားနေပြီး၊ သုံးပါးသော ပုရုသಾರ್ಥ—ဓမ္မ (dharma)၊ အဓိကာ (artha/ဥစ္စာ)၊ ကာမ (kāma/အာရုံပျော်ရွှင်မှု)—တို့၌ အစဉ်တစိုက် လိုက်လံနေသူတို့သည် လောကီတွက်ချက်မှုကြောင့် မောင်းနှင်ခံရသည်။ ရာဇသ (rajas) ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် သူတို့ကို ‘အရ္ဝာက္-စရောတသ’ (arvāk-srotas) ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ သတိစီးကြောင်းသည် အာရုံခံအရာဝတ္ထုများဘက်သို့ အောက်သို့ စီးဆင်းနေသည်»။
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Preoccupation with worldly time-bound concerns and constant pursuit of dharma-artha-kāma, when driven by craving and self-will, indicates rajas-dominance; such a mind flows outward/downward toward sense-objects rather than upward toward inner clarity.
Vāyudeva is characterizing a class of people by their mental orientation: they continually deliberate on past-present-future matters and remain absorbed in the three worldly aims; the passage (with the accompanying gloss) identifies them as rajas-covered and labels them ‘arvāk-srotas’.