Shloka 1
अम्बरीषगाथा—गुणत्रयविभागः तथा लोभनिग्रहः
Ambarīṣa’s Gāthā: The Guṇas and the Restraint of Greed
अफ-्-णक+ एकत्रिशो<5 ध्याय: राजा अम्बरीषकी गायी हुई आध्यात्मिक स्वराज्यविषयक गाथा ब्राह्मण उवाच त्रयो वै रिपवो लोके नवधा गुणत: स्मृता: । प्रहर्ष: प्रीतिरानन्दस्त्रयस्ते सात््चिका गुणा:
brāhmaṇa uvāca | trayo vai ripavo loke navadhā guṇataḥ smṛtāḥ | praharṣaḥ prītir ānandas trayas te sāttvikā guṇāḥ |
ဗြာဟ္မဏက ပြောသည်— «အို ဒေဝီ၊ ဤလောက၌ စတ္တဝ (sattva)၊ ရဇ (rajas) နှင့် တမ (tamas) ဟူသော သုံးပါးသည် ငါ၏ ရန်သူတို့ ဖြစ်ကြ၏။ ၎င်းတို့သည် လှုပ်ရှားပုံအမျိုးမျိုးကြောင့် ကိုးမျိုးဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ ဟရ္ရှ (ပျော်ရွှင်လန်းဆန်းမှု)၊ ပရီတိ (ချစ်ခင်နှစ်သက်မှု) နှင့် အာနန္ဒ (အပျော်အပါးအမြင့်) — ဤသုံးပါးသည် စာတ္တဝိက (sāttvika) ဂုဏ်တို့ ဖြစ်ကြ၏»။
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse frames the three guṇas—sattva, rajas, and tamas—as ‘enemies’ to be understood and mastered. It begins a ninefold mapping of mental states arising from these guṇas, identifying exhilaration (praharṣa), affectionate contentment (prīti), and bliss (ānanda) as sattvic manifestations.
A Brahmin addresses a देवी (a goddess-like interlocutor) and introduces a doctrinal explanation: how the guṇas operate in human experience. This verse specifically lists the three sattvic states, setting up a broader classification (ninefold) that continues in subsequent lines/verses.