Adhyaya 15
Kṛṣṇa–Arjuna Saṃvāda in Indraprastha: Consolation, Legitimation, and Leave for Dvārakā (आश्वमेधिकपर्व, अध्याय १५)
Upa-parva: Indraprastha-vihāra and Dvārakā-gamana-saṃkalpa (Kṛṣṇa–Arjuna dialogue unit)
Janamejaya asks what Vāsudeva and Dhanaṃjaya did after the Pāṇḍavas’ victory and the realm’s pacification. Vaiśaṃpāyana describes the pair moving joyfully through forests, mountains, rivers, and then Indraprastha’s splendid sabhā, engaging in extended conversation: recollections of conflict and hardship, and genealogical accounts of ṛṣis and devas. Kṛṣṇa uses structured, sweet, and reasoned discourse to calm Arjuna’s grief over losses, shifting the focus toward the achieved political settlement. He affirms that the entire earth is now won and peacefully enjoyed by Dharmarāja Yudhiṣṭhira—uncontested—through the combined prowess of the brothers, and that the Dhārtarāṣṭras, characterized as ethically wayward, have been decisively removed along with their adherents. Kṛṣṇa then articulates his personal attachment to the Pāṇḍavas and their courtly spaces, yet notes the long time since seeing Balarāma and the Vṛṣṇi leaders; therefore he intends to go to Dvārakā. He insists he would not act against Yudhiṣṭhira even at the cost of life, and asks Arjuna to accompany him to request formal leave from the king. Arjuna, honoring Janārdana, assents with difficulty, indicating the emotional weight of separation despite political closure.
Chapter Arc: पाण्डव-विजय के बाद राज्य शांत है; इन्द्रप्रस्थ में श्रीकृष्ण और अर्जुन का पुनर्मिलन ऐसा लगता है मानो स्वर्ग के दो देवेश्वर पृथ्वी पर विहार कर रहे हों। → वन-प्रवास और सभा-प्रवेश के प्रसंगों के बीच गोविन्द अर्जुन को सान्त्वना देते हुए एक गम्भीर प्रस्ताव रखते हैं—द्वारका चलने का; यह प्रस्ताव मित्रता का निमन्त्रण भी है और भविष्य की अनिवार्यताओं का संकेत भी। → कृष्ण का हेतुयुक्त, शलक्ष्ण वचन—‘त्वदृते मे निवासकारणे प्रयोजनं न विद्यते’—अर्जुन के हृदय को बाँध देता है: वे स्पष्ट करते हैं कि युधिष्ठिर के धर्ममय शासन में पृथ्वी स्थिर है, अतः अब अर्जुन के साथ द्वारका जाना ही उनका प्रयोजन है। → अर्जुन, जनार्दन का सम्मान कर, ‘तथेति’ कहकर सहमति देता है; राज्य-व्यवस्था धर्मराज युधिष्ठिर के हाथों सुरक्षित मानी जाती है और कृष्ण-अर्जुन की यात्रा-रेखा निश्चित होती है। → द्वारका-गमन का निश्चय हो चुका है—पर यह गमन किन आगामी घटनाओं (यादव-प्रसंग/अन्तकालीन संकेत) की भूमिका बनेगा, यह अभी अनकहा रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३०६३ श्लोक मिलाकर कुल ४७३ श्लोक हैं) नफमशा< (0) अमन न पजञ्चदशो<् ध्याय: भगवान् श्रीकृष्णका अर्जुनसे द्वारका जानेका प्रस्ताव करना जनमेजय उवाच विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम | राष्ट्र कि चक्रतुर्वीरी वासुदेवधनंजयौ
ဇနမေဇယ မေးလျှောက်သည်– “နှစ်ကြိမ်မွေး အရှင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသော ရှင်ရဟန်းကြီး၊ ပाण्डု၏ သားတို့က နိုင်ငံကို အောင်မြင်၍ အရပ်ရပ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ထောင်ပြီးနောက်၊ သူရဲကောင်းနှစ်ဦးဖြစ်သော ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) နှင့် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) တို့သည် ထို့နောက် မည်သို့ ပြုလုပ်ကြသနည်း?”
Verse 2
वैशम्पायन उवाच विजिते पाण्डवै राजन् प्रशान्ते च विशाम्पते । राष्ट्र बभूवतुर्हष्टो वासुदेवधनंजयौ
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– “အို မင်းကြီး၊ ပြည်သူတို့၏ အရှင်၊ ပाण्डဝတို့က နိုင်ငံကို အောင်မြင်၍ အရပ်ရပ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ထောင်ပြီးသောအခါ၊ ဝါစုဒေဝ (ကృష్ణ) နှင့် ဓနဉ္ဇယ (အာర్జုန) တို့သည် အလွန်ပျော်ရွှင်ကြ၏။”
Verse 3
विजद्दाते मुदा युक्तौ दिवि देवेश्वराविव । तौ वनेषु विचित्रेषु पर्वतेषु ससानुषु
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ကောင်းကင်ဘုံ၌ လှည့်လည်သည့် နတ်မင်းနှစ်ပါးကဲ့သို့၊ မိတ်ဆွေနှစ်ဦးသည် ပျော်ရွှင်မှုဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ အံ့ဖွယ်တောအမျိုးမျိုးနှင့် လှပသော တောင်ထိပ်များရှိရာ တောင်တန်းများအနှံ့ လှည့်လည်ကြ၏။
Verse 4
तीर्थेषु चैव पुण्येषु पल्वलेषु नदीषु च । चड्क्रम्यमाणौ संहृष्टावश्विनाविव नन्दने
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– သန့်ရှင်းသော တီရ္ထများ၊ ပုဏ္ဏားနေရာများ၊ ရေကန်ငယ်များနှင့် မြစ်ကမ်းများကို လှည့်လည်သွားလာရင်း၊ သူတို့နှစ်ဦးသည် နန္ဒနတော၌ ကစားလှည့်လည်သော အရှွင်နီညီနောင်ကဲ့သို့ သာယာသော ဝမ်းမြောက်မှုကို ခံစားကြ၏။
Verse 5
इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमतु: कृष्णपाण्डवौ । प्रविश्य तां सभां रम्यां विजहाते च भारत
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– အိန္ဒြပရസ്ഥ၌ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော သူရဲကောင်းနှစ်ဦး—ကృష్ణနှင့် ပाण्डဝ (အာర్జုန)—တို့သည် ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ မာယာတည်ဆောက်သော လှပသည့် စည်းဝေးခန်းမသို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။ အို ဘာရတ၊ ထိုနေရာ၌ သူတို့သည် ပျော်ရွှင်စွာ အပန်းဖြေကာ မိတ်ဆွေသဘောဖြင့် စကားဝိုင်းဖွင့်၍ စိတ်ကို ပြန်လည်တည်ငြိမ်စေကြ၏။
Verse 6
तत्र युद्धकथाश्रित्रा: परिक्लेशांश्व पार्थिव । कथायोगे कथायोगे कथयामासतु: सदा
ထိုနေရာ၌၊ အို မင်းကြီး၊ သူတို့နှစ်ဦးသည် စကားဝိုင်းအခါအခါ ပေါ်လာသမျှ အကြိမ်ကြိမ် ဆက်လက်ပြောဆိုကြပြီး စစ်ပွဲအကြောင်းအရာများနှင့် ဆက်စပ်သော အခက်အခဲဒုက္ခများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြကြ၏။ မိတ်ဆွေသဘောဖြင့် ဆွေးနွေးရာတွင် နတ်တို့နှင့် ရှိသူတော် (ရိရှိ) တို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ကိုလည်း ပြန်လည်ပြောကြားကာ စစ်မြေပြင်၏ ထူးခြားစုံလင်သော ဖြစ်ရပ်များနှင့် ထိုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်း ဖော်ညွှန်းကြ၏။
Verse 7
ऋषीणां देवतानां च वंशांस्तावाहतु: सदा । प्रीयमाणौ महात्मानौ पुराणावृषिसत्तमौ
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုသူနှစ်ဦးသည် ရှေးကာလမှ စိတ်ဓာတ်မြင့်မြတ်သော ရိရှိကြီးများဖြစ်၍ အချင်းချင်း အမြဲချစ်ခင်ကြ၏။ စကားဝိုင်းအတွင်း၌ သူတို့သည် နတ်တို့နှင့် ရိရှိတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ကို အစဉ်ပြောကြားကာ စစ်ပွဲ၏ ထူးဆန်းသော ပုံပြင်များနှင့် ထိုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အခက်အခဲဒုက္ခများကိုလည်း ဖော်ပြကြ၍ အမှတ်တရ၊ ထုံးတမ်းအစဉ်အလာနှင့် ပဋိပက္ခ၏ စိတ်ဓာတ်ဆိုင်ရာကုန်ကျစရိတ်ကို တစ်ပြိုင်နက် ထင်ရှားစေကြ၏။
Verse 8
मधुरास्तु कथाश्षित्राश्षित्रार्थपदनिश्चया: । निश्चयज्ञ: स पार्थाय कथयामास केशव:
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်ကြားသည်– ထိုပုံပြင်များသည် နားထောင်ရချိုမြိန်၍ အမျိုးမျိုးစုံလင်ကာ အသက်ဝင်လှ၏။ အဓိပ္ပါယ်များကိုလည်း ရွေးချယ်ထားသော စကားလုံးကောင်းများဖြင့် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ပြထား၏။ အမှန်တရားနှင့် သေချာမှုကို ခွဲခြားသိမြင်တတ်သော ကေရှဝ (ကృష్ణ) သည် ထိုအကြောင်းအရာများကို ပါර්ထ (အာర్జုန) ထံ ပြောကြားလေ၏။
Verse 9
भगवान् श्रीकृष्ण सब प्रकारके सिद्धान्तोंको जाननेवाले थे। उन्होंने अर्जुनको विचित्र पद, अर्थ एवं सिद्धान्तोंसे युक्त बड़ी विलक्षण एवं मधुर कथाएँ सुनायीं ।।
ကွန်တီ၏သား အာర్జုနသည် သတ်ခံရသော သားအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုကြောင့် မီးလောင်သကဲ့သို့ ခံစားနေရပြီး၊ မိမိဆွေမျိုးအပေါင်းအပါး ထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးသွားခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်နှလုံးအလွန်နာကျင်လေ၏။ ထိုအခါ သောရီ ဇနာရဒန (သီရိကృష్ణ) သည် သင်ခန်းစာပေး၍ နှလုံးသက်သာစေသော ပုံပြင်အမျိုးမျိုးကို ပြောကြားကာ ပါර්ထကို ငြိမ်းချမ်းစေ၍ စစ်ပြီးနောက် စိတ်နှင့် သီလအလေးချိန်ကြားမှ တည်ငြိမ်မှုသို့ ပြန်လည်ဦးတည်စေ하였다။
Verse 10
स तमाथ्चवास्य विधिवद् विज्ञानज्ञों महातपा: । अपदहृत्यात्मनो भारं विशश्रामेव सात्वत:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်—သီရိကృష్ణသည် မဟာတပသီ၊ မှန်ကန်သော ခွဲခြားသိမြင်မှုကို သိသူဖြစ်၍ အာర్జုနကို ထုံးတမ်းနှင့် ကိုက်ညီသကဲ့သို့ သေချာစွာ နှစ်သိမ့်ပေး하였다။ ထိုသို့ မိမိပေါ်တင်ထားသော ဝန်ကို ချထားပြီးနောက် စာတ္တဝတ (ကൃഷ്ണ) သည် ဝန်ပေါ့သွားသကဲ့သို့ အနားယူနေသလို ထင်ရသည်—ဉာဏ်ပညာရှိသော အကြံဉာဏ်နှင့် ဓမ္မတရားနှင့် ကိုက်ညီသော နှစ်သိမ့်မှုက စိတ်လှုပ်ရှားနေသော စစ်သူရဲကို တည်ငြိမ်စေပြီး ကြီးမားသော စမ်းသပ်မှုများနောက် ဓမ္မ၏ ညီမျှမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 11
ततः कथान्ते गोविन्दो गुडाकेशमुवाच ह । सान्त्वयन् शलक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तमिदं वच:
ထို့နောက် စကားဝိုင်းအဆုံးသို့ ရောက်သောအခါ ဂోవിന്ദ သည် ဂုဍာကေရှ (အာర్జုန) ကို မိန့်ကြား하였다။ နူးညံ့၍ ရွေးချယ်ထားသော စကားလုံးများဖြင့် နှစ်သိမ့်လိုသဖြင့် အကြောင်းအရင်းနှင့် ကိုက်ညီသော စကားတစ်ရပ်ကို ပြောကြားကာ—အာర్జုန၏ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ၍ မှန်ကန်သော နားလည်မှုနှင့် အကျင့်အကြံသို့ လမ်းညွှန်လိုက်သည်။
Verse 12
वायुदेव उवाच विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन् परंतप । त्वद्वाहुबलमाश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်—“အို စဗျသಾಚင်၊ ရန်သူတို့ကို မီးလောင်စေသူရေ၊ ဤမြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို ဓမ္မသုတ မင်းကြီးသည် သင်၏ လက်မောင်းအင်အားကို အားထား၍ အောင်နိုင်ခဲ့ပြီ။ သင်၏ စွမ်းရည်က သူ၏ ဓမ္မတရားနှင့် ကိုက်ညီသော အာဏာကို ထောက်ကူခဲ့သည်—ဓမ္မနှင့် ပေါင်းစည်းသော အင်အားသည် တရားသော အုပ်ချုပ်မှုကို တည်မြဲစေကြောင်းကို ပြသသည်။”
Verse 13
भगवान् श्रीकृष्ण बोले--शत्रुओंको संताप देनेवाले सव्यसाची अर्जुन! धर्मपुत्र युधिष्ठिरने तुम्हारे बाहुबलका सहारा लेकर इस समूची पृथ्वीपर विजय प्राप्त कर ली ।।
ဘုရားသခင် သီရိကృష్ణ မိန့်တော်မူသည်—“အို အာర్జုန၊ စဗျသಾಚီ၊ ရန်သူတို့ကို ဆင်းရဲစေသူရေ! ဓမ္မပုတ ယုဓိဋ္ဌိရသည် သင်၏ လက်မောင်းအင်အားကို အားထား၍ ဤမြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီ။ ယခု ဓမ္မ၌ တည်ကြည်သော မင်းကြီး ယုဓိဋ္ဌိရသည် အနှောင့်အယှက်ကင်း၊ ဆူးမရှိသော အုပ်ချုပ်မှုကို မြေပြင်ပေါ်တွင် ခံစားနေသည်—ဘီမစೇန၏ စွမ်းအားနှင့် နကူလ၊ သဟဒေဝတို့၏ အင်အားကလည်း ထောက်ကူလျက်ရှိသည်၊ အို လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ။”
Verse 14
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपववके अन्तर्गत अश्वमेधपर्वमें चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဓမ္မကို သိသူရေ—မင်းကြီးသည် ဓမ္မ၏ အင်အားဖြင့် ဆူးမရှိ၊ အနှောင့်အယှက်ကင်းသော နိုင်ငံတော်ကို ရရှိ하였다။ ထို့အပြင် ဓမ္မကြောင့်ပင် စစ်မြေပြင်၏ တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း၌ စုယောဓန (ဒုရျောဓန) မင်းကြီးလည်း သတ်ဖြတ်ခံရ하였다။ ထို့ကြောင့် ဤဇာတ်ကြောင်းသည် ဓမ္မတရားသည် တရားသော အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ထောင်ပေးသကဲ့သို့ အဓမ္မဖြင့် ဆန့်ကျင်သူတို့၏ ကျဆုံးမှုကိုလည်း ဖြစ်စေကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 15
अधर्मरुचयो लुब्धा: सदा चाप्रियवादिन: । धार्तराष्ट्रा दुरात्मान: सानुबन्धा निपातिता:
ဝါယုက ပြောသည်– «ဓೃತရာෂ္ဌရ၏ သားတို့သည် အဓမ္မကို နှစ်သက်၍ လောဘကြောင့် မောင်းနှင်ခံရကာ အမြဲတမ်း ကြမ်းတမ်း၍ မနှစ်မြို့ဖွယ် စကားများကို ပြောတတ်ကြ၏။ စိတ်သဘောမကောင်းသောကြောင့် ထို့ကြောင့်ပင် မိတ်ဖက်များနှင့် အားကိုးသူများပါ အတူတကွ လဲကျသတ်ဖြတ်ခံရကြ၏»။
Verse 16
प्रशान्तामखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपति: । भुड्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्त: कुरूद्गवह
ဝါယုက ပြောသည်– «အို ပါර්ထ၊ မြေကြီးတစ်လုံးလုံးသည် ငြိမ်းချမ်းသွားပြီ။ သင်က ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သဖြင့် ဓမ္မ၏သားတော် မင်းယုဓိဋ္ဌိရ—ကမ္ဘာမြေ၏ အရှင်၊ ကုရုတို့အနက် အထူးမြတ်သူ—သည် ယခု ဓမ္မဖြင့် နိုင်ငံကို ခံစားစီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိ၏»။
Verse 17
रमे चाहं त्वया सार्धमरण्येष्वपि पाण्डव । किमु यत्र जनो<यं वै पृथा चामित्रकर्षण
ဝါယုက ပြောသည်– «အို ပाण्डဝ၊ လူမရှိသည့် တောအုပ်ထဲ၌ပင် သင်နှင့်အတူရှိရုံဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် ပျော်ရွှင်ချမ်းသာမှုကို ရနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် လူအများရှိပြီး ကျွန်ုပ်၏ အဒေါ် ပೃഥာ (ကွန်တီ) လည်း ရှိနေသော ဤနေရာတွင်တော့—ရန်သူနှိမ်နင်းသူ—ဘယ်လောက်ပို၍ မပျော်ရွှင်နိုင်မည်နည်း»။
Verse 18
यत्र धर्मसुतो राजा यत्र भीमो महाबल: । यत्र माद्रवतीपुत्रौ रतिस्तत्र परा मम,जहाँ धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर हों, महाबली भीमसेन और माद्रीकुमार नकुल-सहदेव हों, वहाँ मुझे परम आनन्द प्राप्त हो सकता है
ဝါယုက ပြောသည်– «ဓမ္မ၏သားတော် မင်းယုဓိဋ္ဌိရ ရှိရာ၊ အင်အားကြီး ဘီမ ရှိရာ၊ မာဒရီ၏ သားနှစ်ယောက် နကူလနှင့် သဟဒေဝ ရှိရာ—အဲဒီနေရာမှာပင် ကျွန်ုပ်၏ အမြင့်ဆုံးသော ပျော်ရွှင်မှု တည်ရှိ၏»။
Verse 19
तथैव स्वर्गकल्पेषु सभोद्देशेषु कौरव । रमणीयेषु पुण्येषु सहितस्य त्वयानघ
ဝါယုက ပြောသည်– «အို ကောရဝ၊ ဤအစည်းအဝေးခန်းမနှင့် နေရာများသည် ကောင်းကင်တမျှ သာယာ၍ သန့်ရှင်းမြတ်နိုးဖွယ် ဖြစ်၏။ အပြစ်ကင်းသူ၊ ကုရုတို့၏ ပျော်ရွှင်ဖွယ် သန့်စင်သူ၊ သင်နှင့်အတူ ဤနေရာတွင် နေထိုင်လာစဉ် ရက်များစွာ ကုန်လွန်သွားပြီ။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံး ကျွန်ုပ်သည် ရှူရာစೇန မင်းသားသူရဲကောင်း ဝါစုဒေဝ (Vasudeva) ဖြစ်သော အဖေကို မတွေ့နိုင်ခဲ့၊ အစ်ကို ဘလဒေဝနှင့် ဝೃṣṇိ မျိုးရိုး၏ ထူးချွန်သူများကိုလည်း မမြင်ရခဲ့။ ထို့ကြောင့် ယခု ကျွန်ုပ်သည် ဒွာရကာမြို့သို့ သွားလို၏။ လူထူးလူမြတ်၊ ဤခရီးသွားရေး အဆိုပြုချက်ကို သင်လည်း ဝမ်းမြောက်စွာ ခွင့်ပြုသင့်၏»။
Verse 20
कालो महांस्त्वतीतो मे शूरसूनुमपश्यत: । बलदेवं च कौरव्य तथान्यान् वृष्णिपुज्वान्
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «အို ကောရဝ၊ ငါသည် ရှူရာစေန၏ သားတော် ဝာစုဒေဝကို မမြင်ရဘဲ၊ ဘလဒေဝကို မမြင်ရဘဲ၊ ဝೃṣṇိ မျိုးရိုး၏ အထွတ်အမြတ် သူရဲကောင်းများကိုလည်း မမြင်ရဘဲ အချိန်အတော်ကြာ လွန်သွားပြီ။ အို အပြစ်ကင်းသော ကုရုတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ဤ စည်းဝေးခန်းမသည် လှပသန့်ရှင်း၍ ကောင်းကင်ဘုံကဲ့သို့ သာယာလှသည်။ သင်နှင့်အတူ ဤနေရာ၌ နေထိုင်ရင်း နေ့ရက်များစွာ ကုန်လွန်သွားပြီ။ သို့သော် ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံး ငါသည် ငါ့အဖ ဝာစုဒေဝ—ရှူရာစေန၏ မင်းသား—ကို မတွေ့မြင်နိုင်ခဲ့၊ ငါ့အစ်ကို ဘလဒေဝနှင့် ဝṛṣṇိ မျိုးရိုး၏ အထွတ်အမြတ် ပုဂ္ဂိုလ်များကိုလည်း မမြင်ရဘဲ နေခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ယခု ငါသည် ဒွာရကာမြို့သို့ သွားလိုသည်။ အို လူထဲက အကောင်းဆုံး၊ ငါ့ခရီးစဉ်အကြံကို သင်လည်း ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံသင့်သည်»။
Verse 21
सो हं गन्तुमभीप्सामि पुरी द्वारावतीं प्रति । रोचतां गमनं महां तवापि पुरुषर्षभ
ဝါယုက ပြောသည်– «ယခု ငါသည် ဒွာရာဝတီမြို့သို့ ထွက်ခွာလိုသည်။ အို လူထဲက အကောင်းဆုံး၊ အို အပြစ်ကင်းသော ကုရုတို့၏ ဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ဤခရီးစဉ်သည် သင်အတွက်လည်း နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်ပါစေ»။
Verse 22
उक्तो बहुविध॑ राजा तत्र तत्र युधिष्ठिर: । सह भीष्मेण यद् युक्तमस्माभि: शोककारिते
ထိုနေရာ၌ ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရကို ငါတို့သည် ဘီရှ္မနှင့်အတူ၊ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားရန် သင့်လျော်သမျှ အကြံဉာဏ်များကို နေရာနေရာတွင် မျိုးစုံပုံစံဖြင့် ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ သူ့ကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် နားလည်အောင် ရှင်းပြခဲ့ကြသည်။
Verse 23
शिष्टो युधिष्ठिरो5स्माभि: शास्ता सन्नपि पाण्डव: | तेन तत् तु वचः सम्यग गृहीतं सुमहात्मना
ပाण्डဝ ယုဓိဋ္ဌိရကို ငါတို့က ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ သူသည် ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်သူ၊ သင်ကြားသူ ဖြစ်သော်လည်း ထိုမဟာသတ္တဝါသည် ငါတို့၏ စကားကို မှန်ကန်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ လက်ခံယူခဲ့သည်။
Verse 24
यद्यपि पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर हमारे शासक और शिक्षक हैं तो भी हमलोगोंने शिक्षा दी है और जन श्रेष्ठ महात्माने हमारी उन सभी बातोंको भलीभाँति स्वीकार किया है ।।
ဝါယုဒေဝက ပြောသည်– «ပाण्डု၏သား ယုဓိဋ္ဌိရသည် ငါတို့၏ အုပ်ချုပ်သူ၊ သင်ကြားသူ ဖြစ်သော်လည်း ငါတို့ကပင် အကြံဉာဏ်ပေးခဲ့ကြပြီး၊ လူထဲက အကောင်းဆုံး မဟာသတ္တဝါသည် ငါတို့၏ စကားအားလုံးကို မှန်ကန်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ လက်ခံယူခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဓမ္မပုတ্ৰ—ဓမ္မကို သိမြင်သူ၊ ကျေးဇူးသိတတ်သူ၊ အမှန်တရားကို ပြောသူ—ထဲ၌ သစ္စာ၊ ဓမ္မ၊ အမြင့်ဆုံး ဉာဏ်ပညာနှင့် မတုန်မလှုပ် ဂုဏ်သိက္ခာတို့သည် အစဉ်အမြဲ တည်ငြိမ်ခိုင်မြဲစွာ ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 25
तत्र गत्वा महात्मानं यदि ते रोचते<र्जुन । अस्मद्गमनसंयुक्तं वचो ब्रूहि जनाधिपम्,अर्जुन! यदि तुम उचित समझो तो महात्मा राजा युधिष्ठिरके पास चलकर उनके समक्ष मेरे द्वारका जानेका प्रस्ताव उपस्थित करो
အာర్జုန၊ သင်နှစ်သက်လျှင် ထိုနေရာသို့သွားကာ မဟာစိတ်ကြီးသော ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရ ထံသို့ ရောက်ပြီး လူတို့၏အရှင်ထံ ငါ၏စကားကို—ဒွာရကာသို့ ထွက်ခွာလိုသည့် ငါ၏အကြံနှင့် တွဲဖက်သော စကားကို—တင်ပြလော့။ သူ့ရှေ့တွင် ဒွာရကာသို့ သွားလိုသည့် ငါ၏အဆိုပြုချက်ကို ထုတ်ဖော်လော့။
Verse 26
न हि तस्याप्रियं कुर्या प्राणत्यागे5प्युपस्थिते । कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारावतीं प्रति
အသက်စွန့်ရမည့်အချိန် ရောက်လာသော်လည်း သူ့အလိုမကျသည့်အရာကို မလုပ်သင့်။ အို မဟာလက်တံရှိသူ၊ ထိုသို့ဆိုလျှင် ဒွာရဝတီမြို့သို့ သင်ဘယ်လို သွားနိုင်မည်နည်း။
Verse 27
महाबाहो! मेरे प्राणोंपर संकट आ जाय तब भी मैं धर्मराजका अप्रिय नहीं कर सकता; फिर द्वारका जानेके लिये उनका दिल दुखाऊँ, यह तो हो ही कैसे सकता है? ।।
ဝါယုက ပြောသည်—“အို မဟာလက်တံရှိသူ၊ ငါ့အသက်ပင် အန္တရာယ်ကျရောက်လာသော်လည်း ဓမ္မရာဇာ၏ မနှစ်သက်မှုကို ဖြစ်စေမည့်အရာကို ငါ မလုပ်နိုင်။ ဒွာရကာသို့ သွားလိုခြင်းတစ်ခုကြောင့်သာ သူ၏နှလုံးကို နာကျင်စေမည်ကို ငါ ဘယ်သို့ လုပ်နိုင်မည်နည်း။ အို ပါර්ထ၊ ကုရုမျိုးနွယ်၏ အမွေဆက်ခံသူ၊ ငါသည် အမှန်တရားဖြင့် သင့်အား ပြော၏—ငါပြောသမျှသည် သင့်ပျော်ရွှင်မှုနှင့် သင့်အကျိုးကို လိုလားသောစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အို ကုရုနန္ဒန၊ ကုန္တီ၏သား၊ ငါသည် အမှန်ကို ပြော၏—ငါလုပ်သမျှ၊ ပြောသမျှသည် သင့်စိတ်ကျေနပ်မှုနှင့် သင့်ကောင်းကျိုးကို ရည်ရွယ်၍ ဖြစ်ပြီး၊ မည်သို့မျှ မမှားယွင်း။”
Verse 28
प्रयोजन च निर्वत्तमिह वासे ममार्जुन । धार्तराष्ट्रो हतो राजा सबल: सपदानुग:
ဝါယုက ပြောသည်—“အာర్జုန၊ ငါ ဤနေရာတွင် နေထိုင်ခဲ့သည့် ရည်ရွယ်ချက်သည် ယခု ပြည့်စုံပြီးပြီ။ ဓာရ္တရာෂ္ဋ္ရ ဘုရင်—ဓೃತရာෂ္ဋ္ရ၏သား ဒုရ്യೋಧန—သည် သူ၏တပ်ဖွဲ့များနှင့် သူ့နောက်လိုက်၊ အမှုထမ်းတို့နှင့်အတူ သတ်ဖြတ်ခံရပြီ။”
Verse 29
पृथिवी च वशे तात धर्मपुत्रस्य धीमत: । स्थिता समुद्रवलया सशैलवनकानना
ချစ်သောသူရေ၊ ဓမ္မ၏သား ပညာရှိ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် မြေကြီးတစ်ပြင်လုံး တည်ရှိနေသည်။ သမုဒ္ဒရာက ဝိုင်းရံထားပြီး တောင်တန်းများ၊ သစ်တောများ၊ တောအုပ်များနှင့် ပြည့်စုံသော ဤကမ္ဘာမြေသည် သူ၏ အာဏာအတွင်း၌ တည်တံ့နေသဖြင့်—ဓမ္မအခြေပြု သက်ဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာသည် ယခု တည်ထောင်ပြီးကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 30
धर्मेण राजा धर्मज्ञ: पातु सर्वा वसुन्धराम्
ဓမ္မကိုသိသော မင်းသည် ဓမ္မဖြင့်ပင် မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါစေ။ အို ဘာရတဝంశ၏ အထူးမြတ်သူရေ! ယခုအခါ ဓမ္မကိုသိသော ယုဓိဋ္ဌိရမင်းသည်—စိဒ္ဓ မဟာတမားများ၏ အဖော်အပေါင်းဖြင့် တင့်တယ်လှပကာ၊ ဗန္ဒီ (ချီးမွမ်းသီဆိုသူ) များက အစဉ်မပြတ် ချီးကျူးသီဆိုနေကြသဖြင့်—တရားသဖြင့် ကမ္ဘာမြေတစ်လုံးလုံးကို အုပ်ချုပ်ပါစေ။
Verse 31
उपास्यमानो बहुभि: सिद्धैश्चवापि महात्मभि: । स्तूयमानश्न सततं वन्दिभिर्भरतर्षभ
ဝါယုက ပြောသည်—“အို ဘာရတတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ အထက်မြတ်သူ၊ အို ဘာရတဝంశ၏ အထူးမြတ်သူရေ! စိဒ္ဓများနှင့် မဟာတမားများ အများအပြားက ရိုသေကာကွယ်လျက်၊ ဗန္ဒီတို့က အစဉ်မပြတ် ချီးကျူးသီဆိုလျက်ရှိသော ဓမ္မကိုသိသော ယုဓိဋ္ဌိရမင်းသည် ယခု ဓမ္မအတိုင်း မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို အုပ်ချုပ်ပါစေ”။
Verse 32
त॑ मया सह गत्वाद्य राजानं कुरु वर्धनम् | आपूृच्छ कुरुशार्दूल गमन द्वारकां प्रति,कुरुश्रेष्ठ॒ अब तुम मेरे साथ चलकर राजाको बधाई दो और मेरे द्वारका जानेके विषयमें उनसे पूछकर आज्ञा दिला दो
ဝါယုက ပြောသည်—“ယနေ့ ငါနှင့်အတူ သွား၍ ကုရုဝంశကို တိုးတက်စေသော မင်းကို ဂုဏ်ပြုဝမ်းမြောက်စကား ပြောကြစို့။ အို ကုရုတို့အနက် ကျားကဲ့သို့သူရဲကောင်းရေ! ထို့နောက် မင်းထံမှ ခွင့်တောင်း၍ ဒွာရကာသို့ ငါသွားမည့် ခရီးအတွက် အမိန့်ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပါ”။
Verse 33
इदं शरीरं वसु यच्च मे गृहे निवेदितं पार्थ सदा युधिष्ठिरे । प्रियश्न मान्यश्न हि मे युधिष्ठिर: सदा कुरूणामधिपो महामति:
“အို ပါရ္ထာ၊ ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာဤတစ်ခုနှင့် ငါ့အိမ်ရှိ ဥစ္စာဓနအားလုံးသည် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမှုတော်ဆောင်ရာ၌ အစဉ်အမြဲ အပ်နှံထားသည်။ အကြောင်းမူကား ကုရုတို့၏ ပညာကြီးသော အရှင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် ငါ့အတွက် အစဉ်ချစ်ခင်ရိုသေထိုက်သူ ဖြစ်၏”။
Verse 34
प्रयोजनं चापि निवासकारणे न विद्यते मे त्वदृते नृपात्मज । स्थिता हि पृथ्वी तव पार्थ शासने गुरो: सुवृत्तस्य युधिष्ठिरस्य च
ဝါယုက ပြောသည်—“အို မင်းသား၊ သင်နှင့်အတူ နေ၍ စိတ်ဖြေရာမှတပါး ဤနေရာတွင် ကျွန်ုပ်နေထိုင်ရန် အခြားအကြောင်းမရှိတော့။ အို ပါရ္ထာ၊ မြေကြီးတစ်လုံးလုံးသည် သင်၏ အုပ်ချုပ်မှုနှင့် သင်၏ သီလပြည့်ဝသော အကြီးအကဲ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အာဏာအောက်တွင် ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိနေသည်”။
Verse 35
इतीदमुक्त: स तदा महात्मना जनार्दनेनामितविक्रमो<र्जुन: । तथेति दुःखादिव वाक्यमैरय- ज्जनार्दन॑ सम्प्रतिपूज्य पार्थिव
ထိုအခါ မဟာသတ္တဝါ ဇနာဒန (ကృష్ణ) က ထိုသို့ မိန့်ကြားသဖြင့်၊ အတိုင်းမသိသော သတ္တိဗလရှိ အာဂျုနသည် မိန့်တော်ကို ဂုဏ်ပြုလေးစားကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကဲ့သို့ စိတ်လေးလံနေသဖြင့် «ထိုသို့ ဖြစ်ပါစေ» ဟု ပြောကြား하였다။ ထို့နောက် ဇနာဒနအား သင့်တော်သကဲ့သို့ ရိုသေကန်တော့ပြီး၊ ပൃഥာ၏ သားတော်ဖြစ်သော မင်းသားသည် သူ၏ ထွက်ခွာမည့် အကြံပြုချက်ကို လက်ခံ하였다။
Verse 296
चिता रल्नैर्बहुविधे: कुरुराजस्य पाण्डव । तात! पाण्डुनन्दन! नाना प्रकारके रत्नोंके संचयसे सम्पन्न
ဝါယုက ပြောသည်— «အို ပाण्डဝ၊ ချစ်လှစွာသော ကလေးရေ—အို ပाण्डု၏ သားတော်ရေ! ရတနာမျိုးစုံ အစုအဝေးများဖြင့် ပြည့်စုံ၍ သမုဒ္ဒရာက ဝိုင်းရံထားကာ တောင်တန်း၊ တောအုပ်နှင့် တောရိုင်းတောပန်းများပါဝင်သော ဤကမ္ဘာမြေတစ်လုံးလုံးသည် ဉာဏ်ပညာရှိသော ဓမ္မပုတ্ৰ ကုရုမင်း ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အာဏာအောက်သို့ ဝင်ရောက်လာပြီ»။
Frequently Asked Questions
How to balance personal bonds and obligations (Kṛṣṇa’s return to his own polity and kin) with loyalty to the newly established sovereign order—resolved through seeking formal leave and prioritizing institutional propriety.
Narrative and reasoned speech can function as ethical therapy: grief is not denied but redirected toward dharmic responsibility, recognition of achieved stability, and disciplined action within rightful authority.
No explicit phalaśruti is stated in this passage; the meta-function is practical—establishing post-war legitimacy and modeling counsel as a stabilizing instrument within the epic’s governance arc.