Adhyaya 1
Āśvamedhika-parva Adhyāya 1 — Yudhiṣṭhira’s Lament by the Gaṅgā and Dhṛtarāṣṭra’s Counsel
Upa-parva: Āśvamedhika-parva — Opening Lament and Counsel (Adhyāya 1 context unit)
Vaiśaṃpāyana describes Yudhiṣṭhira, having completed the prescribed water-rites (kṛtodaka), crossing and then collapsing on the bank of the Gaṅgā in visible grief, compared to an elephant struck by a hunter. Bhīma, urged by Kṛṣṇa, physically supports him; Kṛṣṇa verbally restrains despair. The Pāṇḍavas gather, sharing renewed sorrow at Yudhiṣṭhira’s condition. Dhṛtarāṣṭra—present and burdened by his own losses—addresses Yudhiṣṭhira: urging him to rise, perform immediate royal duties, and accept the earth he has won in accordance with kṣatra-dharma. He states that he (and Gāndhārī) have stronger cause for lament, being bereft of sons, and confesses regret for not listening to Vidura’s beneficial counsel. He recalls Vidura’s earlier warning that Duryodhana’s wrongdoing would destroy the lineage, including recommendations to restrain Duryodhana, keep him away from Karṇa and Śakuni, prevent the gambling catastrophe, and install Yudhiṣṭhira as king (or, alternatively, govern as a stabilizing regent). The chapter closes with Dhṛtarāṣṭra’s admission of being immersed in grief due to ignoring sweet, prudent advice, while emphasizing that Yudhiṣṭhira should not succumb to sorrow despite the elders’ suffering.
Chapter Arc: युद्ध के बाद की शांति भी शांति नहीं—गंगातट पर कृतोदक के पश्चात युधिष्ठिर का मन टूटता है, और वे शोक के भार से जैसे रणभूमि में फिर गिर पड़ते हैं। → धृतराष्ट्र के साथ अंतिम संस्कार-क्रिया (कृतोदक) के बाद युधिष्ठिर की इन्द्रियाँ व्याकुल हो उठती हैं; वे तट पर व्याध-विद्ध गज की भाँति ढहते हैं। पाण्डव उन्हें देखकर स्वयं फिर शोक में डूब जाते हैं। कृष्ण संकेत करते हैं, भीम उन्हें थामते हैं—पर भीतर का अपराध-बोध और राज्य-भार का भय थमता नहीं। → धृतराष्ट्र का आत्मस्वीकार—विदुर की दूरदर्शी सलाह (दुर्योधन का वध/धर्मराज का अभिषेक) न मानकर दुर्योधन का साथ देने का फल ‘शोक-सागर’ बनकर लौटा; यह स्वीकारोक्ति युधिष्ठिर के शोक को वैध भी करती है और और तीखा भी। → धृतराष्ट्र युधिष्ठिर को दृष्टि उठाकर माता-पिता (वृद्ध जन) के दुःख की ओर देखने और स्वयं को अत्यधिक न शोक करने का उपदेश देते हैं—राजधर्म की ओर लौटने का संकेत, और परिवार-धर्म के प्रति उत्तरदायित्व का स्मरण। → युधिष्ठिर का शोक अभी शांत नहीं—क्या वे राज्य-धर्म स्वीकार कर पाएँगे, और क्या यही शोक आगे अश्वमेध के संकल्प में रूपांतरित होगा?
Shlokas
Verse 1
अनुशासनपर्वकी कुल श्लोकसंख्या-- ९८१० ॥|* नशा (0) आस अस न ॥ ३० श्रीपरमात्मने नम: ।। श्रीमहाभारतम् आश्वमेधिकपर्व अश्वमेधपर्व प्रथमो 5 ध्याय: युधिष्ठिरका शोकमग्न होकर गिरना और धृतराष्ट्रका उन्हें समझाना नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् | देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्,अन्तर्यामी नारायणस्वरूप भगवान् श्रीकृष्ण, (उनके नित्य सखा) नरस्वरूप नरश्रेष्ठ अर्जुन, (उनकी लीला प्रकट करनेवाली) भगवती सरस्वती और (उनकी लीलाओंका संकलन करनेवाले) महर्षि वेदव्यासको नमस्कार करके जय (महाभारत)-का पाठ करना चाहिये इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अश्वमेधपर्वणि प्रथमो5ध्याय:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ နာရာယဏကို ဦးညွတ်ကန်တော့ပြီး၊ လူတို့အထဲ၌ အမြတ်ဆုံးသော နရကိုလည်းကောင်း၊ ထို့အတူ သရஸဝတီ ဒေဝီကိုလည်းကောင်း ကန်တော့ပြီးနောက် «ဇယ» (မဟာဘာရတ) ကို ရွတ်ဖတ်သင့်သည်။ ဤအစပြုကန်တော့ခြင်းသည် နောက်တစ်ဆင့်ဖြစ်လာမည့် ဇာတ်လမ်းကို သန့်ရှင်း၍ သီလဓမ္မအလေးချိန်ရှိသော အမှတ်တရအဖြစ် ချမှတ်ပေးသည်—အတွင်း၌ တည်ရှိသော ဘုရားသခင်၊ လူသားအကောင်းဆုံးသော သူရဲကောင်း၊ နှင့် ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းဖော်ပြသော အားကောင်းသည့် သဒ္ဒါဝါစ၏ အင်အားတို့အား ရိုသေစွာ ချဉ်းကပ်ရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
Verse 2
वैशमग्पायन उवाच कृतोदकं तु राजान धृतराष्ट्रं युधिष्ठिर: । पुरस्कृत्य महाबाहुरुत्तताराकुलेन्द्रियः,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब राजा धृतराष्ट्र भीष्मको जलांजलि दे चुके, तब महाबाहु युधिष्ठिर उन्हें आगे करके जलसे बाहर निकले। उस समय उनकी सम्पूर्ण इन्द्रियाँ शोकसे व्याकुल हो रही थीं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ဂျနမေဇယ မင်းကြီး၊ ဘီရှ္မအတွက် ရေကန်တော့ပူဇော်သည့် အခမ်းအနားကို ဘုရင် ဓృతရာෂ္ဌရ ပြီးစီးသွားသောအခါ၊ လက်တံကြီးသော ယုဓိဋ္ဌိရသည် အကြီးအကဲအဖြစ် ဂုဏ်ပြုသင့်သူကို ရှေ့တွင်ထားကာ ရေထဲမှ ထွက်လာ하였다။ ထိုအချိန်၌ သူ၏ အာရုံအင်္ဂါအားလုံးသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လုံးဝ မတည်ငြိမ်ဘဲ တုန်လှုပ်နေခဲ့သည်—သီလရှိသူတောင် စိတ်ဒုက္ခကို ဖြတ်သန်းရသော်လည်း ရိုသေမှုနှင့် သင့်တော်သော အကျင့်အထုံးကို မပျက်မကွက် ထိန်းသိမ်းရကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 3
उत्तीर्य तु महाबाहुर्बाष्पव्याकुललोचन: । पपात तीरे गड़ाया व्याधविद्ध इव द्विप:,बाहर निकलकर विशालबाहु युधिष्ठिर गंगाजीके तटपर व्याथके बाणोंसे बिंधे हुए गजराजके समान गिर पड़े। उस समय उनके दोनों नेत्रोंसे आँसुओंकी धारा बह रही थी
မြစ်မှ ထွက်လာပြီးနောက် လက်တံကြီးသော ယုဓိဋ္ဌိရသည် မျက်လုံးများ မျက်ရည်ဖြင့် မိုးတိမ်ကာသကဲ့သို့ ဖုံးလွှမ်းကာ ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လုံးဝလှုပ်ရှားမနိုင်ဘဲ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် လဲကျသွားသည်—မုဆိုး၏ မြားထိသည့် ဆင်မင်းကြီးတစ်ကောင်ကဲ့သို့။ ဤမြင်ကွင်းသည် တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သော မင်းတစ်ပါးပင် စစ်ပွဲ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် တာဝန်၏ အလေးချိန်ကြောင့် ဝမ်းနည်းခြင်းက ကိုယ်ခန္ဓာကိုပါ ချိုးဖျက်နိုင်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်။
Verse 4
तं॑ सीदमानं जग्राह भीम: कृष्णेन चोदित: । मैवमित्यब्रवीच्चैनं कृष्ण: परबलार्दन:,उन्हें शिथिल होते देख श्रीकृष्णकी प्रेरणासे भीमसेनने उन्हें पकड़ लिया। तत्पश्चात् शत्रुसेनाका संहार करनेवाले श्रीकृष्णने उनसे कहा--'राजन्! आपको ऐसा अधीर नहीं होना चाहिये!
သူ လျော့နည်း၍ လဲကျမည့်အခြေအနေကို မြင်သဖြင့်၊ ကృష్ణ၏ လှုံ့ဆော်ချက်အတိုင်း ဘီမစေနက သူ့ကို ဖမ်းထိန်းလိုက်သည်။ ထို့နောက် ရန်သူတပ်ကို ချေမှုန်းသူ ကృష్ణက ပြောသည်—“မင်းကြီး၊ ဤသို့ စိတ်မတည်မငြိမ် မဖြစ်သင့်ပါ။”
Verse 5
तमार्त पतितं भूमौ श्वसन्तं च पुन: पुनः । ददृशुः पार्थिवा राजन् धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्,राजन! वहाँ आये हुए समस्त भूपालोंने देखा कि धर्मपुत्र युधिष्ठिर शोकार्त होकर पृथ्वीपर पड़े हैं और बारंबार लंबी साँस खींच रहे हैं
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ မင်းကြီး၊ အဲဒီနေရာသို့ စုဝေးလာသော မင်းများအားလုံးသည် ဓမ္မပုတၱရ ယုဓိဋ္ဌိရကို ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် မြေပေါ်တွင် လဲကျနေပြီး ထပ်ခါထပ်ခါ ရှည်လျားစွာ အသက်ရှူနေသည်ကို မြင်ကြသည်—စစ်ပွဲပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော ဝမ်းနည်းမှုနှင့် တာဝန်၏ အတွင်းပိုင်းအလေးချိန်ကို ပြင်ပမှ ထင်ဟပ်ပြသသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 6
त॑ं दृष्टवा दीनमनसं गतसत्त्वं नरेश्वरम् | भूय: शोकसमाविष्टा: पाण्डवा: समुपाविशन्,राजाको इतना दीनचित्त और हतोत्साह देखकर पाण्डव फिर शोकमें डूब गये और उन्हींके पास बैठ रहे
စိတ်နှလုံးကျဆင်း၍ အတွင်းအားကုန်ခမ်းသွားသော မင်းကို မြင်သောအခါ ပाण्डဝတို့သည် ထပ်မံ၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်းက လွှမ်းမိုးလာပြီး မင်းအနီး၌ ထိုင်ကာ သူ၏ဒုက္ခကို မျှဝေကြ၏။
Verse 7
राजा तु धृतराष्ट्रश्न पुत्रशोकाभिपीडित: । वाक्यमाह महाबुद्धि: प्रज्ञाचक्षुन्नरिश्वरम्,उस समय पुत्रशोकसे पीड़ित हुए परम बुद्धिमान प्रज्ञाचक्षु राजा धृतराष्ट्रने महाराज युधिष्ठिस्से कहा--
ထိုအခါ သားများအတွက် ဝမ်းနည်းခြင်းက ဖိစီးနေသော ဘုရင် ဓృతရာෂ္ဌရသည် လူတို့၏အရှင် ယုဓိဋ္ဌိရကို စကားဖြင့် မိန့်ကြား၏။ ကိုယ်ခန္ဓာအမြင်က မမြင်နိုင်သော်လည်း သူ၏မြင်ကွင်းသည် ပညာဖြစ်၍ စစ်ပြီးနောက် ဆုံးရှုံးမှု၏ ဓမ္မအလေးချိန်မှ ပြောဆိုလာခြင်းဖြစ်သည်။
Verse 8
उत्तिष्ठ कुरुशार्टूल कुरु कार्यमनन्तरम् | क्षत्रधर्मेण कौन्तेय जितेयमवनी त्वया,“कुरुवंशके सिंह! कुन्तीकुमार! उठो और इसके बाद जो कार्य प्राप्त है, उसे पूर्ण करो। तुमने क्षत्रियधर्मके अनुसार इस पृथ्वीपर विजय पायी है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်—“ကူရုတို့အနက် ကျားတစ်ကောင်ကဲ့သို့သောသူရေ၊ ထလော့။ ယခုရှေ့တွင်ရှိသော တာဝန်ကို မနှောင့်နှေးဘဲ ပြီးမြောက်စေ။ ကုန္တီ၏သားရေ၊ က္ෂတ္တရဓမ္မအတိုင်း သင်သည် ဤမြေကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီ; ထို့ကြောင့် အောင်ပွဲနောက်လိုက်သည့် နောက်တစ်ဆင့်တာဝန်သို့ ဆက်လက်သွားလော့။”
Verse 9
भुड्क्ष्व भोगान् भ्रातृभिश्च सुहृद्धिश्न मनोडनुगान् । शोचितव्यं न पश्यामि त्वया धर्मभूतां वर,“धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ युधिष्ठिर!ी अब तुम अपने भाइयों और सुहृदोंके साथ मनोवांछित भोग भोगो। तुम्हारे लिये शोक करनेका कोई कारण मुझे नहीं दिखायी देता
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်—“ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းသူတို့အနက် အကောင်းဆုံး ယုဓိဋ္ဌိရရေ၊ သင်၏ညီအစ်ကိုများနှင့် သစ္စာရှိမိတ်ဆွေများနှင့်အတူ သင်လိုလားသည့် တရားသင့်သော အပျော်အပါးများကို ခံစားလော့။ သင်အတွက် ထပ်မံ ဝမ်းနည်းရမည့် အကြောင်းကို ငါ မမြင်ပါ။”
Verse 10
शोचितव्यं मया चैव गान्धार्या च महीपते । ययो: पुत्रशतं नष्ट स्वप्नलब्धं यथा धनम्,'पृथ्वीनाथ! शोक तो मुझको और गान्धारीको करना चाहिये, जिनके सौ पुत्र स्वप्नमें प्राप्त हुए धनकी भाँति नष्ट हो गये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်—“မင်းကြီးရေ၊ ဝမ်းနည်းရမည့်သူမှာ ငါနှင့် ဂန္ဓာရီပင် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ သားတစ်ရာယောက်သည် အိပ်မက်ထဲက ရရှိသည့် ဥစ္စာကဲ့သို့ ပျောက်ကွယ်၍ ပျက်စီးသွားခဲ့ပြီ။”
Verse 11
अश्रुत्वा हितकामस्य विदुरस्य महात्मन: । वाक्यानि सुमहार्थानि परितप्यामि दुर्मति:,“अपने हितैषी महात्मा विदुरके महान् अर्थयुक्त वचनोंको अनसुना करके आज मैं दुर्बुद्धि धृतराष्ट्र अत्यन्त संतप्त हो रहा हूँ
ငါ့အကျိုးကိုသာလိုလားသော မဟာသတ္တဝါ ဝိဒူရ၏ အဓိပ္ပါယ်နက်ရှိုင်းသော စကားများကို မနားထောင်ခဲ့သဖြင့်၊ ငါ—ဉာဏ်မဲ့သော ဓృతရာෂ္ဌ—ယခုအခါ နောင်တမီးဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် လောင်ကျွမ်းနေ၏။
Verse 12
उक्तवान् विदुरो यन्मां धर्मात्मा दिव्यदर्शन: । दुर्योधनापराधेन कुलं ते विनशिष्यति,“दिव्य दृष्टि रखनेवाले धर्मात्मा विदुरने मुझसे यह पहले ही कह दिया था कि “दुर्योधनके अपराधसे आपका सारा कुल नष्ट हो जायगा। यदि आप अपने कुलका कल्याण करना चाहते हैं तो मेरी बात मान लीजिये। इस मन्दबुद्धि दुष्टात्मा राजा दुर्योधनको मार डालिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆို၏—“တရားသဘောရှိ၍ ဒိဗ္ဗဒർശနရှိသော ဝိဒူရသည် ငါ့အား အစောကတည်းက ဤသို့ ပြောခဲ့၏—‘ဒုရ္ယောဓန၏ အပြစ်ကြောင့် သင်၏ မျိုးရိုးတစ်လျှောက်လုံး ပျက်စီးလိမ့်မည်’ ဟူ၍။”
Verse 13
स्वस्ति चेदिच्छसे राजन् कुलस्य कुरु मे वच: । वध्यतामेष दुष्टात्मा मन्दो राजा सुयोधन:,“दिव्य दृष्टि रखनेवाले धर्मात्मा विदुरने मुझसे यह पहले ही कह दिया था कि “दुर्योधनके अपराधसे आपका सारा कुल नष्ट हो जायगा। यदि आप अपने कुलका कल्याण करना चाहते हैं तो मेरी बात मान लीजिये। इस मन्दबुद्धि दुष्टात्मा राजा दुर्योधनको मार डालिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆို၏—“အို မင်းကြီး၊ သင်၏ မျိုးရိုးအကျိုးချမ်းသာကို အမှန်တကယ် လိုလားပါက ငါ့စကားကို လိုက်နာလော့။ ဤမကောင်းသဘောရှိ၍ ဉာဏ်မဲ့သော မင်း စုယောဓနကို သတ်စေကြလော့။”
Verse 14
कर्णश्न शकुनिश्चैव नैनं पश्यतु कहिचित् । द्यूतसंघातमप्येषामप्रमादेन वारय,“कर्ण और शकुनिको इससे कभी मिलने न दीजिये। आप पूर्ण सावधान रहकर इन सबके द्यूतविषयक संगठनको रोकिये
“ကာဏ္ဏနှင့် ရှကူနိတို့ကို သူနှင့် မည်သည့်အခါမျှ မတွေ့စေပါနှင့်။ ထို့ပြင် မပျက်မကွက် သတိကြီးစွာဖြင့် လောင်းကစားသို့ ဦးတည်သော သူတို့၏ စုဝေးမှု အနည်းငယ်ပင် ဖြစ်စေ တားဆီးလော့။”
Verse 15
अभिषेचय राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । स पालयिष्यति वशी धर्मेण पृथिवीमिमाम्,“धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरको अपने राज्यपर अभिषिक्त कीजिये। ये मन और इन्द्रियोंको वशमें रखनेवाले हैं, अतः धर्मपूर्वक इस पृथ्वीका पालन करेंगे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ဆို၏—“ဓမ္မသဘောရှိသော ယုဓိဋ္ဌိရကို မင်းအဖြစ် အဘိသေက ပြု၍ တင်မြှောက်လော့။ သူသည် စိတ်နှင့် အင်္ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူဖြစ်သဖြင့် ဓမ္မဖြင့် ဤမြေပြင်ကို အုပ်ချုပ်စောင့်ရှောက်လိမ့်မည်။”
Verse 16
अथ नेच्छसि राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । मेढीभूत: स्वयं राज्यं प्रतिगृह्नीष्व पार्थिव,“नरेश्वर! यदि आप कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरको राजा बनाना नहीं चाहते तो स्वयं ही मेठ बनकर सारे राज्यका भार स्वयं ही लिये रहिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကွန်တီ၏သား ယုဓိဋ္ဌိရကို မင်းအဖြစ် တင်မြှောက်လိုခြင်း မရှိလျှင်၊ သင်ကိုယ်တိုင်—ယာဉ်တင်တိုင်ကဲ့သို့ (နွားယဉ်ကို ထမ်းဆောင်သူ) ဖြစ်၍—နိုင်ငံတော်ကို လက်ခံကာ ၎င်း၏ဝန်ကို ထမ်းဆောင်လော့။ လူတို့၏အရှင်၊ တာဝန်ကို သင်ကိုယ်တိုင် ယူလော့»။
Verse 17
सम॑ सर्वेषु भूतेषु वर्तमानं नराधिप । अनुजीवन्तु सर्वे त्वां ज्ञातयो भ्रातृभि: सह,“महाराज! आप सभी प्राणियोंके प्रति समान बर्ताव करें और सभी सजातीय मनुष्य अपने भाई-बन्धुओंके साथ आपके आश्रित रहकर जीवन-निर्वाह करें"
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မင်းကြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် တန်းတူညီမျှသော စိတ်ထားဖြင့် ပြုမူလော့။ သင်၏ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့သည် သူတို့၏ ညီအစ်ကိုများနှင့်အတူ သင့်ကို အားကိုးကာ သင့်ကာကွယ်မှုအောက်တွင် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုစေကြလော့»။
Verse 18
एवं ब्रुवति कौन्तेय विदुरे दीर्घदर्शिनि । दुर्योधनमहं पापमन्ववर्त वृथामति:,“कुन्तीनन्दन! दूरदर्शी विदुरके ऐसा कहनेपर भी मैंने पापी दुर्योधनका ही अनुसरण किया। मेरी बुद्धि निरर्थक हो गयी थी
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကွန်တီ၏သားရေ၊ အမြော်အမြင်ရှည်သော ဝိဒုရက ဤသို့ ပြောနေစဉ်ပင်၊ ငါသည်—အကြံဉာဏ် ပျက်ယွင်း၍—အပြစ်သား ဒုရျောဓနကိုပင် လိုက်နာခဲ့သည်»။
Verse 19
अश्रुत्वा तस्य धीरस्य वाक्यानि मधुराण्यहम् । फल प्राप्प महद् दुःखं निमग्न: शोकसागरे,'धीर विदुरके मधुर वचनोंको अनसुना करके मुझे यह महान् दुःखरूपी फल प्राप्त हुआ है। मैं शोकके महान् समुद्रमें डूब गया हूँ
ထိုတည်ကြည်ပညာရှိ၏ ချိုမြိန်သော စကားများကို မနားထောင်ခဲ့သဖြင့် ငါသည် ကြမ်းတမ်းသော အကျိုး—ကြီးမားသော ဝမ်းနည်းမှုကို ရိတ်သိမ်းရပြီ။ ငါသည် ဝမ်းနည်းခြင်း၏ သမုဒ္ဒရာထဲ၌ နစ်မြုပ်နေ၏။
Verse 20
वृद्धौ हि तेडद्य पितरौ पश्य नौ दुःखितौ नृप । न शोचितव्यं भवता पश्यामीह जनाधिप,“नरेश्वर! दुःखमें डूबे हुए हम दोनों बूढ़े माता-पिताकी ओर देखो। तुम्हारे लिये शोक करनेका औचित्य मैं नहीं देख पाता हूँ”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «မင်းကြီး၊ ကြည့်လော့—သင်၏ မိဘနှစ်ပါးသည် ယခု အိုမင်းလာပြီ၊ ငါတို့သည် ဝမ်းနည်းမှုတွင် လွှမ်းမိုးနေကြ၏။ သို့သော် လူတို့၏အရှင်၊ ဤနေရာ၌ သင်ကိုယ်တိုင်အတွက် ဝမ်းနည်းရမည်ဟု ငါ မမြင်။ ငါတို့ကို ကြည့်၍ မင်းတစ်ပါးအဖြစ် သင့်တော်သော တည်ငြိမ်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုဖြင့် လုပ်ဆောင်လော့»။
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether a righteous ruler may remain immobilized by grief after catastrophic loss, or must re-enter governance as a dharmic obligation to protect social order and dependents.
The chapter frames duty as a stabilizing ethic: sorrow is acknowledged, but leadership requires composure, responsiveness to wise counsel, and action aligned with dharma and public welfare.
No explicit phalaśruti appears in these verses; the meta-function is implicit—positioning counsel, repentance, and duty as interpretive keys for reading the post-war restoration narrative.