Adhyaya 13
Dhṛtarāṣṭra’s Public Request for Consent to Enter the Forest (अनुज्ञा-प्रार्थना)
Upa-parva: Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vānaprastha Anujñā (Forest-Retirement Permission Episode)
Yudhiṣṭhira affirms that he will act according to Dhṛtarāṣṭra’s instruction and expresses the need for continued guidance, noting the absence of earlier authoritative figures (Bhīṣma, Kṛṣṇa, Vidura, Saṃjaya). Vaiśaṃpāyana reports that Dhṛtarāṣṭra, addressed thus, moves to formalize the transition and enters Gāndhārī’s quarters. Gāndhārī, attentive to timing and propriety, asks when he will depart for the forest, referencing that Vyāsa has granted approval and that Yudhiṣṭhira’s consent is sought. Dhṛtarāṣṭra replies that, permitted by the great sage and with Yudhiṣṭhira’s assent, he will go soon, but first intends to arrange appropriate posthumous-aimed giving (pretyabhāvānugaṃ vasu) for his deceased sons after assembling all relevant constituents. He sends instructions to Yudhiṣṭhira, who arranges the necessary preparations. Dhṛtarāṣṭra then exits the inner palace and convenes friends, officials, townspeople, countryside residents, brāhmaṇas, and visiting kings. Addressing the gathered Kuru-jāṅgala community, he emphasizes long-standing mutual goodwill, requests compliance without hesitation, announces his intention to go to the forest with Gāndhārī under sanctioned permission, and cites age, bereavement, austerity, and the inappropriateness of remaining without sons. The assembly, overwhelmed, weeps; Dhṛtarāṣṭra begins to speak again as they remain silent in grief.
Chapter Arc: Vaishampayana narrates how, after Vidura’s counsel, the blind king Dhritarashtra turns from royal grief to ritual action—resolving to perform śrāddha for the dead and a vast dāna-yajña that will speak for those who can no longer be repaid in life. → Brahmanas and rishis—worthy recipients in the thousands—are assembled and examined; provisions are arranged in overwhelming variety: food and drink, vehicles, garments, gold, gems, servants, cattle, sheep and goats. The scale grows so immense that the act of giving itself becomes a logistical storm, requiring accountants and scribes to measure and record the flood of gifts. → At Yudhishthira’s command the giving exceeds all expectation—where a hundred was due, a thousand is given; where a thousand, ten thousand—until the dāna-yajña appears like a roaring ocean of cloth, wealth, jewels, and herds, a thunderous tide of restitution offered to the departed. → Dhritarashtra completes the śrāddha and post-death rites for sons, grandsons, ancestors, himself, and Gandhari. Exhausted by continuous giving, he finally orders the great charity-rite to be concluded. → After ten days of unbroken generosity, Dhritarashtra stands ‘free of debt’ to his lineage—yet the question lingers: can ritual repayment quiet the deeper moral arrears of a dynasty shattered by war?
Shlokas
Verse 1
अफ्--शक+ चतुर्दशो 5 ध्याय: राजा धृतराष्ट्रके द्वारा मृत व्यक्तियोंके लिये श्राद्ध एवं विशाल दान-यज्ञका अनुष्ठान वैशम्पायन उवाच विदुरेणैवमुक्तस्तु धृतराष्ट्रो जनाधिप: । प्रीतिमानभवद् राजन् राज्ञो जिष्णोश्व॒ कर्मणि,वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज जनमेजय! विदुरके ऐसा कहनेपर राजा धूृतराष्ट्र युधिष्ठिर और अर्जुनके कार्यसे बहुत प्रसन्न हुए
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး ဇနမေဇယ၊ ဗိဒုရက ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် လူတို့၏အရှင် ဓృతရာရှ္ဌရသည် အလွန်ပင် ဝမ်းမြောက်နှစ်သက်ကာ၊ ရာဇာ ယုဓိဋ္ဌိရနှင့် ဂျိရှ္ဏု (အာర్జုန) တို့၏ လုပ်ရပ်ကို ကြည်နူးစွာ ခံယူ하였다။
Verse 2
तथा ततो5भिरूपान् भीष्माय ब्राह्मणानृषिसत्तमान् | पुत्रार्थे सुहृदश्नैव स समीक्ष्य सहस्रश:
ထို့နောက် သူသည် ရုပ်ရည်ကောင်းမွန်၍ အထင်ကရ ဗြာဟ္မဏ ရှင်ရသီတို့နှင့် ယုံကြည်ရသော မိတ်ဆွေကောင်းများကို ထောင်ချီ၍ ထပ်တလဲလဲ ရွေးချယ်ကာ၊ သားဆက်ရရန် ရည်ရွယ်၍ ဘီရှ္မအတွက် သတ်မှတ်ရွေးကောက်하였다။
Verse 3
कारयित्वान्नपानानि यानान्याच्छादनानि च । सुवर्णमणिरत्नानि दासीदासमजाविकम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– အစားအသောက်နှင့် သောက်ရေကို စီမံပြင်ဆင်ကာ၊ ယာဉ်များနှင့် အဖုံးအကာအဝတ်အစားများကိုလည်းကောင်း၊ ရွှေ၊ မဏိ၊ ရတနာတန်ဖိုးကြီးများကိုလည်းကောင်း—ကျွန်မနှင့် ကျွန်ယောက်ျားများ၊ ဆိတ်နှင့် သိုးအုပ်များနှင့်အတူ—ကာလအပြောင်းအလဲတွင် တာဝန်နှင့် ဧည့်ဝတ်ပြုမှုအတွက် ပေးကမ်းရန် စုဆောင်းထားကြ၏။
Verse 4
कम्बलानि च रत्नानि ग्रामान् क्षेत्र तथा धनम् । सालड्कारान् गजानश्चान् कन्याश्वैव वरस्त्रिय:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– «သူတို့သည် စောင်များနှင့် တန်ဖိုးကြီးရတနာများကိုလည်းကောင်း၊ ရွာများ၊ လယ်ယာမြေများနှင့် ဥစ္စာဓနကိုလည်းကောင်း ပေးအပ်ကြ၏။ အလှဆင်အဆင်တန်ဆာတပ်ဆင်ထားသော ဆင်များနှင့်၊ ထို့ပြင် မိန်းကလေးများနှင့် မြင့်မြတ်သော မိန်းမများကိုလည်း ထည့်သွင်းပေးအပ်ကြ၏»။
Verse 5
तदनन्तर उन्होंने भीष्मजी तथा अपने पुत्रोंके श्राद्धके लिये सुयोग्य एवं श्रेष्ठ ब्रह्मर्षियों सहस्रों सुहदोंको निमन्त्रित किया। निमन्त्रित करके उनके लिये अन्न, पान, सवारी, ओढ़नेके वस्त्र, सुवर्ण, मणि, रत्न, दास-दासी, भेंड़-बकरे, कम्बल, उत्तम-उत्तम रत्न, ग्राम, खेत, ढं || धन, आभूषणोंसे विभूषित हाथी और घोड़े तथा सुन्दरी कन्याएँ एकत्र कीं || २-- उद्दिश्योद्दिश्य सर्वेभ्यो ददौ स नृपसत्तम: | द्रोणं संकीर्त्य भीष्मं च सोमदत्तं च बाह्विकम्,तत्पश्चात् उन नृपश्रेष्ठने सम्पूर्ण मृत व्यक्तियोंके उद्देश्स्से एक-एकका नाम लेकर उपर्युक्त वस्तुओंका दान किया। द्रोण, भीष्म, सोमदत्त, बाह्नलीक, राजा दुर्योधन तथा अन्य पुत्रोंका और जयद्रथ आदि सभी सगे-सम्बन्धियोंका नामोच्चारण करके उन सबके निमित्त पृथक्-पृथक् दान किया
ထို့နောက် ထိုမင်းမြတ်သည် ဘီရှ္မနှင့် မိမိသားများ၏ ရှရဒ္ဓအတွက် သင့်လျော်၍ အထူးမြတ်သော ဗြဟ္မရ္ဩရှီများနှင့် မိတ်ဆွေကောင်းများကို ထောင်ပေါင်းများစွာ ဖိတ်ခေါ်하였다။ ဖိတ်ခေါ်ပြီးနောက် သူတို့အတွက် အစားအစာ၊ သောက်ရေ၊ စီးနင်းယာဉ်၊ အဖုံးအကာအဝတ်အစား၊ ရွှေ၊ မဏိ၊ ရတနာ၊ ကျွန်မကျွန်ယောက်ျား၊ သိုးဆိတ်၊ စောင်များ၊ အထူးကောင်းမွန်သော ရတနာများ၊ ရွာများ၊ လယ်ယာမြေများ၊ ဥစ္စာဓန၊ အလှဆင်ထားသော ဆင်နှင့် မြင်းများ၊ လှပသော မိန်းကလေးများကို စုဆောင်း하였다။ ထိုနောက် မင်းမြတ်သည် ကွယ်လွန်သူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ရည်စူး၍ အမည်တစ်ခုချင်းစီကို ထပ်တလဲလဲ ခေါ်ဆိုကာ အထက်ပါပစ္စည်းများကို သီးခြားသီးခြား လှူဒါန်း하였다။ ဒ್ರೋဏ၊ ဘီရှ္မ၊ ဆိုမဒတ္တ၊ ဘာဟ္လီကတို့၏ အမည်များကို ထုတ်ဖော်ခေါ်ဆို၍ သက်ဆိုင်ရာ ရှရဒ္ဓအတွက် သီးသန့် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
Verse 6
दुर्योधनं च राजानं पुत्रांश्नेव पृथक् पृथक् । जयद्रथपुरोगांश्व सुहृदश्चापि सर्वश:,तत्पश्चात् उन नृपश्रेष्ठने सम्पूर्ण मृत व्यक्तियोंके उद्देश्स्से एक-एकका नाम लेकर उपर्युक्त वस्तुओंका दान किया। द्रोण, भीष्म, सोमदत्त, बाह्नलीक, राजा दुर्योधन तथा अन्य पुत्रोंका और जयद्रथ आदि सभी सगे-सम्बन्धियोंका नामोच्चारण करके उन सबके निमित्त पृथक्-पृथक् दान किया
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို့နောက် သူသည် ကွယ်လွန်သူတို့၏ အမည်ဖြင့် လှူဒါန်းမှုကို သီးခြားသီးခြား၊ တစ်ဦးချင်းစီ ပြုလုပ်하였다။ မင်း ဒုရျောဓနနှင့် သူ၏သားများကိုလည်းကောင်း၊ ဂျယဒြထကို ဦးစွာထား၍ မိတ်ဆွေ၊ ဆွေမျိုးအပေါင်းတို့ကိုလည်းကောင်း အမည်ထုတ်ခေါ်ကာ၊ အမည်တစ်ခုချင်းစီကို ထင်ရှားစွာ ခေါ်ဆို၍ တစ်ဦးချင်းစီအတွက် သီးသန့် အလှူကို ဆောင်ရွက်ကာ သေဆုံးသူတို့ကို အမှတ်ရ၍ ဓလေ့ထုံးတမ်းအတိုင်း ဂုဏ်ပြု하였다။
Verse 7
स श्राद्धयज्ञों ववृते बहुशो धनदक्षिण: | अनेकधनरत्नौघो युधिछिरमते तदा,वह श्राद्धयज्ञ युधिष्ठिरकी सम्मतिके अनुसार बहुत-से धनकी दक्षिणासे सुशोभित हुआ। उसमें नाना प्रकारके धन और रत्नोंकी राशियाँ लुटायी गयीं
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်ကြားသည်– ထို ရှရဒ္ဓယဇ္ဉ သည် အကြိမ်ကြိမ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ဓနဒက္ခိဏာများစွာဖြင့် တင့်တယ်လှပ하였다။ ထိုအချိန် ယုဓိဋ္ဌိရ၏ ဆန္ဒအတိုင်း အမျိုးမျိုးသော ဥစ္စာဓနများကို အစုအပုံလိုက်၊ ရတနာများကို စီးဆင်းသကဲ့သို့ ဖြန့်ဝေခဲ့ကြသည်—ဤသည်မှာ မင်း၏တာဝန်ကို ကွယ်လွန်သူတို့အပေါ် စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ထိုက်တန်သူတို့အပေါ် သဒ္ဓါတရားဖြင့် ပေးကမ်းခြင်းဟူ၍ ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 8
अनिशं यत्र पुरुषा गणका लेखकास्तदा | युधिष्ठिरस्य वचनादपृच्छन्त सम तं॑ नृूपम्,धर्मराज युधिष्ठिरकी आज्ञासे हिसाब लगाने और लिखनेवाले बहुतेरे कार्यकर्ता वहाँ निरन्तर उपस्थित रहकर धृतराष्ट्रसे पूछते रहते थे कि बताइये, इन याचकोंको क्या दिया जाय? यहाँ सब सामग्री उपस्थित ही है। धृतराष्ट्र ज्यों ही कहते त्यों ही उतना धन उन याचकोंको वे कर्मचारी दे देते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ထိုနေရာ၌ အချိန်မရွေး စာရင်းကိုင်များနှင့် စာရေးများသည် အဆင်သင့် ရပ်တည်နေကြ၏။ ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမိန့်အတိုင်း သူတို့သည် ထိုဘုရင် ဓృతရာෂ္ဌရကို တည်ငြိမ်လေးစားသည့် စကားဖြင့် ထပ်တလဲလဲ မေးကြ၏—“ဤတောင်းခံသူတို့အား ဘာကို ပေးရမည်နည်း?” ထောက်ပံ့ရန် ပစ္စည်းများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသဖြင့် ဓృతရာෂ္ဌရက ညွှန်ကြားသမျှကို ချက်ချင်း ခွဲဝေပေးကြ၏—ဓမ္မအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စနစ်တကျ စာရင်းကိန်းကန်ကန် ဆောင်ရွက်သည့် စည်းကမ်းရှိသော ဒါန၏ ပုံရိပ်တည်း။
Verse 9
आज्ञापय किमेतेभ्य: प्रदायं दीयतामिति । तदुपस्थितमेवात्र वचनान्ते ददुस्तदा,धर्मराज युधिष्ठिरकी आज्ञासे हिसाब लगाने और लिखनेवाले बहुतेरे कार्यकर्ता वहाँ निरन्तर उपस्थित रहकर धृतराष्ट्रसे पूछते रहते थे कि बताइये, इन याचकोंको क्या दिया जाय? यहाँ सब सामग्री उपस्थित ही है। धृतराष्ट्र ज्यों ही कहते त्यों ही उतना धन उन याचकोंको वे कर्मचारी दे देते थे
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ “ဤသူတို့အား မည်သည့်အလှူကို ပေးရမည်နည်း—အမိန့်ပေးတော်မူပါ” ဟု သူတို့သည် ထပ်တလဲလဲ မေးကြ၏။ ထိုနေရာ၌ လိုအပ်သမျှ ပစ္စည်းများ အဆင်သင့်ရှိနေသဖြင့် သူ၏ စကားဆုံးသည့်အခါတင်ပင် အစေခံတို့က ထိုအလှူကို ချက်ချင်း ပေးအပ်ကြ၏။
Verse 10
शतदेये दशशतं सहस्ने चायुतं तथा । दीयते वचनाद् राज्ञ: कुन्तीपुत्रस्य धीमत:,बुद्धिमान कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरके आदेशसे जहाँ सौ देना था, वहाँ हजार दिया गया और हजारकी जगह दस हजार बाँटा गया है
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ပညာရှိသော ဘုရင်—ကွန်တီ၏ သား ယုဓိဋ္ဌိရ၏ အမိန့်အရ—အလှူများကို ပိုမိုကြီးမားစွာ ခွဲဝေခဲ့ကြ၏။ တစ်ရာပေးရမည့်နေရာ၌ တစ်ထောင်ပေးကြပြီး၊ တစ်ထောင်ပေးရမည့်နေရာ၌ တစ်သောင်းပေးကြ၏။ ဤကဏ္ဍသည် ရာဇဓမ္မကို အနည်းဆုံးသာမက ကျော်လွန်၍ ပေးလိုသည့် သနားကြင်နာမှုနှင့် ကြီးမြတ်သော လက်လှမ်းမီမှုအဖြစ် ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 11
एवं स वसुधाराभिरर्वर्षमाणो नृपाम्बुद: । तर्पयामास विद्रांस्तान् वर्षन् सस्यमिवाम्बुद:,जिस प्रकार मेघ पानीकी धारा बहाकर खेतीको हरी-भरी कर देता है, उसी प्रकार राजा धृतराष्ट्ररूपी मेघने धनरूपी वारिधाराकी वर्षा करके समस्त ब्राह्मणरूपी खेतीको तृप्त एवं हरी-भरी कर दिया
ထို့ကြောင့် ထိုဘုရင်သည် မိုးတိမ်ကဲ့သို့ ငွေကြေး၏ စီးကြောင်းများကို မိုးရွာသကဲ့သို့ သွန်းလောင်း၍ ထိုဗြာဟ္မဏများကို ကျေနပ်စေခဲ့၏—မိုးတိမ်က မိုးရွာကာ စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ပျိုးထောင်သန်စွမ်းစေသကဲ့သို့ပင်။
Verse 12
ततो<नन्तरमेवात्र सर्ववर्णान् महामते । अन्नपानरसौघेण प्लावयामास पार्थिव:,महामते! तदनन्तर सभी वर्णके लोगोंको भाँति-भाँतिके भोजन और पीनेयोग्य रस प्रदान करके राजाने उन सबको संतुष्ट कर दिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်။ ထို့နောက် ချက်ချင်းပင်၊ ပညာရှိသူရေ၊ ဘုရင်သည် လူမှုအလွှာအမျိုးမျိုးရှိသူတို့အားလုံးကို အစားအစာ၊ သောက်စရာနှင့် အရသာရှိသော အရည်များ အစုအဝေးဖြင့် များပြားစွာ ထောက်ပံ့ကာ—တကယ်တမ်း “ရေကြီးသလို” လွှမ်းမိုးစေသကဲ့သို့—အားလုံးကို ကျေနပ်စေခဲ့၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် မည်သူမဆို မခွဲခြားဘဲ ဧည့်ဝတ်ပြုမှုနှင့် စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ရာဇဓမ္မကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 13
स वस्त्रधनरत्नौघो मृदड़निनदो महान् । गवाश्वमकरावर्तो नानारत्नमहाकर:,वह दानयज्ञ एक उमड़ते हुए महासागरके समान जान पड़ता था। वस्त्र, धन और रत्न --ये ही उसके प्रवाह थे। मृदंगोंकी ध्वनि उस समुद्रकी गर्जना थी। उसका स्वरूप विशाल था। गाय, बैल और घोड़े उसमें घड़ियालों और भँवरोंके समान जान पड़ते थे। नाना प्रकारके रत्नोंका वह महान् आकर बना हुआ था। दानमें दिये जानेवाले गाँव और माफी भूमि--ये ही उस समुद्रके द्वीप थे। मणि और सुवर्णमय जलसे वह लबालब भरा था और धृतराष्ट्ररूपी पूर्ण चन्द्रमाको देखकर उसमें ज्वार-सा उठ गया था। इस प्रकार उस दान- सिन्धुने सम्पूर्ण जगत्को आप्लावित कर दिया था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို မဟာဒါနယဇ္ဉသည် လှိုင်းထန်၍ ဖောင်းပွလာသော သမုဒ္ဒရာကြီးကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ အဝတ်အစား၊ ဥစ္စာဓနနှင့် ရတနာအစုအဝေးတို့သည် ၎င်း၏ စီးဆင်းသော ရေကြောင်းများ ဖြစ်ကြပြီး၊ မృဒင်္ဂ စည်တီးသံကြီးသည် ၎င်း၏ သမုဒ္ဒရာဟုန်းသံ ဖြစ်၏။ အရွယ်အစားကြီးမား၍၊ နွား၊ နွားထီးနှင့် မြင်းတို့သည် ထိုအတွင်း၌ မိကျောင်းများနှင့် ရေဝဲများကဲ့သို့ ထင်ရ၏။ အမျိုးမျိုးသော ရတနာတို့၏ မဟာသိုက်ကြီးလည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “ဒါနသမုဒ္ဒရာ” သည် ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံးကို လွှမ်းမိုးလျှံတက်သကဲ့သို့ ထင်ရပြီး—ဓမ္မအတွက် ဦးတည်သော မင်းတော်၏ ရက်ရောမှုသည် လူထုအတွက် သီလပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းနှင့် လူမှုအထောက်အပံ့ ဖြစ်လာကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 14
ग्रामाग्रहारद्वीपाब्यो मणिहेमजलार्णव: । जगत् सम्प्लावयामास धृतराष्ट्रोडुपोद्धत:,वह दानयज्ञ एक उमड़ते हुए महासागरके समान जान पड़ता था। वस्त्र, धन और रत्न --ये ही उसके प्रवाह थे। मृदंगोंकी ध्वनि उस समुद्रकी गर्जना थी। उसका स्वरूप विशाल था। गाय, बैल और घोड़े उसमें घड़ियालों और भँवरोंके समान जान पड़ते थे। नाना प्रकारके रत्नोंका वह महान् आकर बना हुआ था। दानमें दिये जानेवाले गाँव और माफी भूमि--ये ही उस समुद्रके द्वीप थे। मणि और सुवर्णमय जलसे वह लबालब भरा था और धृतराष्ट्ररूपी पूर्ण चन्द्रमाको देखकर उसमें ज्वार-सा उठ गया था। इस प्रकार उस दान- सिन्धुने सम्पूर्ण जगत्को आप्लावित कर दिया था इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि आश्रमवासपर्वणि दानयज्ञे चतुर्दशो 5 ध्याय: इस प्रकार श्रीमहाभारत आश्रमवासिकपव॑के अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें दानयज्ञविषयक चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ရွာများနှင့် အခွန်လွတ် အဂ္ဂရာဟာရ အလှူမြေများကဲ့သို့ ကျွန်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသကဲ့သို့၊ ရေသည် မဏိနှင့် ရွှေဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာတစ်စင်း ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ဓೃತရာෂ္ဌရဟူသော “လ” ကြောင့် ဖောင်းပွလာသော ထိုဒါနသမုဒ္ဒရာသည် လှိုင်းထန်၍ လျှံတက်ကာ ကမ္ဘာလောကတစ်လုံးလုံးကို ရေလွှမ်းမိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏—မြေယာနှင့် ဥစ္စာဓနဖြင့် ဖော်ပြသော သူ၏ အလွန်ကြီးမားသည့် ကုသိုလ်ဒါနသည် နေရာအနှံ့ ပျံ့နှံ့ကာ နီးကပ်လာသူ အားလုံးကို ထိရောက်စေကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။
Verse 15
एवं स पुत्रपौत्राणां पितृणामात्मनस्तथा । गान्धार्याश्व महाराज प्रददावौर्ध्वदेहिकम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထို့ကြောင့် မဟာမင်းကြီး၊ သူသည် သားများနှင့် မြေးများအတွက်၊ ဘိုးဘွားပ祖များအတွက်၊ မိမိအတွက်လည်းကောင်း၊ ဂန္ဓာရီအတွက်လည်းကောင်း၊ အော်ဓ္ဝဒေဟိက (မရဏနောက်ပိုင်း) အခမ်းအနားများ—ရှ్రာဒ္ဓနှင့် ဆက်စပ်သော ပူဇော်ပွဲများကို—ဓမ္မအတိုင်း တိတိကျကျ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။
Verse 16
महाराज! इस प्रकार उन्होंने पुत्रों, पौत्रों और पितरोंका तथा अपना एवं गान्धारीका भी श्राद्ध किया ।। परिश्रान्तो यदासीत् स ददद् दानान्यनेकश: । निवर्तयामास तदा दानयज्ञं नराधिप:
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “အို မင်းကြီး၊ ဤသို့ဖြင့် သူတို့သည် သား၊ မြေးနှင့် ဘိုးဘွားပ祖များအတွက်လည်းကောင်း၊ မိမိတို့အတွက်နှင့် ဂန္ဓာရီအတွက်လည်းကောင်း ရှ్రာဒ္ဓ အခမ်းအနားများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အုပ်စိုးသူသည် မကြာခဏ အလှူများစွာ ပေးကမ်းနေသော်လည်း ပင်ပန်းလာသောအခါ၊ ထိုဒါနယဇ္ဉ—အလှူဖြန့်ဝေသည့် ပွဲတော်ကို—အဆုံးသတ်လိုက်သည်။”
Verse 17
जब अनेक प्रकारके दान देते-देते राजा धृतराष्ट्र बहुत थक गये, तब उन्होंने उस दान- यज्ञको बंद किया ।। एवं स राजा कौरव्य चक्रे दानमहाक्रतुम् । नटनर्तकलास्याद्यं बद्धन्नरसदक्षिणम्,कुरुनन्दन! इस प्रकार राजा धृतराष्ट्रने दान नामक महान् यज्ञका अनुष्ठान किया। उसमें प्रचुर अन्न, रस एवं असंख्य दक्षिणाका दान हुआ। उस उत्सवमें नटों और नर्तकोंके नाच- गानका भी आयोजन किया गया था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အမျိုးမျိုးသော အလှူများကို ပေးကမ်းရင်း ပေးကမ်းရင်း မင်းဓೃತရာෂ္ဌရသည် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာသဖြင့် ထိုဒါနယဇ္ဉကို ရပ်နားလိုက်သည်။ ကုရုတို့၏ ဂုဏ်ယူရာသူရဲကောင်း၊ ထို့နောက် ဓృతရာෂ္ဌရ ကုရုဝంశမင်းသည် “ဒါန” ဟူသော မဟာယဇ္ဉကြီးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ထိုပွဲတွင် အစားအစာအလွန်များစွာ၊ ချိုရည်နှင့် အရသာမျိုးစုံတို့ကို ပြည့်ဝစွာ စီမံထားပြီး၊ ပုရောဟိတ်အဖို့ ဒက္ခိဏာအလှူများလည်း အရေအတွက်မကန့်သတ်အောင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိုပွဲတော်တွင် သရုပ်ဆောင်များနှင့် အကသမားများ၏ သီချင်းအက ဖျော်ဖြေမှုများကိုလည်း စီစဉ်ထားခဲ့သည်။
Verse 18
दशाहमेवं दानानि दत्त्वा राजाम्बिकासुतः । बभूव पुत्रपौत्राणामनृणो भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार लगातार दस दिनोंतक दान देकर अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्र पुत्रों और पौत्रोंके ऋणसे मुक्त हो गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်– «ဤသို့ ဆယ်ရက်တိုင်တိုင် အမ္ဗိကာ၏သားဖြစ်သော မင်းဓృతရာෂ္ဌရ သည် သဒ္ဓါတရားဖြင့် လှူဒါန်းမှုများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့၏။ ထိုသို့ပြုခြင်းကြောင့်၊ အို ဘာရတဝంశ၏ နွားထီးတော်တည်းဟူသော သူရဲကောင်းရေ၊ မိမိ၏ သားများနှင့် မြေးများအပေါ် ခံစားနေသော အကြွေးတရားမှ လွတ်မြောက်သွား၏»။
Frequently Asked Questions
The chapter stages the dilemma of whether a defeated, bereaved elder should remain within the polity (as a symbolic authority and dependent) or depart for the forest; the resolution requires aligning personal renunciation with public legitimacy and communal stability.
Ethical action is portrayed as sanctioned and relational: renunciation is not merely individual resolve but a dharma-compliant transition requiring permission, transparency, and care for social consequences, even amid grief.
No explicit phalaśruti appears in the cited passage; the meta-level emphasis is procedural dharma—how decisions gain authority through sage-approval, royal assent, and assembly consent within the epic’s post-war moral accounting.