Adhyaya 18
उच्चैःश्रवसः वर्णविपणः तथा नागशापः (Uccaiḥśravas Color-Wager and the Nāga Curse)
Upa-parva: Āstīka Parva (Serpent-Sacrifice Context: Kadru–Vinata Wager and Nāga Curse)
This chapter presents a tightly linked causal chain. Sauti narrates that the emergence/appearance of the illustrious horse Uccaiḥśravas becomes the occasion for Kadru to question Vinatā about its color. Vinatā asserts the horse is white, while Kadru claims it is black-maned, and they formalize a wager whose penalty is servitude (dāsī-bhāva). Kadru then attempts to secure victory by instructing her serpent sons to become hair-like black strands on the horse, thereby falsifying the visible evidence. When the serpents refuse to comply, Kadru pronounces a future curse: during King Janamejaya’s serpent-sacrifice (sarpasatra), fire will consume them. The narrative then expands to a cosmic-ethical register: Pitāmaha hears the curse and, together with the gods, assents to its function, citing the excessive proliferation and dangerous venom of serpents as a threat to creatures. As a balancing measure for the welfare of beings, Pitāmaha grants Kaśyapa a knowledge/discipline (viṣahaṇī vidyā) to counteract venom, introducing a protective technology alongside the destructive trajectory of the curse. The chapter thus juxtaposes deception versus truthful perception, the binding power of wagers, and the governance logic that frames mass harm and remedial knowledge within a single moral economy.
Chapter Arc: उग्रश्रवा शौनक को देवताओं-दानवों के महासंकल्प की ओर ले जाते हैं—समुद्र-मन्थन, जहाँ एक ही कर्म से रत्न भी निकलेंगे और वैर भी। → मन्दर पर्वत को मथानी बनाकर समुद्र-तट पर लाया जाता है; ब्रह्मा की प्रेरणा और नारायण का आदेश कर्म को गति देता है। अनन्त (शेष) उठकर पर्वत-स्थापन में सहायक बनते हैं; समुद्र (अपां पति) भी कहता है कि मन्दर-भ्रमण के मर्दन को वह सह लेगा। मन्थन आरम्भ होते ही प्रकृति उथल-पुथल होती है—पुष्प-वृष्टि, किन्नर-अप्सराओं और देवों की उपस्थिति, और आशा-लोभ का बढ़ता ज्वार। → समुद्र से सोम (चन्द्र) जैसे दिव्य रत्न प्रकट होते हैं; पर अमृत-लक्ष्मी की चाह में दानवों का मन और अधिक अधीर होता जाता है। तभी नारायण मोहिनी-माया धारण कर अद्भुत स्त्री-रूप में प्रकट होते हैं और दानव-दैत्य उसी पर मोहित होकर अमृत उसे सौंप देते हैं। → मोहिनी के आकर्षण में दानवों की बुद्धि ढक जाती है; अमृत का अधिकार उनके हाथ से फिसलने लगता है और देव-पक्ष के लिए विजय का द्वार खुलता है। → मोहिनी अब अमृत का वितरण कैसे करेगी—और दानवों को कब, कैसे बोध होगा कि वे छल में पड़ चुके हैं?
Shlokas
Verse 1
ऑपनआ कराता बछ। अं अष्टादशो<् ध्याय: देवताओं और 30020 22026 लिये समुद्रका मन्थन
Śaunaka က ပြောသည်— «ထို့နောက် သူတို့သည် တောင်များအနက် အမြတ်ဆုံး မန္ဒရတောင်သို့ ချဉ်းကပ်သွားကြ၏။ မိုးတိမ်ခေါင်းတန်းကဲ့သို့ မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များဖြင့် တင့်တယ်လှပပြီး၊ လျှောပင်အုပ်စုများ၏ ကွန်ယက်များဖြင့် ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းနေ၏» ဟု။ ဤပိုဒ်သည် သမာဓိနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ပြတ်သားသော လေသံကို တည်ဆောက်သည်—ဒေဝတို့သည် တရားဓမ္မအလိုတော်အတွက် သဘာဝ၏ မဟာအင်အားကို အထောက်အကူအဖြစ် ယူဆောင်လာကြသည်ဟု ဖော်ပြကာ၊ အလုပ်ကြီးများသည် စုပေါင်းအားထုတ်မှုနှင့် သဘာဝအင်အားကို ဓမ္မတရားအောက်တွင် ချုပ်ကိုင်အသုံးချခြင်း လိုအပ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။
Verse 2
नानाविहगसंघुष्टं नानादंष्टिसमाकुलम् । किन्नरैरप्सरोभिश्न देवैरपि च सेवितम्
Śaunaka က ပြောသည်— «အမျိုးမျိုးသော ငှက်တို့၏ အော်ဟစ်သံများဖြင့် တောင်တန်းတစ်လျှောက် ပဲ့တင်ထပ်လျက်ရှိပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် သွားစွယ်များရှိသော သတ္တဝါမျိုးစုံဖြင့်လည်း ပြည့်နှက်နေ၏။ ကိန္နရများ၊ အပ္စရာများနှင့် ဒေဝတို့ပင် လာရောက်နေထိုင်ကာ သွားလာလေ့ရှိကြ၏» ဟု။
Verse 3
एकादश सहस्राणि योजनानां समुच्छितम् । अधो भूमे: सहस्रेषु तावत्स्वेव प्रतिक्ठितम्
၎င်းသည် ယောဇနာ တစ်သောင်းတစ်ထောင် အမြင့်သို့ မြင့်တက်နေပြီး၊ မြေကြီးအောက်၌လည်း ထိုတစ်သောင်းတစ်ထောင် ယောဇနာတိုင်အောင် တည်မြဲစွာ အမြစ်ချထားလေ၏။
Verse 4
तमुद्धर्तुमशक्ता वै सर्वे देवगणास्तदा । विष्णुमासीनमभ्येत्य ब्रह्माणं चेदमब्रुवन्
ထိုအခါ နတ်အစုအဝေးအားလုံးသည် ၎င်းကို မဖြုတ်ထုတ်နိုင်ကြသဖြင့်၊ ထိုင်နေသော ဗိဿဏုထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ၊ ဗြဟ္မာထံသို့လည်း သွားရောက်ပြီး ဤစကားတို့ကို ပြောကြလေ၏။
Verse 5
भवन्तावत्र कुर्वीतां बुद्धि नैःश्रेयसीं पराम् मन्दरोद्धरणे यत्न: क्रियतां च हिताय न:,“आप दोनों इस विषयमें कल्याणमयी उत्तम बुद्धि प्रदान करें और हमारे हितके लिये मन्दराचल पर्वतको उखाड़नेका यत्न करें”
«ဤအမှု၌ သင်တို့နှစ်ပါးသည် အမြင့်မြတ်ဆုံး ကောင်းကျိုးသို့ ဦးတည်စေသော ဉာဏ်ပညာကို ပေးသနားကြပါစေ။ ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်တို့၏ အကျိုးအတွက် မန္ဒရတောင်ကို ဖြုတ်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းတော်မူကြပါ» ဟု ဆို၏။
Verse 6
सौतिरुवाच तथेति चाब्रवीदू विष्णुर्ब्रह्मणा सह भार्गव । अचोदयदमेयात्मा फणीन्द्रं पद्मलोचन:
ဥဂ္ဂရရှရဝတ် (ဆောတိ) က ပြောသည်—အို ဘာဂဝ၊ ဗြဟ္မာနှင့်အတူ ဗိဿဏုသည် «ထိုသို့ဖြစ်စေ» ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထို့နောက် ကြာပန်းမျက်စိရှိ၍ စိတ်၊ ဉာဏ်နှင့် သာမန်အထောက်အထားတို့၏ လက်လှမ်းမမီနိုင်အောင် မတိုင်းမတာသော သဘောတရားရှိသည့် ထိုသခင် ဗိဿဏုသည် နဂါးဘုရင် အနန္တကို မန္ဒရတောင်ကို ဖြုတ်ထုတ်ရန် အမိန့်ပေးတော်မူ၏။
Verse 7
ततो<5नन्तः समुत्थाय ब्रह्म॒णा परिचोदित: । नारायणेन चाप्युक्तस्तस्मिन् कर्मणि वीर्यवान्
ထို့နောက် အနန္တသည် ဗြဟ္မာ၏ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် နာရာယဏ၏ အမိန့်တို့ကြောင့် ထ၍၊ အင်အားကြီးမားသော ထိုသူရဲကောင်းသည် ထိုလုပ်ငန်း၌ လက်ခံဆောင်ရွက်လေ၏။
Verse 8
अथ पर्वतराजानं तमनन्तो महाबल: । उज्जहार बलाद् ब्रह्मनू सवनं सवनौकसम्,ब्रह्म! फिर तो महाबली अनन्तने जोर लगाकर गिरिराज मन्दराचलको वन और वनवासी जन्तुओंसहित उखाड़ लिया
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်— ထို့နောက် အလွန်အင်အားကြီးသော အနန္တသည် အင်အားတစ်ခုတည်းဖြင့် တောင်တို့၏ဘုရင် မန္ဒရတောင်ကို သစ်တောများနှင့် ထိုသစ်တောတွင် နေထိုင်သော သတ္တဝါအပေါင်းတို့နှင့်တကွ အမြစ်မှ ဆွဲထုတ်ယူလေ၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် ကောစ्मिकရည်ရွယ်ချက်အတွက် အသုံးချသော သာသနာတော်အင်အား၏ အလွန်ကြီးမားမှုကို ထင်ဟပ်စေပြီး၊ ကြီးမားသော အစီအစဉ် (ဓမ္မနှင့် နတ်တို့၏လုပ်ငန်း) လိုအပ်သည့်အခါ သဘာဝ၏တည်ငြိမ်မှုတောင် လှုပ်ရှားနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။
Verse 9
ततस्तेन सुरा: सार्ध समुद्रमुपतस्थिरे । तमूचुरमृतस्यार्थे निर्मथिष्पयामहे जलम्
ထို့နောက် နတ်တို့သည် သူနှင့်အတူ သမုဒ္ဒရာထံ ချဉ်းကပ်ကြ၏။ ထိုသို့ဆိုကြသည်— “အမృత (မသေမပျက်ရည်) ကို ရယူရန်အတွက် သင်၏ရေများကို ကျွန်ုပ်တို့ မန်သန (လှုပ်နှိုး၍ ချဉ်းနှိုက်) မည်” ဟု။ ဤအပိုင်းသည် ဓမ္မတရားနှင့်ညီသော ညှိနှိုင်းမှုကို ဖော်ပြသည်— အများအကျိုးအတွက်ဖြစ်သော ကောစ्मिकလုပ်ငန်းတစ်ရပ်ပင်လျှင် သဘောတူညီချက်နှင့် ဝန်ထမ်းရသူတို့အတွက် မျှတသော အခွင့်အရေး/အပိုင်းဝေမှု မရှိဘဲ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း။
Verse 10
अपां पतिरथोवाच ममाप्यंशो भवेत् ततः । सोढास्मि विपुल॑ मर्द मन्दरभ्रमणादिति
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်— ထို့နောက် ရေတို့၏အရှင် (သမုဒ္ဒရာ) က ပြန်လည်ဆိုသည်— “အမృత၌ ကျွန်ုပ်အတွက်လည်း အပိုင်းတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှိပါစေ။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မန္ဒရတောင်ကို လှည့်ပတ်ချဉ်းနှိုက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် အလွန်ကြီးမားသော ဖိနှိပ်မှုနှင့် နာကျင်မှုကို ကျွန်ုပ် ခံနိုင်မည်” ဟု။ ဤနေရာတွင် နတ်တို့၏ အမృతရှာဖွေမှုသည် သမုဒ္ဒရာနှင့် မျှတသော အပိုင်းဝေမှုအပေါ် အခြေခံ၍ ပူးပေါင်းမှုကို ရရှိကြောင်း ပြသကာ၊ ကောစ्मिकလုပ်ငန်းတွင်ပင် အပြန်အလှန်နှင့် တရားမျှတမှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 11
ऊचुश्न कूर्मराजानमकूपारे सुरासुरा: । अधिष्ठानं गिरेरस्य भवान् भवितुमहति,तब देवताओं और असुरोंने (समुद्रकी बात स्वीकार करके) समुद्रतलमें स्थित कच्छपराजसे कहा--“भगवन्! आप इस मन्दराचलके आधार बनिये'
ထို့နောက် နတ်တို့နှင့် အသူရတို့သည် သမုဒ္ဒရာအတွင်း၌ ထိုလုပ်ငန်းကို သဘောတူပြီးနောက် အကန့်အသတ်မဲ့ရေပြင်၌ရှိသော တော်ဝင်လိပ် (ကူရ္မ) ထံသို့ ပြောကြသည်— “အရှင်၊ ဤတောင်၏ အခြေခံအထောက်အကူ ဖြစ်ရန် သင်သည် ထိုက်တန်ပါသည်” ဟု။ ဤကဗျာပိုဒ်သည် ကြီးမားသောလုပ်ငန်းအတွက် ပူးပေါင်းသန္နိဋ္ဌာန်နှင့် တာဝန်ယူရန် သင့်လျော်သူ (arhatā) ကို ဓမ္မတရားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 12
कूर्मेण तु तथेत्युक्त्वा पृष्ठमस्य समर्पितम् | तं शैलं तस्य पृष्ठस्थं वज्नेणेन्द्रो न्यपीडयत्
ကူရ္မ (လိပ်) သည် “ထိုသို့ဖြစ်စေ” ဟုဆိုကာ မိမိ၏ကျောကို အထောက်အကူအဖြစ် ပေးအပ်လေ၏။ ထိုတောင်သည် သူ၏ကျောပေါ်၌ တင်ထားရာ၊ အိန္ဒြာသည် မိုးကြိုးလက်နက် (ဝဇ္ရ) ဖြင့် ဖိနှိပ်ထိန်းထား၍ တည်ငြိမ်စေ하였다— ဤသည်မှာ အလွန်အကျွံလှုပ်ရှားမှုမှ ကာကွယ်ကာ နတ်တို့၏လုပ်ငန်းကို စည်းကမ်းတကျ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေသော သာသနာတော်ထိန်းချုပ်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။
Verse 13
मन्थानं मन्दरं कृत्वा तथा नेत्र च वासुकिम् । देवा मथितुमारब्धा: समुद्र निधिमम्भसाम्
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– မန္ဒရတောင်ကို မွှေတံအဖြစ်၊ ဝါစုကိ နာဂကို မွှေကြိုးအဖြစ် ပြု၍၊ နတ်တို့သည် ရေ၏ မဟာဘဏ္ဍာတိုက်ဖြစ်သော သမုဒ္ဒရာကို စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ကြိုးပမ်းကာ မွှေဖျော်ရန် စတင်ကြ၏။
Verse 14
अमृतार्थे पुरा ब्रह्मंस्तथैवासुरदानवा: । एकमन्तमुप श्लिष्टा नागराज्ञों महासुरा:
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– အို ဘြာဟ္မဏ၊ အတိတ်ကာလ၌ မသေမရှင်ရည် အမృతကို ရယူလို၍ အဆုရနှင့် ဒာနဝတို့သည်လည်း နာဂဘုရင်ထံသို့ လျှို့ဝှက်စွာ နီးကပ်လာကြ၏—အင်အားကြီး မဟာဒေမုန်တို့ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 15
विबुधा: सहिता: सर्वे यत: पुच्छे ततः स्थिता: । ब्रह्मन! इस प्रकार पूर्वकालमें देवताओं
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– နတ်တို့အားလုံး စုဝေးကာ မြွေ၏ အမြီးဘက်၌ ရပ်နေကြ၏။ ထို့ပြင် နာရာယဏရှိရာဘက်၌ပင် ကောင်းမြတ်တော်မူသော အနန္တဘုရား ရပ်နေ၍၊ မြွေ၏ ခေါင်းကို မကြာခဏ မြှောက်တင်ပြီး ပြန်လည် ဖိချလေ၏။
Verse 16
वासुकेरथ नागस्य सहसा55क्षिप्यत: सुरै: । सधूमा: सार्चिषो वाता निष्पेतुरसकृन्मुखात्
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– နတ်တို့က ဝါစုကိ နာဂကို ရုတ်တရက် ထပ်ခါတလဲလဲ ဆွဲယူကြသဖြင့်၊ သူ၏ ပါးစပ်မှ မီးလျှံရောင်စက်များနှင့် မီးခိုးတင်လျက် ပူပြင်းသော လေရှိုင်းများသည် အကြိမ်ကြိမ် ပေါက်ကွဲထွက်လာလေ၏။
Verse 17
ते धूमसड्घा: सम्भूता मेघसड्घा: सविद्युतः । अभ्यवर्षन् सुरगणान् श्रमसंतापकर्शितान्,वे धूमसमुदाय बिजलियोंसहित मेघोंकी घटा बनकर परिश्रम एवं संतापसे कष्ट पानेवाले देवताओंपर जलकी धारा बरसाते रहते थे
ထိုမီးခိုးအစုအဝေးတို့သည် စုစည်းကာ မိုးကြိုးလက်သည့် မိုးတိမ်အစုအဝေးများအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ ဒုက္ခအပူဒဏ်ကြောင့် လောင်ကျွမ်းနေသော နတ်အဖွဲ့များပေါ်သို့ မိုးရေကို သွန်းလောင်းကာ သက်သာရာ ပေးလေ၏။
Verse 18
तस्माच्च गिरिकूटाग्रात् प्रच्युता: पुष्पवृष्टय: । सुरासुरगणान् सर्वान् समन््तात् समवाकिरन्
ထို့နောက် တောင်ထိပ်အမြင့်ဆုံးမှ ပန်းမိုးများ ကျဆင်းလာ၍ ဘုရားတို့နှင့် အသူရတို့၏ အစုအဝေးအားလုံးကို လေးဘက်လုံးတွင် ပန်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသွား하였다။ ထိုအခါ နာရာယဏ၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသော မာယာသည် ကမဏ္ဍလု (ရေခွက်) ကို ကိုင်လျက် အမృతကို ဝေငှစတင်하였다။ ဒೈတျနှင့် ဒာနဝတို့သည် တန်းစီထိုင်နေစဉ်၊ နတ်တို့ကိုသာ အမృతသောက်စေပြီး အသူရတို့ကို မပေးခဲ့သဖြင့် သူတို့သည် ကြီးစွာသော အော်ဟစ်သံကို ထုတ်လွှင့်하였다—ဓမ္မဖြင့် မထိန်းချုပ်သော လောဘနှင့် အခွင့်အရေးခံယူမှုက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကောင်းချီးတောင် ပဋိပက္ခအဖြစ် ပြောင်းလဲစေနိုင်ကြောင်းကို ပြသသည်။
Verse 19
बभूवात्र महानादो महामेघरवोपम: । उदधेर्मथ्यमानस्य मन्दरेण सुरासुरै:,देवताओं और असुरोंद्वारा मन्दराचलसे समुद्रका मन््थन होते समय वहाँ महान् मेघोंकी गम्भीर गर्जनाके समान जोर-जोरसे शब्द होने लगा
ရှောနက မိန့်သည်—နတ်တို့နှင့် အသူရတို့က မန္ဒရတောင်ကို အသုံးပြု၍ သမုဒ္ဒရာကို မွှေချိန်၌ ထိုနေရာတွင် မိုးတိမ်ကြီးများ၏ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ နက်ရှိုင်း၍ လှိုင်းလှိုင်းလိမ့်လိမ့် ကြီးမားသော ဟုန်းဟုန်းသံတစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာ하였다။ ထိုသံသည် ပြိုင်ဘက်အင်အားများပင် တစ်ရပ်တည်းသော ရည်မှန်းချက်ကြီးအတွက် ပူးပေါင်းလှုပ်ရှားသည့်အခါ လွှတ်ထုတ်လာသော ကမ္ဘာတုန်လှုပ်စေမည့် အင်အားကြီးကို ကြေညာသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
Verse 20
तत्र नाना जलचरा विनिष्पिष्टा महाद्रिणा । विलयं समुपाजग्मु: शतशो लवणाम्भसि,उस समय उस महान पर्वतके द्वारा सैकड़ों जलचर जन्तु पिस गये और खारे पानीके उस महासागरमें विलीन हो गये
ထိုနေရာတွင် ရေတွင်းသတ္တဝါ အမျိုးမျိုး ရာချီပေါင်းများစွာသည် ထိုတောင်ကြီးအောက်တွင် ကြိတ်နှိပ်ခံရ၍ ဆားရေပြည့်သော မဟာသမုဒ္ဒရာထဲတွင် ပျက်စီးကာ ပျော်ဝင်သွား하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ လွှတ်ချလိုက်သော အင်အားကြီးက အားနည်းသူတို့အပေါ် ရုတ်တရက် ဖျက်ဆီးမှုကို ယူဆောင်လာကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 21
वारुणानि च भूतानि विविधानि महीधर: । पातालतलवासीनि विलयं समुपानयत्,मन्दराचलने वरुणालय (समुद्र) तथा पातालतलमें निवास करनेवाले नाना प्रकारके प्राणियोंका संहार कर डाला
ရှောနက မိန့်သည်—တောင်ကို ထမ်းဆောင်သူသည် ဝရုဏ၏ အပိုင်အရာဖြစ်သော သတ္တဝါ အမျိုးမျိုးတို့နှင့် ပာတာလာ အောက်လောကတွင် နေထိုင်သူတို့အပေါ် ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေ하였다။ မန္ဒရတောင်ဖြင့် မွှေချိန်၌ သမုဒ္ဒရာနယ်ပယ်နှင့် အောက်လောက၏ သတ္တဝါများပင် ပျက်စီးရာသို့ ဆွဲငင်ခံရသည်—အမြင့်မြတ်သော အကျိုးအတွက် ရည်ရွယ်သော်လည်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကြီးများတွင် သေးငယ်သူတို့အတွက် အနားသတ်ဒုက္ခ မလွဲမသွေ ပါဝင်နိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 22
तस्मिंश्व भ्राम्यमाणेडद्रौ संघृष्यन्त: परस्परम् । न्यपतन् पतगोपेता: पर्वताग्रान्महाद्रुमा:
ထိုတောင်ကို လှည့်ပတ်ခါနီးတွင် ထိပ်ပေါ်ရှိ သစ်ပင်ကြီးများသည် အချင်းချင်း ပွတ်တိုက်၍ တိုက်မိကြကာ ထိုသစ်ပင်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော ငှက်များနှင့်အတူ အောက်သို့ ပြိုကျသွား하였다။ ဤမြင်ကွင်းသည် ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော အကြမ်းဖက်အင်အားကို အကြီးမားဆုံး ရည်ရွယ်ချက်အတွက် အသုံးချသော်လည်း အပြစ်မဲ့အသက်နှင့် သဘာဝစနစ်အပေါ် အနားသတ်ထိခိုက်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 23
तेषां संघर्षजश्वाग्निरचिंर्भि: प्रज्वलन् मुहुः । विद्युद्धिरिव नीला भ्रमावृणोन्मन्दरं गिरिम्
သူတို့အချင်းချင်း ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် မီးသည် အကြိမ်ကြိမ် ပေါက်ဖွားလာ၍ မီးလျှံတံများဖြင့် တောက်လောင်ထွန်းညှိလေ၏။ မိုးကြိုးသည် အပြာနက်ရောင် မိုးတိမ်ကို ဖုံးလွှမ်းသကဲ့သို့ ထိုမီးသည် မန္ဒရာတောင်ကိုလည်း ပျံ့နှံ့ဖုံးအုပ်သွားလေ၏။
Verse 24
ददाह कुज्जरांस्तत्र सिंहांश्नैव विनिर्गतान् । विगतासूनि सर्वाणि सत्त्वानि विविधानि च
ထိုနေရာ၌ တောမီးအပြင်းအထန်သည် တောင်ဆင်ကြီးများကိုလည်းကောင်း၊ ဂူများမှ ထွက်လာသော ခြင်္သေ့များကိုလည်းကောင်း၊ အခြား မရေမတွက်နိုင်သော သတ္တဝါမျိုးစုံကိုလည်းကောင်း လောင်ကျွမ်းပြာကျစေ하였다။ ထိုတောင်ပေါ်တွင် နေထိုင်သော သတ္တဝါမျိုးစုံတို့သည် အားလုံး အသက်ဆုံးရှုံးသွားလေ၏။
Verse 25
तमग्निममरश्रेष्ठ: प्रदहन्तमितस्तत: । वारिणा मेघजेनेन्द्र:ः शमयामास सर्वश:,तब देवराज इन्द्रने इधर-उधर सबको जलाती हुई उस आगको मेघोंके द्वारा जल बरसाकर सब ओरसे बुझा दिया
ထို့နောက် အမရတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဒေဝရာဇ အိန္ဒြာသည် အရပ်ရပ်သို့ လောင်ကျွမ်းစားသောက်နေသော ထိုမီးကို မြင်၍ မိုးတိမ်မှ ဖြစ်သော ရေကို မိုးအဖြစ်ရွာစေကာ အဘက်ဘက်မှ လုံးဝ ငြိမ်းသတ်လိုက်လေ၏။
Verse 26
ततो नानाविधास्तत्र सुख्ुवु:ः सागराम्भसि । महाद्रुमाणां निर्यासा बहवश्लौषधीरसा:,तदनन्तर समुद्रके जलमें बड़े-बड़े वृक्षोंके भाँति-भाँतिके गोंद तथा ओषधियोंके प्रचुर रस चू-चूकर गिरने लगे
ထို့နောက် ပင်လယ်ရေထဲ၌ အမျိုးမျိုးသော အရည်ယိုစီးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာ၍ သစ်ပင်ကြီးများ၏ သစ်စေးများနှင့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ၏ အရည်များစွာတို့သည် ယိုစီးကျလာကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်လေ၏။
Verse 27
तेषाममृतवीर्याणां रसानां पयसैव च । अमरत्वं सुरा जग्मु: काउ्चनस्य च नि:स्रवात्
ရှောနကက ပြောသည်—ထိုသစ်ပင်များနှင့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ၏ အမృతတူ အာနုဘော်ကြီးသော အရည်များနှင့် နို့ရည်ကဲ့သို့သော ရေတို့ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရွှေရောင် မန္ဒရာတောင်မှ ယိုစီးလာသော အနှစ်သာရကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒေဝတို့သည် အမရత్వကို ရရှိလာကြလေ၏။
Verse 28
ततस्तस्य समुद्रस्य तज्जातमुदकं पय: । रसोत्तमैविमिश्र॑ च तत: क्षीरादभूद्ू घृतम्,उन उत्तम रसोंके सम्मिश्रणसे समुद्रका सारा जल दूध बन गया और दूधसे घी बनने लगा
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့နောက် ထိုသမုဒ္ဒရာ၌ ပေါ်ထွန်းလာသော ရေသည် နို့ရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွား၏။ အမြတ်ဆုံး အနှစ်သာရတို့နှင့် ရောနှောသဖြင့် ထိုနို့ရည်မှ ဂျီ (ghee) ပေါ်ထွန်းလာ၏»။
Verse 29
ततो ब्रह्माणमासीनं देवा वरदमन्रुवन् । भ्रान्ता: सम सुभृशं ब्रह्मन् नोद्भवत्यमृतं च तत्
ထို့နောက် ကောင်းကင်ဘုံသားတို့သည် ထိုနေရာ၌ ထိုင်တော်မူသော ဆုတောင်းပေးတော်မူနိုင်သူ ဘြဟ္မာကို လျှောက်တင်ကြသည်– «အို ဘြဟ္မာရှင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေပြီ။ သို့သော် အမృతရည်သည် ယခုထိ မပေါ်ထွန်းသေးပါ။ သမုဒ္ဒရာကို မွှေကာလှုပ်ခြင်း စတင်ခဲ့သည်မှာ အချိန်ကြာလှပြီ»။
Verse 30
विना नारायणं देवं सर्वेडन्ये देवदानवा: । चिरारब्धमिदं चापि सागरस्यापि मन्थनम्
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «နာရာယဏ မဟာဒေဝမရှိလျှင် အခြားသော ဒေဝနှင့် ဒာနဝတို့အားလုံးသည် အလွန်ပင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သွားကြ၏။ သမုဒ္ဒရာကို မွှေကာလှုပ်ခြင်းကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆောင်ရွက်နေသော်လည်း အမృతရည်သည် မပေါ်ထွန်းသေး»။
Verse 31
ततो नारायणं देवं ब्रह्मा वचनमब्रवीत् । विधत्स्वैषां बल॑ं विष्णो भवानत्र परायणम्
ထို့နောက် ဘြဟ္မာသည် နာရာယဏ မဟာဒေဝအား မိန့်တော်မူသည်– «အို ဗိဿဏု၊ ဤသူတို့အား အင်အားပေးတော်မူပါ။ ဤကိစ္စ၌ သင်တော်မူသည်သာ သူတို့၏ အဆုံးစွန်သော အားကိုးရာဖြစ်၏»။
Verse 32
विष्णुरुवाच बलं॑ ददामि सर्वेषां कर्मतद् ये समास्थिता: । क्षोभ्यतां कलश: सर्वैर्मन्दर: परिवर्त्यताम्
ဗိဿဏု မိန့်တော်မူသည်– «ဤတာဝန်ကို တည်ကြည်စွာ ထမ်းဆောင်နေသူ အားလုံးအား ငါ အင်အားပေးမည်။ အားလုံးပေါင်းစည်း၍ သမုဒ္ဒရာကို မွှေကာလှုပ်ကြစေ။ မန္ဒရတောင်ကို အင်အားအပြည့်ဖြင့် လှည့်ကြစေ»။
Verse 33
सौतिर्वाच नारायणवच: श्रुत्वा बलिनस्ते महोदथे: । तत् पय:ः सहिता भूयश्नचक्रिरे भूशभाकुलम्
သော်တိက ပြော၏— «ရှောနက မဟာမုနိရေ၊ နာရာယဏ၏ အမိန့်ကို ကြားသိသဖြင့် အင်အားကြီးသူတို့၏ အားမာန်နှင့် သတ္တိက ပိုမိုတိုးပွားလာ၏။ ထို့နောက် သူတို့သည် ထပ်မံပေါင်းစည်းကာ အင်အားသစ်ဖြင့် မဟာသမုဒ္ဒရာကို ပြန်လည်မွှေထုတ်ကြပြီး ရေထုတစ်လုံးလုံးကို ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ရှားအောင် ပြုလုပ်ကြ၏»။
Verse 34
तत:ः शतसहसांशुर्म थ्यमानात्तु सागरात् । प्रसन्नात्मा समुत्पन्न: सोम: शीतांशुरुज्ज्वल:
ထို့နောက် မဟာသမုဒ္ဒရာကို မွှေထုတ်နေစဉ်တွင် သောမ—လ—သည် ထိုမှ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ အေးမြသော အလင်းရောင်ဖြင့် တောက်ပ၍ မရေတွက်နိုင်သော ရောင်ခြည်များရှိသည့် နေကဲ့သို့ ထင်ရှားကာ စိတ်အေးချမ်းသဘောရှိ၏။
Verse 35
श्रीरनन्तरमुत्पन्ना घृतात् पाण्डुरवासिनी । सुरादेवी समुत्पन्ना तुरग: पाण्डुरस्तथा,तदनन्तर उस घृतस्वरूप जलसे श्वेतवस्त्रधारिणी लक्ष्मीदेवीका आविर्भाव हुआ। इसके बाद सुरादेवी और श्वेत अश्व प्रकट हुए
ထို့နောက် ဃြတ၏ အနှစ်သာရမှ သရီ (လက္ရှ္မီ) ပေါ်ထွန်းလာ၍ အဖြူရောင်တောက်ပမှု၌ နေထိုင်သကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။ ထို့နောက် ဆုရာဒေဝီနှင့် အဖြူရောင် မြင်းတစ်ကောင်လည်း ပေါ်လာ၏။
Verse 36
कौस्तुभस्तु मणिर्दिव्य उत्पन्नो घृत्सम्भव: । मरीचिविकच: श्रीमान् नारायण उरोगत:,फिर अनन्त किरणोंसे समुज्ज्वल दिव्य कौस्तुभभणिका उस जललसे प्रादुर्भाव हुआ, जो भगवान् नारायणके वक्ष:स्थलपर सुशोभित हुई
ထို့နောက် မွှေထုတ်ခြင်း၏ အနှစ်သာရမှ မွေးဖွားလာသော ဒိဗ္ဗ မဏိ “ကောස්တုဘ” ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ရောင်ခြည်များ ပြန့်နှံ့တောက်ပ၍ အလွန်လှပသကဲ့သို့ ထင်ရှား၏။ ထိုမဏိသည် နာရာယဏ၏ ရင်ဘတ်ပေါ်၌ တည်နေရာယူကာ အာဏာတော်နှင့် မင်္ဂလာတော်၏ သင်္ကေတအဖြစ် တောက်ပလျက်ရှိ၏။
Verse 37
(पारिजातकश्न तत्रैव सुरभिश्न महामुने । जज्ञाते तौ तदा ब्रह्मन् सर्वकामफलप्रदौ ।।
ရှောနက ပြော၏— «မဟာမုနိ၊ ဗြဟ္မဏရေ၊ ထိုနေရာတည်းတွင် ပာရိဇာတ သစ်ပင်နှင့် ဆုရဘီ နွားတို့ ပေါ်ပေါက်လာကြပြီး၊ အလိုဆန္ဒအားလုံး၏ အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ ထို့နောက် လက္ရှ္မီ၊ ဆုရာ၊ သောမ (လ) နှင့် စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော ဥစ္စೈဟ္ရှရဝ သောမြင်းတို့သည် နေ၏ လမ်းကြောင်း (ကောင်းကင်လမ်း) ကို အားကိုးကာ နတ်တို့ နေထိုင်ရာ လောကသို့ သွားကြ၏»။
Verse 38
धन्वन्तरिस्ततो देवो वपुष्मानुदतिष्ठत । श्वेत कमण्डलुं बिशभ्रदमृतं यत्र तिषतति,इसके बाद दिव्य शरीरधारी धन्वन्तरि देव प्रकट हुए। वे अपने हाथमें श्वेत कलश लिये हुए थे, जिसमें अमृत भरा था
ထို့နောက် တောက်ပသော သာသနာတော်ရုပ်ကာယဖြင့် ဒေဝတား ဓနွန္တရီ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ လက်ထဲတွင် အဖြူရောင် ကမဏ္ဍလု (ရေခွက်) တစ်လုံးကို ကိုင်ဆောင်ထားပြီး ထိုအတွင်း၌ မသေမရှင် အမృతရည် ပါရှိနေ၏။
Verse 39
एतदत्यद्भुतं दृष्टवा दानवानां समुत्थित: । अमृतार्थे महान् नादो ममेदमिति जल्पताम्,यह अत्यन्त अद्भुत दृश्य देखकर दानवोंमें अमृतके लिये कोलाहल मच गया। वे सब कहने लगे “यह मेरा है, यह मेरा है”
ရှောနကာက ဆို၏—ဤအလွန်အံ့ဖွယ်မြင်ကွင်းကို မြင်သော် ဒာနဝတို့အတွင်း အမృతရည်အလိုကြောင့် ကြီးမားသော အော်ဟစ်ဆူညံသံ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ တစ်ယောက်ချင်းစီက “ဒါ ငါ့ဟာ! ဒါ ငါ့ဟာ!” ဟု ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ဖြင့် အပြိုင်အဆိုင် ပြောဆိုကြ၏။
Verse 40
श्वेतर्दन्तै क्षतुर्भिस्तु महाकायस्तत: परम् | ऐरावतो महानागो5भवद् वज्रभूता धृतः
ရှောနကာက ဆို၏—ထို့နောက် ကိုယ်ထည်အလွန်ကြီးမား၍ အဖြူရောင် ဆင်စွယ်လေးချောင်းဖြင့် တင့်တယ်လှသော ဆင်မဟာ အဲရာဝတ ပေါ်ထွန်းလာ၏။ မိုးကြိုးလက်နက် ဝဇ္ရကိုင် အိန္ဒြာက သူ့ကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ယူဆောင်ခဲ့၏။
Verse 41
अतिनिर्मथनादेव कालकूटस्तत: पर: । जगदावृत्य सहसा सधूमो5ग्निरिव ज्वलन्,तदनन्तर अत्यन्त वेगसे मथनेपर कालकूट महाविष उत्पन्न हुआ, वह धूमयुक्त अग्निकी भाँति एकाएक सम्पूर्ण जगत्को घेरकर जलाने लगा
ရှောနကာက ဆို၏—ထိုအလွန်ပြင်းထန်သော မွှေထုတ်ခြင်းကြောင့် နောက်တစ်ဖန် ကာလကူဋ မဟာအဆိပ် ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ခဏချင်းပင် ကမ္ဘာလောကကို ဖုံးလွှမ်းကာ မီးခိုးထူထပ်သော မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
Verse 42
त्रैलोक्यं मोहितं यस्य गन्धमाप्राय तद् विषम् । प्राग्रसललोकरक्षार्थ ब्रह्मणो वचनाच्छिव:
ရှောနကာက ဆို၏—ထိုအဆိပ်၏ အနံ့ကို ရှူမိသော်သာ သုံးလောကရှိ သတ္တဝါတို့ မူးဝေ၍ လဲကျသွားကြ၏။ ထို့နောက် ဘြဟ္မာ၏ တောင်းပန်ချက်အရ သုံးလောကကို ကာကွယ်ရန် ရှိဝ (ရှရီရှင်ကရ) သည် ထိုမဟာအဆိပ်ကို သောက်သုံးခဲ့၏။
Verse 43
दधार भगवान् कण्ठे मन्त्रमूर्तिमिहेश्वरः । तदाप्रभूति देवस्तु नीलकण्ठ इति श्रुति:
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– အရှင် ဣශ්ဝရ သည် မန္တရပုံသဏ္ဍာန်ဖြစ်သော (သေစေတတ်သည့်) အဆိပ်ဓာတ်ကို မိမိလည်ချောင်း၌ ထိန်းသိမ်းထားတော်မူ၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုဘုရားကို «နီလကဏ္ဍ» (လည်ချောင်းပြာ) ဟူသောနာမဖြင့် ကျော်ကြားလာသည်ဟု အစဉ်အလာအရ ကြားသိရသည်။
Verse 44
एतत् तदद्धुतं दृष्टवा निराशा दानवा: स्थिता: । अमृतार्थे च लक्ष्म्यर्थे महान्तं वैरमाश्रिता:
ထိုအံ့ဩဖွယ်ဖြစ်ရပ်ကို မြင်ကြသော် ဒာနဝတို့သည် စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ရပ်တည်နေကြ၏။ အမృతနှင့် လက္ရှ္မီကို လိုလားတပ်မက်မှုကြောင့် သူတို့သည် ဒေဝတို့အပေါ် ကြီးမားသော ရန်ငြိုးကို ခံယူလိုက်ကြသည်။
Verse 45
ततो नारायणो मायां मोहिनीं समुपाश्रित: । स्त्रीरूपमद्भुतं कृत्वा दानवानभिसंश्रित:,उसी समय भगवान् विष्णुने मोहिनी मायाका आश्रय ले मनोहारिणी स्त्रीका अद्भुत रूप बनाकर, दानवोंके पास पदार्पण किया
ထို့နောက် နာရာယဏသည် မောဟိနီဟု ခေါ်သော မာယာအလှည့်အပြောင်းကို အားကိုးတော်မူ၏။ အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၍ ဆွဲဆောင်မှုရှိသော မိန်းမရုပ်ကို ဆောင်ယူကာ ဒာနဝတို့ထံ ချဉ်းကပ်တော်မူ၏။
Verse 46
ततस्तदमृतं तस्यै ददुस्ते मूढचेतस: । स्त्रिये दानवदैतेया: सर्वे तदूग़तमानसा:
ထို့နောက် မောဟနှင့် မက်မောမှုကြောင့် စိတ်ဉာဏ်မိုက်မဲသွားသော ဒိုင်တျယနှင့် ဒာနဝတို့သည် ထိုအမృతကို သူမထံ ပေးအပ်လိုက်ကြ၏။ အလိုဆန္ဒကြောင့် အမြင်အာရုံပျောက်ကွယ်သဖြင့် သူတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုအဆုံးသတ်ဖြစ်သော ဆုလာဘ်ကို မိန်းမရုပ်ဆောင်သော ဘုရားထံ အပ်နှံလိုက်ကြသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma centers on whether an outcome may be secured through engineered appearance rather than truth: Kadru’s attempt to compel her sons to falsify evidence contrasts with Vinatā’s straightforward claim, revealing the ethical cost of winning by deception.
Speech-acts (promises, wagers, curses) are portrayed as morally and causally operative; private intent can scale into collective consequence, and governance—human or cosmic—must pair restraint of harm with protective knowledge for the welfare of beings.
No explicit phalaśruti is stated; the meta-commentary is implicit in the narrative framing: the curse is positioned as instrumentally affirmed for population welfare, while viṣahaṇī vidyā functions as an embedded rationale for remedial learning within the epic’s causal history.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.