Adhyaya 169
Anupāna and the Doṣa-Effects of Foods, Waters, Dairy, Oils, and Preparations
ဓနွန္တရီ၏ ဆေးပညာသင်ကြားမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည့် ဤအဓ್ಯಾಯတွင် အာဟာရကောင်း–မကောင်းကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းမှ အနုပာန (အစားအစာနောက်လိုက်သောက်သုံးရမည့် အရာ) စည်းကမ်းနှင့် အစားအစာဆိုင်ရာ ဓာတ်ဆေးပစ္စည်းများသို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။ ဆန်မျိုးစုံ၊ မီလက်၊ ဘာလီ၊ ဂျုံကဲ့သို့ သီးနှံများ၊ မုဒ္ဂ၊ မာෂ၊ ကုလတ္ထ၊ စဏက၊ မစူရ ကဲ့သို့ ပဲမျိုးများ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် လောင်းသီးများ၊ သလဲ၊ စီထရပ်စ်၊ အာမလက၊ ဟရိတကီ၊ တမာရင်၊ သရက်ကဲ့သို့ အသီးများ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ဟိင်္ဂု၊ အဇွိုင်န်၊ ဇီရာကဲ့သို့ အမွှေးအကြိုင်များကို စာရင်းပြု၍ ဝါတ–ပိတ္တ–ကဖ ကို သက်သာစေသလား၊ တိုးစေသလားနှင့် ဂုလ္မ၊ ပ္ရမေဟ၊ ရက္တပိတ္တ၊ ဂြဟဏီ၊ ချောင်းဆိုး/အသက်ရှူခက် စသည့် ရောဂါများအပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ထို့နောက် ဆားနှင့် အယ်လ်ကလီများကို ရှင်းလင်းပြီး မိုးရေ၊ မြစ်ရေ၊ ရေတွင်း၊ ကန်၊ စမ်းရေ၊ နေ–လ ထိတွေ့ထားသောရေ၊ ပြုတ်ပြီးအေးထားသောရေ၊ အဟောင်းရေ စသည့် ရေမျိုးခွဲခြားမှုကို ဒေါသအကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ဖော်ပြသည်။ နို့မျိုးများ၊ ဒိန်ချဉ်၊ ဘတ်တာမီလ်ခ်၊ ဂျီ၊ ဆီများ၊ ပျားရည်၊ သကြားကန်ထုတ်ကုန်များ၊ ဖာမင့်အရက်များနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဂျုံရည်/ဟင်းရည်တို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ကာ အရောင်ပြောင်းခြင်းနှင့် အဆိပ်လက္ခဏာများကို သတိပေးပြီး နောက်တစ်ဆင့်တွင် ရောဂါဗေဒ/အဆိပ်ဗေဒနှင့် ကာကွယ်ရေးရေဂျီမင်သို့ ဆက်သွားမည်ဟု ညွှန်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
नामाष्टषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / हिताहितविकेकाय अनुपानविधिं ब्रुवे / रक्तशालि त्रिदोषघ्नं तृष्णामेदोनिवारकम्
ဤသည်မှာ အခန်းတစ်ရာခြောက်ဆယ်ကိုး ဖြစ်သည်။ ဓနွန္တရီက မိန့်ကြားသည်– «အကျိုးရှိသောအရာနှင့် အကျိုးမရှိသောအရာကို ခွဲခြားသိမြင်ရန် အနုပာန (အစားအစာနှင့် တွဲဖက်သောက်သင့်သော သောက်ရည်) ၏ စည်းကမ်းကို ငါဆိုမည်။ အနီရောင် ရှာလိ ဆန်သည် ဒို့ရှ သုံးပါးကို သက်သာစေ၍ ရေငတ်ခြင်းနှင့် အဆီပိုကို လျော့စေသည်»။
Verse 2
महाशालि परं वृष्यं कलमः श्लेष्मपित्तहा / शीत्तो गुरुस्त्रिदोषघ्नः प्रायशो गौरषष्टिकः
မဟာရှာလိ ဆန်သည် အားဖြည့်ကောင်း၍ အသက်ဓာတ်ကို မြှင့်တင်သည်။ ကလမ မျိုးစိတ်သည် ကဖနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေသည်။ ဂေါရ-ရှဿတိက ဆန်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အေးမြ၍ အစာချေခက်ကာ ဒိုးရှ သုံးပါးကို ငြိမ်းစေသည်။
Verse 3
श्यामाकः शोषणो रूक्षो वातलः श्लेष्मपित्तहा / तद्वत्प्रियङ्गुनीवारकोरदूषाः प्रकीर्तिताः
ရှျာမာက မီလက်သည် ခြောက်သွေ့၍ ရိုင်းကြမ်း (အဆီမရှိ) သဖြင့် ဝါတကို တိုးစေတတ်သော်လည်း ကဖနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေသည်။ ထိုနည်းတူ ပရိယင်ဂု၊ နီဝါရ နှင့် ကိုရဒူဿ သီးနှံများလည်း အလားတူဂုဏ်သတ္တိရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။
Verse 4
बहुवारः सकृच्छीतः श्लेष्मपित्तहरो यवः / वृष्यः शीतो गुरुः स्वादुर्गोधूमो वातनाशनः
ယဝ (barley) သည် မကြာခဏ အေးမြသဘောရှိကြောင်း ဆိုထားပြီး ကဖနှင့် ပိတ္တကို ဖယ်ရှားသည်။ ဂိုဓူမ (wheat) သည် အသက်ဓာတ်တိုးစေ၍ အေးမြ၊ အစာချေခက်၊ အရသာချိုမြိန်ကာ ဝါတကို လျော့စေသည်။
Verse 5
कफपित्तास्त्रजिन्मुद्गः कषायो मधुरोलघुः / माषो बहुबलो वृष्यः पित्तश्लेष्महरो गुरुः
မုဒ္ဂ (ပဲစိမ်း) သည် ကဖ၊ ပိတ္တ နှင့် သွေးဆိုင်ရာရောဂါများကို လျော့စေပြီး ချဉ်တင်းတင်း (ကဿာယ) အရသာ၊ အနည်းငယ်ချို၍ အစာချေလွယ်သည်။ မာဿ (ပဲမဲ) သည် အားတိုးစေ၍ ကာမအားပေးကာ ပိတ္တနှင့် ချွဲကို လျော့စေသော်လည်း အစာချေခက်သည်။
Verse 6
अवृष्यः श्लेष्मपित्तघ्नो राजमाषो ऽनिलार्तिनुत् / कुलत्थः श्वासहिक्काहृत्कफगुल्मानिलापहः
ရာဇမာဿ သည် ကာမအားပေးသောအရာမဟုတ်ဘဲ ကဖနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေကာ ဝါတကြောင့် ဖြစ်သောနာကျင်မှုများကို သက်သာစေသည်။ ကုလတ္ထ (horse-gram) သည် အသက်ရှူကျပ်ခြင်းနှင့် ဟစ်ကာကို ဖယ်ရှားပြီး ကဖ၊ ဂုလ္မ (ဝမ်းဗိုက်အဖု) နှင့် ဝါတကို ပယ်ဖျက်သည်။
Verse 7
रक्तपित्तज्वरोन्माथो शीतो ग्राही मकुष्ठकः / पुंस्त्वासृक्कफपित्तघ्नश्चणको वातलः स्मृतः
မကူဋ္ဌက သည် အေးမြ၍ ချုပ်တည်းစေသော သဘောရှိကာ ရက္တပိတ္တ (ပိတ္တကြောင့် သွေးယို), ဖျားနာခြင်းနှင့် မူးဝေတုန်လှုပ်ခြင်းတို့ကို သက်သာစေသည်။ စဏက (ချစ်ပီပဲ) သည် ပုရుషသန်စွမ်းမှုကို တိုးစေပြီး သွေး၊ ကဖ နှင့် ပိတ္တဆိုင်ရာ ရောဂါများကို လျော့စေသော်လည်း ဝါတကို တိုးစေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 8
मसूरो मधुरः शीव संग्रही कफपित्तहा / तद्वत्सर्वगुणाढ्यश्च कलायश्चातिवातलः
မဆူရ (လင်တီပဲ) သည် အရသာချို၍ ကိုယ်အတွက်ကောင်းကာ ချုပ်တည်းစေသော သဘောရှိပြီး ကဖနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေသည်။ ထိုနည်းတူ ကလာယ (ပဲစိမ်း/ပဲပြား) သည် ကောင်းကျိုးများစွာရှိသော်လည်း ဝါတကို အလွန်တိုးစေသည်။
Verse 9
आग्की कफपित्तघ्नो शुक्रला च तथा स्मृता / अतसी पित्तला ज्ञेया सिद्धार्थः कफवातजित्
အာဂ္ကီ သည် ကဖနှင့် ပိတ္တကို သက်သာစေပြီး သုက္ကရ (မျိုးပွားအား) ကိုလည်း တိုးစေသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ အတစီ (flax) သည် ပိတ္တတိုးစေသည်ဟု သိရမည်။ စိဒ္ဓာရ္ထ (မုန်ညင်း) သည် ကဖနှင့် ဝါတကို အနိုင်ယူသည်။
Verse 10
सक्षारमधुरस्निग्धो बलोष्णपित्तकृत्तिलः / बलघ्ना रूक्षलाः शीता विविधाः सस्यजातयः
တီလ (နှမ်း) သည် အယ်လ်ကလီသဘော၊ ချိုမြိန်၍ ဆီပြန်သဘောရှိကာ အားအင်၊ အပူနှင့် ပိတ္တကို တိုးစေသည်။ စိုက်ပျိုးသီးနှံအမျိုးမျိုးတို့သည် အားလျော့စေပြီး ခြောက်သွေ့၍ အေးမြသဘောရှိသည်။
Verse 11
चित्रकेङ्गुदिनालीकाः पिप्पलीमधुशिग्रवः / चव्याचरणनिर्गुण्डीतर्कारीकाशमर्दकाः
စိတ္ရက၊ အင်ဂုဒီ၊ နာလီကာ၊ ပိပ္ပလီ၊ မဓု၊ ရှိဂ္ရဝ တို့နှင့်အတူ စဗျာ၊ စရဏ၊ နိရ္ဂုဏ္ဍီ၊ တရ္ကာရီ၊ ကာရှ၊ မရ္ဒက တို့ကိုလည်း ဆေးဝါးပစ္စည်းများအဖြစ် စာရင်းပြုထားသည်။
Verse 12
सबिल्वाः कफपित्तघ्नाः क्रिमिघ्ना लघुदीपकाः / वर्षाभूमार्करौ वातकफघ्नौ दोषनाशनौ
ဗိလ္ဝ (bilva) နှင့်အတူ ဤအရာတို့သည် ကဖနှင့် ပိတ္တကို သက်သာစေသည်ဟု ဆိုကြ၏။ ပိုးကောင်တို့ကို ဖျက်ဆီး၍ ပေါ့ပါးကာ အစာချေမီးကို တိုးစေ၏။ ဝရ္ရှာ (varṣā) နှင့် ဘူမာရ္က (bhūmārka) တို့လည်း ဝါတနှင့် ကဖကို လျော့စေပြီး ရောဂါဒೋಷတို့ကို ဖယ်ရှား၏။
Verse 13
तिक्तरसः स्यादेरण्डः काकमाची त्रिदोषहृत् / चाङ्गेरी कफवातघ्नी सर्षपः सर्वदोषदम्
အဲရန်ဍ (castor) သည် ခါးရသာရှိသည်ဟု ဆို၏။ ကာကမာချီ (kākamācī) သည် ဒို့ရှသုံးပါးကို ဖယ်ရှား၏။ ချာင်ဂေရီ (cāṅgerī) သည် ကဖနှင့် ဝါတကို သက်သာစေသော်လည်း မတ်စတာ (sarsapa) သည် ဒို့ရှအားလုံးကို တိုးစေသည်ဟု ဖော်ပြ၏။
Verse 14
तद्वदेव च कौस्मसुम्भं राजिका वातपित्तला / नाडीचः कफपित्तघ्नः चुचुर्मधुरशीतलः
ထိုနည်းတူ ကောသ္မသုမ္ဘ (kausmasumbha) ဟူသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်လည်း ထိုသဘောတူ၏။ ရာဇိကာ (rājikā၊ မတ်စတာ) သည် ဝါတနှင့် ပိတ္တကို တိုးစေ၏။ နာဍီချ (nāḍīca) သည် ကဖနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေပြီး၊ ချုချုရ (cucura) သည် ချိုရသာနှင့် အေးမြသဘောရှိ၏။
Verse 15
दोषघ्नं पद्मपत्रञ्च त्रिपुटं वातकृत्परम् / सक्षारः सर्वदोषघ्नो वास्तुको रोचनः परः
ပဒ္မပတ္တရ (padmapatra၊ ကြာရွက်) သည် ဒို့ရှဒုက္ခကို သက်သာစေသည်ဟု ဆို၏။ သို့သော် တြိပုဋ (tripuṭa) သည် ဝါတကို အလွန်တိုးစေ၏။ စက္ခာရ (sakṣāra၊ အယ်လ်ကလီပြင်ဆင်မှု) သည် ဒို့ရှအားလုံးကို သက်သာစေပြီး၊ ဝါස්တုက (vāstuka) သည် အစာစားချင်စိတ်နှင့် အရသာကို မြှင့်တင်ရာ၌ အထူးကောင်း၏။
Verse 16
तण्डुकीयोविपहरः पालङ्क्याश्च तथापरे / मूलकं दोषकृच्छामं स्विन्नं वातकफापदम्
တဏ္ဍုကီယ (taṇḍukīya) သည် ဝိပဟ (vipaha) ဟူသော အစာချေတားဆီးကာ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော အခြေအနေကို ဖယ်ရှား၏။ ပာလင်က్యာ (pālaṅkya၊ စပင်နစ်/အရွက်ဟင်း) အမျိုးအစားအခြားများလည်း ထိုနည်းတူပင်။ မူလက (mūlaka၊ မုန်လာဥ) သည် ဒို့ရှကို လှုပ်ရှားစေတတ်၏; ချက်/ပေါင်းပြီးလျှင် ဝါတနှင့် ကဖကို တိုးစေသော အကြောင်းဖြစ်လာ၏။
Verse 17
सर्वदोषहरं ह्यद्यं कण्ठ्यं तत्पक्वमिष्यते / कर्कोटकं सवार्ताकं पदोलं कारवेल्लकम्
ယနေ့တိုင်အောင် ဤအရာသည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိ ဒို့ရှာ (doṣa) အားလုံးကို ဖယ်ရှားပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး၊ ချက်ပြုတ်လျှင် လည်ချောင်းအတွက် အကျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုသို့သောအရာများမှာ karkoṭaka နှင့်အတူ vārtāka (ခရမ်းသီး), paḍola (pointed gourd), kāravellaka (ခါးသီးသခွား) တို့ဖြစ်သည်။
Verse 18
कुष्ठमेहज्वरश्वासकासपित्तकफापहम् / सर्वदोषहरं हृद्यं कूष्माण्डं बस्तिशोधनम्
kūṣmāṇḍa (ash gourd/ဆောင်းဖရဲ) သည် အရေပြားရောဂါ၊ မေဟ (ဆီးချိုဆန်သောရောဂါ)၊ ဖျားနာခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်းတို့ကို သက်သာစေပြီး pitta နှင့် kapha ကိုလည်း ငြိမ်းစေသည်။ ၎င်းသည် doṣa ဖယ်ရှားပေး၍ နှလုံးအတွက် သင့်တော်ကောင်းမွန်ကာ ဆီးအိမ်ကို သန့်စင်စေသည်။
Verse 19
कलिङ्गालाबुनी पित्तनाशिनी वातकारिणी / त्रपुषोर्वारुके वातश्लेष्मले पित्तवारणे
kaliṅga နှင့် ālabū တို့သည် pitta ကိုဖျက်သိမ်းပေမယ့် vāta ကိုတိုးစေတတ်သည်။ trapuṣa နှင့် vāruka တို့က vāta နှင့် śleṣman (kapha) ကိုမြှင့်တင်သော်လည်း pitta ကိုတားဆီးထိန်းချုပ်ပေးသည်။
Verse 20
वृक्षाम्लं कफवातघ्नं जम्बीरं कफवातनुत् / वातघ्नं दाडिमं ग्राहि नागरङ्गफलं गुरु
vṛkṣāmla ဟုခေါ်သောအသီးသည် kapha နှင့် vāta ကိုလျော့စေသည်; jambīra (သံပုရာ/စီထရွန်) လည်း kapha နှင့် vāta ကိုလျော့နည်းစေသည်။ သလဲသီး (dāḍima) သည် vāta ကိုငြိမ်းစေပြီး grāhī (ချုပ်စည်း/အဆုပ်အတည်း) အာနိသင်ရှိသည်; nāgaraṅga (လိမ္မော်) အသီးသည် အစာချေခက်၍ လေးလံသည်။
Verse 21
केशरं मातुलुङ्गं च दीपनं कफवातनुत् / वातपित्तहरो माषस्त्वक्स्निग्धोष्णानिलापहः
kesar (ဇာဖရန်) နှင့် māṭuluṅga (စီထရွန်) တို့သည် အစာချေမီး agni ကိုတောက်လောင်စေပြီး kapha နှင့် vāta ကိုလျော့စေသည်။ māṣa (ပဲနက်/black gram) သည် vāta နှင့် pitta ကိုသက်သာစေ၍ အသားအရေကိုအာဟာရပေးကာ ဆီပြန်၍ ပူနွေးသဖြင့် anila (vāta ချို့ယွင်းမှု) ကိုနှင်ထုတ်သည်။
Verse 22
सरमामलकं वृष्यं मधुरं हृद्यमम्लकृत् / भुक्तप्ररोचका पुण्या हरीतक्यमृतोपमा
အာမလက (Āmalaka/အိန္ဒိယဆီးသီး) သည် အလွန်ကောင်းမြတ်၍ အားတိုးကာမအားပေး၊ ချိုမြိန်၍ နှလုံးကိုနှစ်သက်စေပြီး ကောင်းမွန်သောချဉ်ရသာကို ဖြစ်စေသည်။ ဟရိတကီ (Harītakī) သည် စားပြီးနောက် အရသာတိုးစေ၍ ကုသိုလ်ပုဏ္ဏားဖြစ်ကာ အမృతနှင့်တူ၏။
Verse 23
स्त्रंसनी कफवातघ्नी ह्यक्षस्तद्वत्त्रिदोषजित् / वातश्लेष्महरं त्वम्लं स्त्रंसनं तिन्तिडीफलम्
စတြံသနီ (Straṃsanī) ဟုခေါ်သော ဆေးပင်သည် ကဖနှင့် ဝါတကို သက်သာစေသည်။ ထိုနည်းတူ အက္ခ (Akṣa/Terminalia bellirica) သည် ဒေါသသုံးပါးကို အနိုင်ယူသည်။ တင်တိဍီ (Tintiḍī/တမာရင်) ၏ ချဉ်သောအသီးသည် ဝါတနှင့် ဆလေရှ္မန် (ကဖ) ကို ဖယ်ရှားပြီး ဝမ်းလျှော/ဝမ်းပျော့စေသော အာနိသင်လည်း ရှိသည်။
Verse 24
दोषलं लकुचं स्वादु बकुलं कफवातजित् / गुल्मवातकफश्वासकासघ्नं बीजपूरकम्
လကူချ (Lakuca) သည် ချိုသော်လည်း ဒေါသများကို တိုးစေတတ်သည်။ ဘကူလ (Bakula) သည် ကဖနှင့် ဝါတကို သက်သာစေသည်။ ဘီဇပူရက (Bījapūraka/စီထရွန်) သည် ဂုလ္မ (ဝမ်းဗိုက်အစုအဖွဲ့) နှင့် ဝါတ-ကဖ ရောဂါများကို ဖျက်ဆီးကာ အသက်ရှုကြပ်ခြင်းနှင့် ချောင်းဆိုးကိုလည်း သက်သာစေသည်။
Verse 25
कपित्थं ग्राहि दोषघ्नं पक्वं गुरु विषापहम् / कफपित्तकरं बालमापूर्णं पित्तवर्धनम्
ကပိတ္ထ (Kapittha/wood-apple) သည် ချုပ်တင်း၍ တားဆီးသဘောရှိကာ ဒေါသများကို ဖျက်ဆီးသည်။ မှည့်လျှင် လေးလံပြီး အဆိပ်ကို တန်ပြန်ဖယ်ရှားသည်။ မမှည့်သေးသောအခါ ကဖနှင့် ပိတ္တကို တိုးစေတတ်ပြီး၊ အာပူရ္ဏ (Āpūrṇa) သည်လည်း ပိတ္တကို မြှင့်တင်သည်။
Verse 26
पक्वाम्रं वातकृन्मांसशुक्रवर्णबलप्रदम् / वातघ्नं कफपित्तघ्नं ग्राहि विष्टम्भि जाम्बवम्
မှည့်သော သရက်သီး (Pakvāmra) သည် ဝါတကို တိုးစေသော်လည်း အသားအရေ၊ သုက္ကရ (သန္ဓေဓာတ်)၊ အရောင်အဆင်းနှင့် အားအင်ကို ပေးသည်။ ဂျာမ္ဗဝ (Jāmbava/ဂျမ္ဘူသီး) သည် ဝါတကို သက်သာစေပြီး ကဖနှင့် ပိတ္တကိုလည်း လျော့စေသည်; ချုပ်တင်း၍ တားဆီးသဘောရှိကာ ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် အူလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
Verse 27
तिन्दुकं कफवातघ्नं बदरं वातपित्तहृत् / विष्टम्भि वातलं बिल्वं प्रियालं पवनापहम्
တိန္ဒုက သည် ကဖနှင့် ဝါတကို သက်သာစေသည်။ ဘဒရ (ဇူဇုဘ်) သည် ဝါတနှင့် ပိတ္တကို ဖယ်ရှားသည်။ ဘိလွ သည် ဝမ်းချုပ်စေ၍ ဝါတကို တိုးစေနိုင်သည်။ ပရိယာလ သည် ဝါတ(လေ) ကို လျော့စေသည်။
Verse 28
राजादनफलं मोचं पनसं नारिकेलजम् / शुक्रमांसकराण्याहुः स्वादुस्निग्धगुरूणि च
ရာဇာဒန သီး၊ ငှက်ပျောသီး၊ ပနသ (ဂျက်ဖရု) နှင့် အုန်းမှ ထွက်သော အရာများကို သုက္က (သုက်) နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာဓာတ် (မాంస) တိုးစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုအရာများသည် ချိုမြိန်၍ ဆီပြန်ကာ အစာချေခက် (လေးလံ) သည်။
Verse 29
द्राक्षामधूकखर्जूरं कुङ्कुमं वातरक्तजित् / मागधी मधुरा पक्वा श्वासपित्तहरा परा
စပျစ်သီး၊ မဓူက၊ ချာဇူး (ဒိတ်) နှင့် ကုင်ကုမ (ဆာဖရွန်) တို့သည် ဝါတရောဂါများနှင့် ရက္တဒိုးရှ (သွေးဒုက္ခ) ကို သက်သာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ မာဂဓီ (ပိပ္ပလီ) ကို ချိုမြိန်၍ ကောင်းကောင်းရင့်မှည့်သော် အသက်ရှူခက်ခြင်းနှင့် ပိတ္တတိုးခြင်းကို အထူးကောင်းစွာ ဖယ်ရှားသည်။
Verse 30
आर्द्रकं रोचकं वृष्यं दीपनं कफवातहृत् / शुण्ठीमरिचपिप्पल्यः कफवातजितो मताः
ဂျင်းစိမ်းသည် အစာစားချင်စေ၍ ဝೃಷ்ய (အားတိုး) ဖြစ်ကာ အစာချေမီး (ဒီပန) ကို ထွန်းညှိပြီး ကဖနှင့် ဝါတကို ဖယ်ရှားသည်။ ဂျင်းခြောက်၊ မရိချ (ငရုတ်ကောင်း) နှင့် ပိပ္ပလီ (long pepper) တို့လည်း ကဖနှင့် ဝါတကို အနိုင်ယူသူများဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 31
अवृष्यं मरिचं विद्यादिति वैद्यकसंमतम् / गुल्मशूलविबन्धघ्नं हिङ्गुवातकफापहम्
မရိချ (ငရုတ်ကောင်း/black pepper) သည် ဝೃಷ្យ မဟုတ်ကြောင်းကို သိထားရမည်—ဤသည်မှာ ဆေးပညာရိုးရာ၏ သဘောတူညီချက် ဖြစ်သည်။ ဟိင်္ဂု (asafoetida) သည် ဂုလ္မ (ဗိုက်အတွင်းအဖု)၊ ဗိုက်နာကျင်မှုနှင့် ပိတ်ဆို့ခြင်း/ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးကာ ဝါတနှင့် ကဖကို နှင်ထုတ်သည်။
Verse 32
यवानीधन्यकाजाज्यः वातश्लेष्मनुदः परम् / चक्षुष्यं सैन्धवं वृष्यं त्रिदोषशमनं स्मृतम्
ယဝာနီ (အဇွိုင်န်)၊ ဓာနျက (နံနံစေ့) နှင့် အာဇာဇီ (ဇီရာ) တို့သည် ဝါတနှင့် ကဖကို အလွန်ထူးကဲစွာ သက်သာစေသည်ဟု ကြေညာထားသည်။ စိုင်န္ဓဝ (ကျောက်ဆား) သည် မျက်စိအတွက် ကောင်းကျိုးပြု၍ အားတိုးစေကာ တြိဒိုးရှ သုံးပါးကို ငြိမ်းစေသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 33
सौवर्चलं विबन्धघ्नमुष्णं हृच्छूलनाशनम् / उष्णं शूलहरं तीक्ष्णं विडङ्गं वातनाशनम्
ဆော်ဝါချလ (အမဲဆား) သည် အပူဓာတ်ပြင်း၍ အတားအဆီး/ဝမ်းချုပ်ကို ဖျက်စီးကာ နှလုံးဘက်နာကျင်မှုကိုလည်း သက်သာစေသည်။ ဝိဒင်္ဂ သည် အပူပြင်း၊ စူးရှ၍ နာကျင်မှုကို ဖယ်ရှားကာ ဝါတကို ပယ်ဖျက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 34
रोमकं वातलं स्वादु रोचनं क्लेदनं गुरु / हृत्पाण्डुगलरोगघ्नं यवक्षारो ऽग्निदीपनः
ရောမကဆား သည် ဝါတကို တိုးစေပြီး အရသာချို၊ အစာစားချင်စေကာ စိုထိုင်းမှုဖြစ်စေ၍ လေးလံသည်။ ယဝခ္ရှာရ (မုယောအယ်လ်ကလီ) သည် နှလုံးဘက်ရောဂါ၊ ပဏ္ဍု (အသားအရေဖျော့ခြင်း) နှင့် လည်ချောင်းရောဂါတို့ကို ဖျက်စီးကာ အစာချေမီးကို တောက်လောင်စေသည်။
Verse 35
दहनो दीपनस्तीक्ष्णः सर्जिक्षारो विदारणः / दोषघ्नं नाभसं वारिलघु हृद्यं विषापहम्
မိုးရေ သည် အပူဓာတ်ရှိ၍ အစာချေကို တောက်လောင်စေကာ စူးရှ၊ အယ်လ်ကလီနှင့် ထိုးဖောက်သဘောရှိသည်။ ၎င်းသည် ဒိုးရှများကို ဖျက်စီး၍ ကောင်းကင်ကဲ့သို့ ပေါ့ပါး၊ အစာချေရာတွင်လည်း ပေါ့လွယ်ကာ နှလုံးကို နှစ်သက်စေပြီး အဆိပ်ကို တန်ပြန်ဖယ်ရှားသည်။
Verse 36
नादेयं वातलं रूक्षं सारसं मदुर लघु / वातश्लेष्महरं वार्प्यं ताडागं वातलं स्मृतम्
မြစ်ရေ သည် ဝါတကို တိုးစေပြီး ခြောက်သွေ့စေသည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း အနှစ်သာရပါဝင်၍ ချိုမြိန်ကာ ပေါ့ပါးလည်း ဖြစ်သည်။ ရေတွင်း/အဆင့်ဆင့်ရေတွင်းရေ သည် ဝါတနှင့် ဆလေရှ်မန် (ကဖ) ကို ဖယ်ရှားသည်။ ကန် သို့မဟုတ် ရေကန်ရေကိုလည်း ဝါတတိုးစေသည်ဟု အစဉ်အလာအရ မှတ်ယူကြသည်။
Verse 37
रौच्यमग्निकरं रूक्षं कफघ्नंलघु नैर्झरम् / दीपनं पित्तलं कौपमौद्भिदं पित्तनाशनम्
စမ်းရေသည် အစာစားချင်စေ၍ အဂ္နိ(အစာချေမီး) ကိုတိုးစေကာ ခြောက်သွေ့စေပြီး ကဖကိုဖျက်၍ ပေါ့ပါးသည်။ ရေတွင်းရေသည် အစာချေမီးကိုလှုံ့ဆော်သော်လည်း ပိတ္တကိုတိုးစေနိုင်သည်။ မြေထဲမှ သဘာဝအလိုက် ပေါက်ထွက်လာသောရေသည် ပိတ္တကိုသက်သာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 38
दिवार्ककिरणैर्जुष्टं रात्रौ चैवेन्दुरश्मिभिः / सर्वदोषविनिर्मुक्तं तत्तुल्यं गगनाम्बुना
နေ့ခင်းတွင် နေရောင်ခြည်ကို ခံယူ၍ ညတွင် လရောင်ခြည်ကိုလည်း ခံယူထားသောရေသည် အပြစ်အနာအဆာအားလုံးမှ ကင်းစင်လာပြီး၊ သန့်ရှင်းသော “ကောင်းကင်ရေ” (မိုးရေ) နှင့် တူညီသည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။
Verse 39
उष्णं वारि ज्वरश्वासमेदो ऽनिलकफापहम् / शृतं शीतत्रिदोषघ्नमुषितं तच्च दोषलम्
ရေနွေးသည် ဖျားနာခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်းနှင့် အဆီပိုကို သက်သာစေ၍ ဝါတနှင့် ကဖရောဂါများကို ဖယ်ရှားသည်။ ပြုတ်ပြီး အေးအောင်ထားသောရေသည် ဒို့ရှသုံးပါးကို ဖျက်စီးသည်။ သို့သော် တစ်ညလုံးထားခဲ့သော ရေဟောင်းသည် ဒို့ရှကို ဖြစ်စေသော အန္တရာယ်ရေ ဖြစ်လာသည်။
Verse 40
गोक्षीरं वातपित्तग्नं स्निग्धं गुरुरसायनम् / गव्याद्गुरुतरं स्निग्धं माहिष् वह्निनाशनम्
နွားနို့သည် ဝါတနှင့် ပိတ္တကို သက်သာစေပြီး၊ ဆီပြန်သဘော (snigdha) ရှိကာ လေးလံ၍ ရသာယန (အသက်အားတိုးစေသော အာဟာရ) ဖြစ်သည်။ ကျွဲနို့သည် နွားနို့ထက် ပိုလေးလံ ပိုဆီပြန်ပြီး အဂ္နိ (အစာချေမီး) ကို လျော့စေသည်။
Verse 41
छागं रक्तातिसारघ्नं कासश्वासकफापहम् / चक्षुष्यं जीवनं स्त्रीणां रक्तपित्ते चनावनम्
ဆိတ်နို့သည် သွေးပါဝမ်းလျှောကို သက်သာစေပြီး ချောင်းဆိုး၊ အသက်ရှူမဝနှင့် ကဖကို ဖယ်ရှားသည်။ မျက်စိအတွက် ကောင်းကျိုးရှိ၍ မိန်းမတို့၏ အသက်အားကို တိုးစေသည်။ ထို့ပြင် သွေးယိုသဘောရောဂါ (ရက္တပိတ္တ) တွင် နာသျ (နှာခေါင်းဆေး) အဖြစ်လည်း အကြံပြုထားသည်။
Verse 42
परं वातहरं वृष्यं पित्तश्लेष्मकरं दधि / दोषघ्नं मन्थजातन्तु मस्तु स्रोतोविशोधनम्
ဒဓိ (နို့ချဉ်) သည် ဝါတကို အထူးသက်သာစေ၍ ကာမအားတိုးစေသော်လည်း ပိတ္တနှင့် ကဖကို တိုးစေသည်။ ချော်ကာရရှိသော မန္ထဇာတ် တကရ (buttermilk) သည် ဒೋಷများကို ဖျက်ကာ ကိုယ်ခန္ဓာ စရောတောများကို သန့်စင်စေသည်။
Verse 43
ग्रहण्यर्शो ऽर्दितार्तिघ्नं नवनीतं नवोद्धृतम् / विकाराश्च किलाटाद्या गुरवः कुष्ठहेतवः
အသစ်ချော်ထုတ်ထားသော နဝနီတ (ထောပတ်) သည် ဂရဟဏီရောဂါ၊ အရှို (လိပ်ခေါင်း) နှင့် အရ္ဒိတ (မျက်နှာဖက်လေဖြတ်) ကြောင့်ဖြစ်သော နာကျင်မှုကို သက်သာစေသည်။ သို့သော် ကိလာဋာ စသည့် ထုတ်ကုန်များသည် လေးလံ၍ ကုဋ္ဌ (အရေပြားရောဂါ) ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်လာတတ်သည်။
Verse 44
परं ग्रहणीशोथार्शः पाण्ड्वतीसारगुल्मनुत् / त्रिदोषशमनं तक्रं कथितं पूर्वसूरिभिः
ရှေးဋ္ဌာန ဗေဒပညာရှင်များက တကရ (buttermilk) ကို တ్రိဒೋಷကို သက်သာစေသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် အရာဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် ဂရဟဏီရောဂါ၊ ဖောင်းရောင်ခြင်း၊ လိပ်ခေါင်း၊ ပဏ္ဍု (သွေးအားနည်း), တီသာရ (ဝမ်းလျှော) နှင့် ဂုလ္မ (ဗိုက်အတွင်းအဖု) ကို ဖယ်ရှားသည်။
Verse 45
वृष्यञ्च मधुरं सर्पिर्वातपित्तकफापहम् / गव्यं मेध्यञ्च चाक्षुष्यं संस्काराच्च त्रिदोषजित्
သန့်စင်သော ဂျီ (စရ္ပိ) သည် ချိုမြိန်၍ ဝṛṣya—ကာမအားတိုးစေကာ ဝါတ၊ ပိတ္တ၊ ကဖ ကို သက်သာစေသည်။ နွားနို့မှရသော ဂျီ (ဂဗျ) သည် မေဓျ—သန့်ရှင်းစေ၍ မျက်စိအတွက် ကောင်းကျိုးရှိကာ၊ စနစ်တကျ ပြုလုပ်လျှင် တ్రိဒೋಷကို အနိုင်ယူသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 46
अपस्मारगदोन्मादमूर्छाघ्नं संस्कृतङ्घृतम् / अजादीनाञ्च सर्पोषि विद्याद्गोक्षीरसद्गुणैः / कफवातहरं मूत्रं सर्वक्रिमिविषापहम्
စနစ်တကျ ပြုလုပ်ထားသော ဃృత (ဂျီ) သည် အပသ္မာရ (ဝက်ရူးပြန်), ရောဂါ, ဥန္မာဒ (စိတ်ဖောက်ပြန်) နှင့် မူရ္ဍ္ဍာ (မူးလဲ) ကို ဖျက်ဆီးသည်။ ဆိတ်စသည့် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဂျီလည်း နွားနို့၏ ကောင်းကျိုးများကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု သိရမည်။ ဆီးသည် ကဖနှင့် ဝါတကို ဖယ်ရှားကာ ပိုးကောင်နှင့် အဆိပ်အားလုံးကို ပယ်ဖျက်သည်။
Verse 47
पाण्डुत्वोदरकुष्ठार्शः शोथगुल्मप्रमेहनुत् / वातश्लेष्महरं बल्यं तैलं कश्यं तिलोद्भवम्
နှမ်းဆီသည် နှမ်းမှ ထွက်ပေါ်သော ချုပ်သဘော (astringent) ရှိ၍ အားတိုးစေကာ ဝါတာနှင့် ကဖာကို လျော့စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် အရောင်ဖျော့ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်ဖောင်း/ရေစုခြင်း၊ အရေပြားရောဂါ (ကုဋ္ဌ)၊ အမြှေးရောဂါ၊ ဖောင်းရောင်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်အဖု (ဂုလ္မ) နှင့် ဆီးရောဂါ (ပရမေဟ) တို့ကို ဖယ်ရှားစေသည်။
Verse 48
सार्षपं कृमिपाण्डुघ्नं कफमेदो ऽनिलापहम् / क्षौमं तैलमचक्षुष्यं पित्तहृद्वातनाशनम्
မုန်ညင်းဆီ (sārṣapa) သည် ပိုးကောင်နှင့် အရောင်ဖျော့ခြင်းကို ဖျက်သိမ်းကာ ကဖာ၊ အဆီ (medas) နှင့် ဝါတာကို လျော့စေသည်။ လင်စီးဒ်/ဖလက်စ်ဆီ (kṣauma) သည် မျက်စိအတွက် မကောင်းသော်လည်း ပိတ္တ၊ နှလုံးဆိုင်ရာဒုက္ခနှင့် ဝါတာကို သက်သာစေသည်။
Verse 49
अक्षजं कफपित्तघ्नं केश्यं त्वक्श्रोत्रतर्पणम् / त्रिदोषघ्नं मधु प्रोक्तं वातलञ्च प्रकीर्तितम्
ဆိတ်မှ ထွက်ပေါ်သော အရာ (akṣaja) သည် ကဖာနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေသည်ဟု ဆိုကြပြီး ဆံပင်ကို ကောင်းမွန်စေကာ အရေပြားနှင့် နားကို အာဟာရဖြည့်တင်းပေးသည်။ ပျားရည်ကိုတော့ ဒို့ရှ သုံးပါးလုံးကို သက်သာစေသည်ဟု ကြေညာသော်လည်း ဝါတာကို တိုးစေတတ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
Verse 50
हिक्काश्वासकृमिच्छर्दिमेहतृष्णाविषामहम् / इक्षवोरक्तपित्तघ्नो बल्या वृष्याः कफप्रदाः
ကြံသည် ဟစ်ကာ (hiccup)၊ အသက်ရှူမဝ (breathlessness)၊ အူပိုးကောင်၊ အန်ခြင်း၊ ဆီးရောဂါ၊ အလွန်အမင်း ရေငတ်ခြင်းနှင့် အဆိပ်အာနိသင်တို့ကို သက်သာစေသည်။ ထို့ပြင် သွေးယိုရောဂါနှင့် ပိတ္တတက်ခြင်းကိုလည်း လျော့စေပြီး အားတိုးကာ ကာမအားကိုလည်း မြှင့်တင်သော်လည်း ကဖာကို တိုးစေတတ်သည်။
Verse 51
फाणितं पित्तलं तव्रिं सुरा मत्स्यण्डिका लघुः / खण्डं वृष्यं तथा स्निग्धं स्वाद्वसृक्पित्तवातजित्
ဖာဏိတ (ကြံရည်ထူ/မိုလက်စ်) သည် ပိတ္တကို တိုးစေပြီး ပြင်းထန်သည်။ စူရာ (အရက်ဖျော်) လည်း ထိုနည်းတူပင်။ မတ်စျဏ္ဍိကာ (သကြားကြဲ/ကြည်လင်သကြား) သည် ပေါ့ပါးသည်။ ခဏ္ဍ (သကြားသန့်) သည် ကာမအားတိုးစေ၍ စိုပြေချောမွေ့ကာ ချိုမြိန်ပြီး သွေး၊ ပိတ္တနှင့် ဝါတာဆိုင်ရာ ရောဂါများကို အနိုင်ယူသည်။
Verse 52
वातपित्तहरो रूक्षो वातघ्नः कफकृद्गुडः / स पित्तघ्नः परः पथ्यः पुराणो ऽसृक्प्रसादनः
ဂုဍ (jaggery) သည် ဝါတနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေသော်လည်း ခြောက်သွေ့သဘောရှိသည်။ ဝါတကို သက်သာစေပြီး ကဖကို တိုးစေတတ်သည်။ သို့ရာတွင် အဟောင်းဂုဍသည် ပိတ္တကို အထူးသက်သာစေ၍ သင့်တော်ကောင်းမွန်ကာ သွေးကို သန့်စင်၍ ကြည်လင်စေသည်။
Verse 53
रक्तिपित्तहरा वृष्या सस्नेहा गडशर्करा / सर्वपित्तकरं मद्यमम्लत्वात्कफवातजित्
ဃီ (ghee) ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော သကြားသည် သွေးယိုရောဂါနှင့် ပိတ္တကို လျော့စေကာ ကာမအားတိုးစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် အချဉ်သဘောကြောင့် အရက်သည် ပိတ္တအမျိုးမျိုးကို လှုံ့ဆော်တိုးစေပြီး ကဖနှင့် ဝါတကိုတော့ ဖိနှိပ်တတ်သည်။
Verse 54
रक्तपित्तकरास्तीक्ष्णास्तथा सौवीरजातयः / पाचनो दीपनः पथ्यो मण्डः स्याद्भृष्टतण्डुलः
စော်ဝီရ (fermented drink) အမျိုးမျိုးသည် ပြင်းထန်၍ သွေးယိုရောဂါနှင့် ပိတ္တကို ဖြစ်စေတတ်သည်။ သို့သော် လှော်ထားသော ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်သည့် မဏ္ဍ (ဆန်ရည်) သည် အစာချေကောင်းစေ၍ အစာမီးကို တောက်ပစေကာ သင့်တော်ကောင်းမွန်သည်။
Verse 55
वातानुलोमनी लघ्वी पेया वस्तिविशोधनी / सतक्रदाडिमव्योषा सगुडा मधुपिप्पली
ပေယာ (ပါးပါးဆန်ပြုတ်) သည် ပေါ့ပါး၍ ဝါတကို အောက်သို့ မှန်ကန်စွာ စီးဆင်းစေကာ ဆီးအိမ်/ဆီးလမ်းကြောင်းကို သန့်စင်စေသည်။ ထောပတ်နို့ (buttermilk)၊ သလဲသီး၊ သုံးစပ် (ခြောက်ဂျင်း၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ငရုတ်ရှည်) နှင့် ချိုမြိန်ဂုဍ၊ ပျားရည်၊ ပိပ္ပလီတို့ ပေါင်းစပ်လျှင် အထူးအကျိုးရှိသည်။
Verse 56
इन्तीयं सुकृता पेया कासश्वा सप्रवाहिकाः / पायसः कफकृद्बल्यः कृशरा वातनाशिनी
ကောင်းစွာပြုလုပ်ထားသော ပေယာသည် ချောင်းဆိုးနှင့် အရည်ယိုသဘောရှိသော ရောဂါများ (ဝမ်းလျှောစီးဆင်းခြင်း) အတွက် အကျိုးရှိသည်။ ပါယသ (နို့ဆန်ပူတင်း) သည် ကဖကို တိုးစေသော်လည်း အားဖြည့်ပေးသည်။ ကೃရှရာ (ဆန်နှင့် ပဲရောချက်) သည် ဝါတကို ဖျောက်ပစ်သည်။
Verse 57
सुधौतः प्रस्त्रुतः स्निग्धः सुखोष्णो लघुरोचनः / कन्दमूलफलेहैः साधितो बृंहणोगुरुः
သန့်စင်စွာဆေးကြော၍ စစ်ထုတ်ကောင်းကောင်းလုပ်ထားပြီး ဆီပြန်နူးညံ့ကာ နွေးနွေးလေး သက်သာ၍ အစာစားချင်စေသည့်အခါ၊ မျိုးဥ၊ အမြစ်၊ အသီးနှင့် လိမ်းစားသကြားပွဲတို့ဖြင့် ပြုလုပ်လျှင် အားဖြည့်ပေး၍ အလေးအနက် (တင်းတိမ်) ဖြစ်လာသည်။
Verse 58
ईषदुष्णसेवनाच्च लघुः सूपः सुसाधितः / स्विन्न निष्पीडितं शाकं हितं स्नेहादिसंस्कृतम्
နွေးနွေးလေးသောက်သုံးလျှင် ကောင်းကောင်းချက်ထားသော စုပ်သည် အစာချေ လွယ်ကူ၍ ပေါ့ပါးသည်။ အရွက်ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကို အငွေ့ပေါင်း၍ နူးအောင်လုပ်ပြီး ရေကျန်ကို ဖိထုတ်ကာ ဂျီ/ဆီနှင့် အမွှေးအကြိုင်တို့ဖြင့် ပြင်ဆင်ထားသည်မှာ အကျိုးရှိသော အစာဖြစ်သည်။
Verse 59
दाडिमामलकैर्यूषो वह्निकृद्वातपित्तहा / श्वासकासप्रतिश्यायकफघ्नो मलकैः कृतः
သလဲသီးနှင့် အာမလကီဖြင့် ပြုလုပ်သော စုပ်သည် အစာချေမီးကို တောက်လောင်စေ၍ ဝါတနှင့် ပိတ္တကို သက်သာစေသည်။ မာလက (mallow) ဖြင့်လုပ်လျှင် ကဖကို ဖျက်ဆီးကာ အသက်ရှူမဝ၊ ချောင်းဆိုးနှင့် နှာရည်ယို/နှာခေါင်းရောင်ရမ်းတို့တွင် အကျိုးရှိသည်။
Verse 60
यवकोलकुलत्थानां यूषः कण्ठ्यो ऽनिलापहः / मुद्गामलकजो ग्राही श्लेष्मपित्तविनाशनः
ယဝ (barley)၊ ကိုလ (jujube) နှင့် ကုလတ္ထ (horse-gram) တို့၏ စုပ်သည် လည်ချောင်းကို သက်သာစေ၍ ဝါတကို ဖယ်ရှားသည်။ မုဒ္ဂ (mung) နှင့် အာမလကီဖြင့် ပြုလုပ်သော အစာသည် စိမ့်ယိုမှုကို ထိန်းချုပ်ကာ ကဖနှင့် ပိတ္တကို ဖျက်ဆီးသည်။
Verse 61
सगुडं दधि वातघ्नं सक्तवो रूक्षवातुलाः / घृतपूर्णो ऽग्निकारी स्याद्वृष्या गुर्वो च शष्कुली
ဂျာဂရီ (အညိုသကြား) နှင့်အတူ သောက်သုံးသော ဒဓိ (curd) သည် ဝါတကို သက်သာစေသည်။ သို့သော် စက္တု (မီးကင်မုန့်မှုန့်/roasted flour) သည် ခြောက်သွေ့၍ ဝါတကို တိုးစေနိုင်သည်။ ဂျီဖြင့် ပြည့်နှက်ထားသော ရေနံကြော်မုန့် (śaṣkulī) သည် အစာချေမီးကို တိုးစေ၍ ကာမအားတိုး (vṛṣya) ဖြစ်ကာ အစာချေခက်သော အလေးအနက်ရှိသည်။
Verse 62
बृंहणाः सामिषा भक्ष्यपिष्ट का गुखः स्मृताः / तैलसिद्धाश्च दृष्टिघ्नास्तोयस्विन्नाश्च दुर्जराः
အသားပါဝင်၍ ခွန်အားတိုးစေသော အစားအစာပြင်ဆင်မှုများ—စားနိုင်သော ပိဿာကို ကြိတ်၍ ပြုလုပ်သည့် မုန့်ကိတ်တို့ကို «ဂုခာ» ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဆီဖြင့်ချက်သောအရာများသည် မျက်စိမြင်အားကို ထိခိုက်စေပြီး ရေဖြင့်အုပ်နှပ်/ပြုတ်သောအရာများသည် အစာချေခက်သည်။
Verse 63
अत्युष्णा मण्डकाः पथ्याः शीतला गुखो मताः / अनुपानञ्च पानीयं श्रमतृष्णादिनाशनम्
အလွန်ပူသော မဏ္ဍကာမုန့်များကို အကျိုးရှိ၍ သင့်တော်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြပြီး «ဂုခာ» ကို အေးမြစေသောအရာဟု ယူဆကြသည်။ အနုပာန (နောက်သောက်) အဖြစ် ရေကို အကြံပြုသည်၊ ၎င်းသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ ရေငတ်မှုနှင့် ဆက်စပ်မအဆင်မပြေမှုများကို ဖယ်ရှားပေးသည်။
Verse 64
अन्नपानादिना रक्षा कृत्स्याद्रोगवर्जितः / अनुष्णः शिखिकण्ठाभो विषञ्चैव विवर्णकृत्
အစားအသောက်နှင့် သောက်ရေတို့ကို သင့်တော်စွာ စောင့်ရှောက်ပါက ရောဂါကင်းစင်လုံးဝ ဖြစ်လာသည်။ သို့ရာတွင် နွေးနွေးပူပူဖြစ်သော အစာ၊ မိုးခေါင်ငှက်လည်ပင်းအရောင်ကဲ့သို့ အရောင်ရှိသောအရာနှင့် အဆိပ်—ဤတို့သည် အရောင်ပျက်စေသည်ဟု ဆိုသည်။
Verse 65
गन्धस्पर्शरसास्तीव्राभोक्तुश्च स्यान्मनोव्यथा / आघ्राणे चाक्षिरोगः स्यादसाध्यश्च भिषग्वरैः / वेपथुर्जृम्भणाद्यं स्याद्विषस्यैतत्तु लक्षणम्
အနံ့၊ ထိတွေ့မှုနှင့် အရသာတို့၏ ပြင်းထန်သော ခံစားချက်များ ပေါ်လာသော် နာကျင်သူ၏ စိတ်တွင် ပူပန်နာကျင်မှု ဖြစ်လာသည်။ အဆိပ်၏ အနံ့ကို ရှူမိလျှင် မျက်စိရောဂါ ဖြစ်နိုင်ပြီး အကောင်းဆုံး ဆရာဝန်များကပင် မကုသနိုင်သော အဆင့်သို့ ရောက်တတ်သည်။ တုန်ခါခြင်း၊ ဟားယားခြင်း (အော်ဟစ်/ယောင်) စသည့် လက္ခဏာများ ပေါ်လာခြင်းသည် အဆိပ်၏ လက္ခဏာပင် ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
Examples include red śāli rice (noted as tridoṣa-pacifying), gaura-ṣaṣṭika rice (pacifies all three), and properly prepared ghee (described as alleviating vāta, pitta, and kapha); the text also praises buttermilk as a tridoṣa-pacifier in therapeutic context.
It distinguishes water by source (rain, river, well, pond, spring, upwelling) and handling (sun–moon exposure, boiling/cooling, staleness). Warm water reduces vāta/kapha issues like fever and breathlessness; boiled-then-cooled water is said to balance all three doṣas; overnight-stale water becomes doṣa-producing.