Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे शिवपुरवर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच प्रत्याहारं प्रवक्ष्यामि परस्यान्ते स्वयंभुवः / ब्रह्मणः स्थितिकाले तु क्षीणे तस्मिंस्तदा प्रभोः

ဤသို့ဖြင့် ဝါယုမိန့်ကြားသော သရီဗြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ အုတ်တရဘဂၤ၌ စတုတ္ထ အုပသံဟာရပဒတွင် ‘ရှီဝပုရ ဝర్ణန’ ဟူသော ဒုတိယအခန်း။ စူတက ပြောသည်—စွယံဘူ ဗြဟ္မာ၏ အမြင့်ဆုံးအဆုံး၌၊ प्रभု၏ တည်တံ့ကာလ ကုန်ခမ်းလာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သော ‘ပရတျယာဟာရ’ ကို ငါဟောပြမည်။

Verse 2

यथेदं कुरुते व्यक्तं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः / अव्यक्तं ग्रसते व्यक्तं प्रत्याहारे च कृत्स्नशः

ဤအလွန်သိမ်မွေ့သော ကမ္ဘာလောကကို အီရှဝရက ထင်ရှားသော (ဗျက်တ) အဖြစ် ပြုလုပ်သကဲ့သို့၊ ပရတျယာဟာရတွင် အဗျက်တသည် ဗျက်တကို အလုံးစုံ မျိုသိမ်းသွားသည်။

Verse 3

पुरान्तद्व्यणुकाद्यानां संपूर्णे कल्पसंक्षये / उपस्थिते महाघोरे ह्यप्रत्यक्षे तु कस्यचित्

ကပ်လ်ပ၏ အဆုံး၌ ပျက်သုဉ်းမှု ပြည့်စုံ၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ပရလယ ဖြစ်ပေါ်လာသော်၊ ဒွျဏုက စသည့် အလွန်သေးငယ်သော တတ္တဝများပင် လျောကွယ်လျက်၊ မည်သူ့မျက်မြင်မှ မဖြစ်နိုင်။

Verse 4

अन्ते द्रुमस्य संप्राप्ते पश्चिमास्य मनोस्तदा / अन्ते कलियुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते

ထိုအခါ မနု၏ အနောက် (နောက်ဆုံး) ကာလတွင် ‘ဒြုမ’၏ အဆုံး ရောက်လာပြီး၊ အားနည်းကျဆင်းသွားသော ကလိယုဂ၏ အဆုံး၌—ဤအရာကို သံဟာရ (ဖျက်သိမ်းလျောကွယ်ခြင်း) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 5

संप्रक्षाले तदा वृ-त्ते प्रत्याहारे ह्युपस्थिते / प्रत्याहारे तदा तस्मिन्भूततन्मात्रसंक्षये

‘သံပရက္ရှာလ’ (ပြည့်စုံသော သန့်စင်ခြင်း) ဖြစ်ပေါ်၍ ပရတျာဟာရ ရောက်လာသော်၊ ထိုပရတျာဟာရအတွင်း၌ပင် ဘူတတို့၏ တန်မာတြာများလည်း ပျောက်ကွယ်သွားသည်။

Verse 6

महदादिविकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये / स्वभावकारिते तस्मिन्प्रवृत्ते प्रतिसंचरे

မဟတ်မှ စ၍ ‘ဝိရှေသ’ (ထူထဲသော) အဆုံးတိုင်အောင် ဖြစ်ပေါ်သော ပြောင်းလဲမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားသော်၊ သဘာဝအလိုက် လှည့်ပြန်စီးဆင်းမှုဖြစ်သော ပရတိသံချာရ (ပြန်လည်လျောကွယ်ခြင်း) စတင်သည်။

Verse 7

आपो ग्रसंति वै पूर्वं भूमेर्गन्धात्मकं गुमम् / आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते

အစဦးတွင် ရေသည် မြေ၏ အနံ့ (ဂန္ဓ) သဘောဂုဏ်ကို စုပ်ယူလျက် မျိုသွားသည်။ အနံ့ကင်းသွားသောအခါ မြေသည် ပရလယအခြေအနေသို့ ဝင်ရန် သင့်တော်လာသည်။

Verse 8

प्रणष्टे गन्धतन्मात्रे तोयावस्था धरा भवेत् / आपस्तदा प्रविष्टास्तु वेगवत्यो महास्वनाः

အနံ့တန်မာတ်ရ ပျောက်ကွယ်သွားသောအခါ မြေသည် ရေအခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသည်။ ထိုအခါ မြန်ဆန်၍ မဟာသံမြည်သော ရေဓာတ်တို့ ဝင်ရောက်လာသည်။

Verse 9

सर्वमापूरयित्वेदं तिष्ठन्ति विचरन्ति च / अपामपि गणो यस्तु ज्योतिःष्वालीयते रसः

ဤလောကကို အပြည့်အဝ ဖြည့်တင်းပြီးနောက် ရေဓာတ်တို့သည် တစ်နေရာတွင် တည်နေ၍ တစ်နေရာတွင် လှုပ်ရှားသွားလာသည်။ ရေတို့၏ အစုအဖွဲ့ဖြစ်သော ရသာသည် အလင်းရောင်များထဲသို့ လျောကွယ်ဝင်ရောက်သည်။

Verse 10

नश्यन्त्यापस्तदा तत्र रसतन्मात्रसंक्षयात् / तीव्रतेजोहृतरसाज्योतिष्ट्वं प्राप्नुवन्त्युत

ထိုနေရာတွင် ရသာတန်မာတ်ရ ပျက်စီးသဖြင့် ရေဓာတ်တို့ ပျောက်ကွယ်သည်။ ပြင်းထန်သော တေဇောက ရသာကို လုယူသွားသောအခါ အလင်းရောင်၏ အခြေအနေသို့ ရောက်သည်။

Verse 11

ग्रस्ते च सलिले तेजः सर्वतोमुखमीक्षते / अथाग्निः सर्वतो व्याप्त आदत्ते तज्जलं तदा

ရေကို မျိုသိမ်းလိုက်သောအခါ တေဇောသည် အရပ်ရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ ကြည့်သည်။ ထို့နောက် အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့သော မီးသည် ထိုရေကို ထိုခဏတွင်ပင် စုပ်ယူသည်။

Verse 12

सर्वमापूर्यते ऽर्चिर्भिस्तदा जगदिदं शनैः / अर्चिर्भिः संतते तस्मिंस्तर्यगूर्ध्वमधस्ततः

ထိုအခါ ဤလောကသည် တဖြည်းဖြည်း မီးလျှံများဖြင့် ပြည့်နှက်လာသည်။ မီးလျှံများ၏ ဆက်တိုက်ပြန့်နှံ့မှုသည် အလျားလိုက်၊ အပေါ်နှင့် အောက် အရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့သည်။

Verse 13

ज्योतिषो ऽपि गुणं रूपं वायुरत्ति प्रकाशकम् / प्रलीयते तदा तस्मिन्दीपार्चिरिव मारुते

အလင်း၏ တောက်ပစေသော ဂုဏ်နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်ကိုပင် ဝါယုက စုပ်ယူလေသည်; ထို့နောက် လေထဲရှိ မီးတိုင်မီးလျှံကဲ့သို့ ထိုအတွင်းသို့ လျော်လျားပျောက်ကွယ်သည်။

Verse 14

प्रनष्टे रूपतन्मात्रे हृतरूपो विभावसुः / उपशाम्यति तेजो हिवायुराधूयते महान्

ရုပ်-တန်မာထရာ ပျောက်ကွယ်သွားသော် ဝိဘာဝစု (မီး) သည် ရုပ်သဏ္ဌာန်မဲ့သွားသည်; တေဇောသည် ငြိမ်းသက်၍ မဟာဝါယုက ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်သည်။

Verse 15

निरालोके तदा लोके वायुभूते च तेजसि / ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संबन्धमात्मनः

ထိုအခါ လောကသည် အလင်းမဲ့သွား၍ တေဇောလည်း လေသဘောသို့ ပြောင်းလဲသည်; ထို့နောက် ဝါယုသည် မိမိ၏ မူလကို ရောက်ရှိကာ မိမိအတ္တနှင့် ဆက်နွယ်မှုကို တည်စေသည်။

Verse 16

ऊर्ध्वञ्चाधश्च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश / वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते च तत्

အပေါ်၊ အောက်နှင့် အလျားလိုက်—ဒిశာဆယ်ပါး တုန်လှုပ်လေသည်; ထို့ပြင် အာကာသသည် ဝါယု၏ ဂုဏ်ဖြစ်သော ထိတွေ့မှုကိုပါ စုပ်ယူသည်။

Verse 17

प्रशाम्यति तदा वायुः खन्तु तिष्ठत्यनावृतम् / अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत्

ထိုအခါ ဝါယုသည် ငြိမ်းသက်သွားသည်; သို့သော် ခံ (အာကာသ) သည် အဖုံးအကာမရှိဘဲ တည်နေသည်—ရုပ်မဲ့၊ အရသာမဲ့၊ ထိတွေ့မှုမဲ့၊ အနံ့မဲ့၊ မူရ்த்தိမရှိ။

Verse 18

सर्वमापूरयच्छब्दैः सुमहत्तत्प्रकाशते / तस्मिंल्लीने तदा शिष्टमाकाशं शब्दलक्षणम्

အသံတရားဖြင့် အရာအားလုံးကို ပြည့်စုံစေသဖြင့် မဟတ္တတ္တဝါကြီးသည် ထင်ရှားတောက်ပလာသည်။ ထိုအတွင်း လျောကွယ်သွားသောအခါ အသံလက္ခဏာရှိသော အာကာသသာ ကျန်ရစ်သည်။

Verse 19

शब्दमात्रं तदाकाशं सर्वमावृत्य तिष्ठति / तत्र शब्दं गुमं तस्य भूतदिर्ग्रसते पुनः

အာကာသသည် အသံတစ်မျိုးတည်းအဖြစ် အရာအားလုံးကို ဖုံးလွှမ်းကာ တည်ရှိနေသည်။ ထိုနေရာ၌ ၎င်း၏ လျှို့ဝှက်အသံကို တမသဘောရှိသော ဘူတာဒီက ထပ်မံ မျိုသွားသည်။

Verse 20

भूतेन्द्रियेषु युगपद्भूतादौ संस्थितेषु वै / अभिमानात्मको ह्येष भूतादिस्तामसः स्मृतः

ဘူတများနှင့် အင်ဒြိယများသည် တပြိုင်နက် ဘူတာဒီ၌ တည်နေသောအခါ ‘ငါ’ ဟူသော အဘိမာန်(အဟင်ကာရ) သဘောရှိသည့် ဤဘူတာဒီကို တမသဘောဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 21

भूतादिर्ग्रसते चापि महान्वै बुद्धिलक्षणः / महानात्मा तु विज्ञेयः संकल्पो व्यवसायकः

ဘူတာဒီသည် ဉာဏ်(ဗုဒ္ဓိ) လက္ခဏာရှိသော ‘မဟာန်’ ကိုပါ မျိုသွားသည်။ ထို မဟာနာတ်မာကို စင်ကల్పနှင့် တိကျခိုင်မာသော ဆုံးဖြတ်မှု(ဗျဝသာယ) အဖြစ် သိမြင်ရမည်။

Verse 22

बुद्धिर्मनश्च लिङ्गं च महानक्षर एव च / पर्यायवाचकैः शब्दैस्तमाहुस्तत्त्व चिन्तकाः

ဗုဒ္ဓိ၊ မနစ်(စိတ်)၊ လင်္ဂ၊ မဟာန်နှင့် အက္ခရ—ဤသို့သော အမည်တူ(ပရ್ಯಾಯ) စကားလုံးများဖြင့် တတ္တဝါကို စဉ်းစားသူများက ထိုအရာကို ခေါ်ကြသည်။

Verse 23

संप्रलीनेषु भूतेषु गुणसाम्ये ततो महान् / लीयन्ते गुणसाम्यं तु स्वात्मन्येवावतिष्ठते

ပရလယ၌ သတ္တဝါအားလုံး လျော်ကွယ်၍ ဂုဏ်သုံးပါး ညီမျှမှုသို့ ရောက်သောအခါ မဟတ်တတ္တဝါလည်း လျော်ကွယ်သွားသည်။ သို့သော် ဂုဏ်ညီမျှမှုသည် အတ္တမန်၏ ကိုယ်တိုင်သဘော၌ တည်မြဲနေသည်။

Verse 24

लीयन्ते सर्वभूतानां कारणानि प्रसंगमे / इत्येष संयमश्चैव तत्त्वानां कारणैः सह

သတ္တဝါအားလုံး၏ အကြောင်းရင်းများလည်း အဆင့်ဆင့် လျော်ကွယ်သွားသည်။ အကြောင်းရင်းများနှင့်အတူ တတ္တဝါတို့ကို ထိန်းညှိသိမ်းဆည်းခြင်းကို ဤသည် ‘သံယမ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 25

तत्त्वप्रसंयमो ह्येष स्मृतो ह्यावर्तको द्विजाः / धर्माधर्मौं तपो ज्ञानं शुभं सत्यानृते तथा

ဒွိဇတို့ရေ၊ ဤတတ္တဝါတို့၏ ပရသံယမကို ‘အာဝတ္တက’ ဟု မှတ်သားကြသည်။ ဓမ္မ-အဓမ္မ၊ တပ၊ ဉာဏ်၊ သုဘ၊ ထို့ပြင် အမှန်-အမှားတို့ပါ ထိုထဲသို့ ပြန်လည်လျော်ကွယ်သည်။

Verse 26

ऊर्ध्वभावो ह्यधोभावः सुखदुःखे प्रियाप्रिये / सर्वमेतत्प्रपञ्चस्थं गुणमात्रात्मकं स्मृतम्

အထက်သဘော၊ အောက်သဘော၊ ချမ်းသာ-ဒုက္ခ၊ ချစ်-မချစ်—ဤအရာအားလုံးသည် ပရပဉ္စ၌ တည်ရှိပြီး ဂုဏ်သုံးပါး၏ သဘောသာဟု မှတ်သားကြသည်။

Verse 27

निरिन्द्रियाणां च तदा ज्ञानिनां यच्छुभाशुभम् / प्रकृत्यां चैव तत्सर्वं पुण्यं पापं प्रतिष्ठति

ထိုအခါ အင်ဒြိယမဲ့ ဉာဏ်ရှိသူတို့အတွက် ရှိသော သုဘ-အသုဘ အရာအားလုံးသည်—ပုဏ္ဏ-ပာပ အပါအဝင်—ပရကృతိ၌ပင် တည်နေသည်။

Verse 28

यात्यवस्था तु साचैव देहिनां तु निरुच्यते / जन्तूनां पापपुण्यं तु प्रकृतौ यत्प्रतिष्ठितम्

ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူတို့၏ ‘ယာတျယအဝස්သာ’ ကို ဤနေရာတွင် ဖော်ပြသည်။ သတ္တဝါတို့၏ အပြစ်နှင့် ကုသိုလ်သည် ပရကృతိ၌ တည်ရှိသည်။

Verse 29

अवस्थास्थानि तान्येव पुण्यपापानि जन्तवः / योजयन्ते पुनर्देहान्परत्वेन तथैव च

အဲဒီပဲ ကုသိုလ်နှင့် အပြစ်တို့သည် အခြေအနေများတွင် တည်နေပြီး သတ္တဝါတို့ကို ကိုယ်ခန္ဓာအသစ်များနှင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ချိတ်ဆက်စေသည်။ ပရလောကဖလလည်း ထိုနည်းတူ ပေးသည်။

Verse 30

धर्माधर्मौं तु जन्तूनां गुणमात्रात्मकावुभौ / कारणैः स्वैः प्रचीयेते कायत्वेनेह जन्तुभिः

သတ္တဝါတို့၏ ဓမ္မနှင့် အဓမ္မတို့သည် ဂုဏ်သတ္တိသာဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပိုင်အကြောင်းရင်းများကြောင့် ဤလောက၌ ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်ခြင်းအဖြစ် စုဆောင်းလာကြသည်။

Verse 31

सचेतनाः प्रलीयन्ते क्षेत्रज्ञाधिष्ठिता गुणाः / सर्गे च प्रतिसर्गे च संसारे चैव जन्तवः

ခ္ရှေတရဇ္ဉ (ကွင်းကိုသိသူ) အပေါ် အခြေခံထားသော အသိဉာဏ်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများသည် ပရလယ၌ လျောကွယ်သွားသည်။ စရဂ၊ ပြန်လည်စရဂနှင့် သံသာရ၌ သတ္တဝါတို့ ဆက်လက်လည်ပတ်သည်။

Verse 32

संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते कारणैः संचरन्ति च / राजसी तामसी चैव सात्त्विकी चैव वृत्तयः

အကြောင်းရင်းများကြောင့် သူတို့ ပေါင်းစည်းကြသည်၊ အကြောင်းရင်းများကြောင့် ခွဲကွာကြသည်၊ အကြောင်းရင်းများကြောင့်ပင် လှည့်လည်ကြသည်။ ရာဇသီ၊ တာမသီ၊ စာတ္တဝိကီ ဟူသော ဝတ္တိများဖြစ်သည်။

Verse 33

गुणमात्राः प्रवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठता स्त्रिधा / उर्द्ध्वदेशात्मकं सत्त्वमधोभागात्मकं तमः

ဂုဏ်သတ္တိများသာ လှုပ်ရှားကြသည်။ ပုရုရှ၏ အဓိဋ္ဌာန်အင်အားသည် သုံးမျိုးဟု ဆိုကြ၏။ သတ္တဝသည် အထက်သို့၊ တမသသည် အောက်သို့ ဦးတည်၏။

Verse 34

तयोः प्रवर्त्तकं मध्ये इहैवावर्त्तकं रजः / इत्येवं परिवर्तन्तेत्रयश्चेतोगुणात्मकाः

အဲဒီနှစ်ခုကြားတွင် ရဇစ်သည် ဤလောက၌ လှုံ့ဆော်ကာ လှည့်ပတ်စေသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် စိတ်၏ ဂုဏ်သုံးပါးသည် အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။

Verse 35

लोकेषु सर्वभूतानां तन्न कार्यं विजानता / अविद्याप्रत्ययारंभा आरभ्यन्ते हि मानवैः

လောကများတွင် သတ္တဝါအားလုံးအတွက် အမှန်တရားသော အလုပ်ကို သိနေသော်လည်း၊ လူတို့သည် အဝိဇ္ဇာမှ ပေါ်လာသော ယုံကြည်ချက်များဖြင့်သာ အလုပ်ကို စတင်ကြသည်။

Verse 36

एतास्तु गतयस्तिस्रः शुभात्पापात्मिकाः स्मृताः / तमसो ऽभिभवाज्जन्तुर्याथातथ्यं न विन्दति

ဤသုံးပါးသော လမ်းကြောင်းများကို ကောင်းမြတ်မှ ပာပသဘောအထိ ဟု မှတ်ယူကြသည်။ တမသ၏ အလွန်အကျွံ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် သတ္တဝါသည် အမှန်တရားကို မတွေ့နိုင်။

Verse 37

अतत्त्वदर्शनात्सो ऽथ विविधं वध्यते ततः / प्राकृतेन च बन्धेन तथ्यावैकारिकेण च

တတ္တဝ (အမှန်တရား) ကို မမြင်ရသဖြင့်၊ သူသည် နောက်တစ်ဖန် အမျိုးမျိုးသော ပုံစံဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသည်—ပရကృతိ၏ ချည်နှောင်မှုနှင့်၊ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်သော (အမှန်တရားဟန်) ချည်နှောင်မှုတို့ဖြင့်။

Verse 38

दक्षिणाभिस्ततीयेन बद्धो ऽत्यन्तं विवर्त्तते / इत्येते वै त्रयः प्रोक्ता बन्धा ह्यज्ञानहेतुकाः

ဒက္ခိဏာ (လှူဒါန်းပူဇော်) အပေါ် စွဲလမ်းမှုဟူသော တတိယချည်နှောင်မှုဖြင့် ချည်နှောင်ခံရသော ဇီဝသည် အလွန်အမင်း လှည့်လည်တတ်သည်။ ဤသုံးပါးသော ချည်နှောင်မှုတို့၏ အကြောင်းရင်းမှာ အဝိဇ္ဇာပင် ဖြစ်သည်။

Verse 39

अनित्ये नित्यसंज्ञा च दुःखे च सुखदर्शनम् / अस्वे स्वमिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः

မတည်မြဲသောအရာကို တည်မြဲဟု ထင်ခြင်း၊ ဒုက္ခထဲတွင် သုခကို မြင်ခြင်း; မိမိမဟုတ်သည့်အရာကို ‘ငါ့ဟာ’ ဟု သိခြင်း၊ မသန့်ရှင်းသည့်အရာကို သန့်ရှင်းဟု သတ်မှတ်ခြင်း—ဤသည်တို့သည် မောဟဖြစ်သည်။

Verse 40

येषामेते मनोदोषा ज्ञानदोषा विपर्ययात् / रागद्वेषनिवृत्तिश्च तज्ज्ञानं समुदाहृतम्

လွဲမှားသောအမြင်ကြောင့် မနောဒೋಷနှင့် ဉာဏဒೋಷတို့ ဖြစ်ပေါ်သူများတွင်၊ ရာဂ-ဒွေသတို့ ငြိမ်းသက်သွားခြင်းရှိလျှင်—ထိုအရာကိုပင် ‘ဉာဏ်’ ဟု ခေါ်ဆိုထားသည်။

Verse 41

अज्ञानं तमसो मूरं कर्मद्वयफलं रजः / कर्म जस्तु पुनर्देहो महादुःखं प्रवर्त्तते

အဝိဇ္ဇာသည် တမော၏ အမြစ်ဖြစ်သည်။ ရဇောသည် ကမ္မ၏ နှစ်မျိုးသော အကျိုးဖြစ်သည်။ ကမ္မကြောင့် ပြန်လည်ကိုယ်ခန္ဓာ ပေါ်ပေါက်၍ မဟာဒုက္ခ စီးဆင်းနေသည်။

Verse 42

श्रोत्रजा नेत्रजा चैव त्वग्जिह्वाघ्राणजा तथा / पुनर्भवकरी दुःखात्कर्मणा जायते तृषा

နား၊ မျက်စိ၊ အသားအရေ၊ လျှာ၊ နှာခေါင်းတို့မှ ဖြစ်ပေါ်သော အာရုံတဏှာသည် ကမ္မကြောင့် ဒုက္ခမှ ပေါ်ပေါက်၍ ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 43

सतृष्णो ऽभिहितो बालः स्वकृतैः कर्मणः फलैः / तैलवीडकवज्जीवस्तत्रैव परिवर्त्तते

တဏှာဖြင့်ဖုံးလွှမ်းသောကလေးသည် မိမိပြုသောကမ္မ၏အကျိုးဖြင့်ချည်နှောင်ခံရ၍ ဆီညှစ်စက်ကဲ့သို့ အသက်သည် ထိုနေရာ၌ပင် လှည့်ပတ်နေသည်။

Verse 44

तस्मान्मूलमनर्थानामज्ञान मुपदिश्यते / तं शत्रुमवधार्यैकं ज्ञाने यत्नं समाचरेत्

ထို့ကြောင့် အနတ္ထတို့၏အမြစ်မှာ အဝိဇ္ဇာဟု သင်ကြားသည်; ထိုတစ်ပါးတည်းသော ရန်သူကို သေချာသိ၍ ဉာဏ်ပညာ၌ ကြိုးစားရမည်။

Verse 45

ज्ञानाद्धि त्यजते सर्वं त्यागाद्बुद्धिर्विरज्यते / वैराग्याच्छुध्यते चापि शुद्धः सत्त्वेन मुच्यते

ဉာဏ်ကြောင့် အရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်နိုင်သည်; စွန့်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ဉာဏ်ရည်သည် ရာဂကင်းစင်သည်; ဝိုင်ရာဂျာကြောင့် သန့်စင်လာပြီး သန့်စင်သူသည် သတ္တဝဖြင့် လွတ်မြောက်သည်။

Verse 46

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि रागं भूतापहारिणम् / अभिष्वङ्गाय योगः स्याद्विषयेष्ववशात्मनः

ထို့နောက် သတ္တဝါတို့၏အသက်ကို လုယူသည့် ရာဂကို ငါဆိုမည်; အာရုံဝတ္ထုများအပေါ် မထိန်းနိုင်သော စိတ်အတွက် ကပ်ငြိမှုကပင် ယောဂဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။

Verse 47

अनिष्टमिष्टमप्रीतिप्रीतितापविषादनम् / दुःखलाभे न तापश्च सुखानुस्मरणं तथा

မနှစ်သက်ရာနှင့် နှစ်သက်ရာအပေါ် မပျော်မရွှင်နှင့် ပျော်ရွှင်မှု၊ ထိုမှ ဖြစ်သော ပူလောင်မှုနှင့် စိတ်ညစ်မှု; ဒုက္ခရလာသော်လည်း မပူပန်ခြင်း၊ ထိုနည်းတူ သုခကို အမြဲမှတ်မိခြင်း—(ဤသည်တို့)။

Verse 48

इत्येष वैषयो रागः संभूत्याः कारणं स्मृतः / ब्रह्मादौ स्थावरान्ते वै संसारेह्यादिभौतिके

ဤသို့ အာရုံဝတ္ထုများပေါ် အလိုတရားကပ်ငြိမှု (ဝိသယ ရာဂ) သည် မွေးဖွားခြင်း၏ အကြောင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဘြဟ္မာမှ စ၍ တည်ငြိမ်သတ္တဝါအဆုံးတိုင် ဤ အာဒိဘောတိက သံသရာ၌ ဖြစ်၏။

Verse 49

अज्ञानपूर्वकं तस्मादज्ञानं तु विवर्जयेत् / यस्य चार्षे न प्रमाणं शिष्टाचारं तथैव च

ထို့ကြောင့် မသိမှုမှ ပေါက်ဖွားသော မသိမှုကို စွန့်ပစ်ရမည်။ ရှိသီတို့၏ အထောက်အထား (အာရ္ရှ ပရမာဏ) မရှိ၊ သီလဝင်တို့၏ အကျင့် (ရှိဋ္ဌာစာရ) နှင့်လည်း မကိုက်ညီသောအရာကို။

Verse 50

वर्णाश्रमविरुद्धो यः शिष्टशास्त्रविरोधकः / एष मार्गो हि निरये तिर्य्यग्योनौ च कारणम्

ဝဏ္ဏာရှ్రమကို ဆန့်ကျင်၍ သီလဝင်တို့၏ သာသနာကျမ်းကိုလည်း ဆန့်ကျင်သူ၏ လမ်းစဉ်သည် နရကသို့လည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်ယိုးနိသို့လည်းကောင်း ကျရောက်စေသော အကြောင်းဖြစ်သည်။

Verse 51

तिर्य्यग्यो निगतं चैव कारणं तत्त्ररुच्यते / त्रिविधो यातनास्थाने तिर्य्यग्योनौ च षड्विधे

တိရစ္ဆာန်ယိုးနိသို့ ရောက်စေသော အကြောင်းလည်း ထိုနေရာ၌ပင် ဆိုထားသည်။ ဒဏ်ခတ်ရာနေရာတွင် သုံးမျိုး၊ တိရစ္ဆာန်ယိုးနိ၌ ခြောက်မျိုးဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 52

कारणे विषये चैव प्रतिघातस्तु सर्वशः / अनैश्वर्यं तु तत्सर्वं प्रतिघातात्मकं स्मृतम्

အကြောင်းနှင့် အာရုံဝတ္ထုတို့၌ အနှံ့အပြား တားဆီးမှု (ပရတိဃာတ) ရှိသည်။ ထိုအာဏာမရှိမှု (အနೈဣශ්ဝရ္ယ) အားလုံးကို တားဆီးသဘောတရားဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 53

इत्येषा तामसी वृत्तिर्भूतादीनां चतुर्विधा / सत्त्वस्थमात्रकं चित्तं यथासत्त्वं प्रदर्शनात्

ဤသို့ပင် ဘူတတို့၏ တမသဗြတ္တိသည် လေးမျိုးရှိသည်။ သတ္တဝ၌ တည်သော စိတ်သည် သတ္တဝအတိုင်း ထင်ရှားပြသည်။

Verse 54

तत्त्वानां च यथातत्त्वं दृष्ट्वा वै तत्त्वदर्शनात् / सत्त्वक्षेत्रज्ञनानात्वमेतन्नानार्थदर्शनम्

တတ္တဝဒർശနဖြင့် တတ္တဝတို့ကို အမှန်အတိုင်းမြင်လျှင် သတ္တဝနှင့် က్షೇತ್ರज्ञ၏ ကွဲပြားမှု ပေါ်လွင်သည်။ ဤသည်ပင် အဓိပ္ပါယ်မျိုးစုံမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

Verse 55

नानात्वदर्शनं ज्ञानं ज्ञानाद्वै योग उच्यते / तेन बद्धस्य वै बन्धो मोक्षो मुक्तस्य तेन च

ကွဲပြားမှုကိုမြင်ခြင်းသည် ဉာဏ်ဖြစ်၍ ဉာဏ်မှ ယောဂဟု ခေါ်သည်။ ထိုအရာကြောင့် ချည်နှောင်သူ၏ ချည်နှောင်မှုလည်း ဖြစ်ပြီး လွတ်မြောက်သူ၏ မောက္ခလည်း ဖြစ်သည်။

Verse 56

संसारे विनिवृत्ते तु मुक्तो लिङ्गेन मुच्यते / निःसंबन्धो ह्यचैतन्यः स्वात्मन्येवावतिष्ठते

သံသာရမှ ပြန်လည်နုတ်ထွက်သော် မုက္တသည် လိင်္ဂ (သိမ်မွေ့ကိုယ်) မှလည်း လွတ်မြောက်သည်။ ဆက်နွယ်မှုမရှိဘဲ အချိန်တိတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ ကိုယ့်အာတ္မန်၌သာ တည်နေသည်။

Verse 57

स्वात्मन्यवस्थितश्चापि विरूपाख्येन लिख्यते / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं समासाज्ज्ञान मोक्षयोः

ကိုယ့်အာတ္မန်၌ တည်နေသော်လည်း ‘ဝိရူပ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ ဤသို့ ဉာဏ်နှင့် မောက္ခ၏ လက္ခဏာတို့ကို အကျဉ်းချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

Verse 58

स चापि त्रिविधः प्रोक्तो मोक्षो वै तत्त्वदर्शिभिः / पूर्वं वियोगो ज्ञानेन द्वितीये रागसंक्षयात्

တတ္တဝဒർശင်တို့က မောက္ခကို သုံးမျိုးဟု ဆိုကြသည်။ ပထမမှာ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲကွာခြင်း၊ ဒုတိယမှာ ရာဂ (စွဲလမ်းမှု) ပျောက်ကွယ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 59

तृष्णाक्ष यात्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षकारणम् / लिङ्गाभावात्तु कैवल्यं कैवल्यात्तु निरञ्जनम्

တတိယ မောက္ခအကြောင်းရင်းမှာ တဏ္ဟာ (ဆန္ဒတောင့်တမှု) ပျောက်ကွယ်ခြင်းဟု ရှင်းပြထားသည်။ လင်္ဂ (အတ္တလက္ခဏာ) မရှိခြင်းကြောင့် ကైవလျ၊ ကైవလျမှ နိရဉ္ဇန (အညစ်မဲ့) အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

Verse 60

निरञ्जनत्वाच्छुद्धस्तु नितान्यो नैव विद्यते / अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि वैराग्यं दोषदर्शनात्

နိရဉ္ဇနဖြစ်ခြင်းကြောင့် သူသည် သန့်ရှင်းသည်; သူနှင့်တူညီသော အခြားအမြဲတည်သော အရာမရှိ။ ထို့နောက် ဒုက္ခဒോഷကို မြင်ခြင်းမှ ပေါ်လာသော ဝိုင်ရာဂျ (မစွဲလမ်းမှု) ကို ငါဟောမည်။

Verse 61

दिव्ये च मानुषे चैव विषये पञ्चलक्षणे / अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः कर्त्तव्यो दोषदर्शनात्

ဒိဗ္ဗနှင့် လူ့လောကဆိုင်ရာ ပဉ္စလက္ခဏာရှိသော အရာများတွင် ဒုက္ခဒೋಷကို မြင်ပြီးနောက် မုန်းတီးခြင်းမရှိ၊ မကပ်တွယ်ခြင်းမရှိအောင် နေရသည်မှာ ကర్తဝျ ဖြစ်သည်။

Verse 62

तपप्रीतिविषादानां कार्यं तु परिवर्जनम् / एवं वैराग्यमास्थाय शरीरी निर्ममो भवेत्

တပဿ (တပ)၊ ပရီတိ (နှစ်သက်မှု) နှင့် ဝိသာဒ (ဝမ်းနည်းမှု) တို့ကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ ဤသို့ ဝိုင်ရာဂျကို အားထားလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူသည် မမတ (မပိုင်ဆိုင်လိုမှု) ကင်းမဲ့လာသည်။

Verse 63

अनित्यमशिवं दुःखमिति वुद्ध्यानुचिन्त्य च / विशुद्धं कार्यकरणं सत्त्वस्यातिनिषैवया

ဤအရာသည် ‘မတည်မြဲ၊ မင်္ဂလာမရှိ၊ ဒုက္ခဖြစ်စေသောအရာ’ ဟု ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်အမြဲ ဆင်ခြင်လျှင်၊ အလွန်အကျွံ সাধနာကြောင့် သတ္တဝ၏ လုပ်ဆောင်ရေးကိရိယာများ သန့်ရှင်းလာသည်။

Verse 64

परिपक्वकषायो हि कृत्स्नान्दोषान्प्रपश्यति / ततः प्रयाणकाले हि दोषैर्नैमित्तिकैस्तथा

ကသိုင်ယာ ပကွက်လာသူသည် အပြစ်အနာအဆာအားလုံးကို ထင်ရှားစွာ မြင်သည်။ ထို့နောက် ထွက်ခွာချိန်၌လည်း အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော (နိမိတ္တိက) အပြစ်များကို ထိုနည်းတူ မြင်သည်။

Verse 65

ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः / स शरीरमुपाश्रित्य कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै

ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်း ပူနွေးမှုက ပြင်းထန်စွာ တက်ကြွလာပြီး လေပြင်းက လှုံ့ဆော်သဖြင့်၊ ထိုကိုယ်ခန္ဓာကို အားထားကာ အပြစ်အနာအဆာအားလုံးကို တားဆီးထားသည်။

Verse 66

प्राणक्थानानि भिन्दन्हि छिन्दन्मर्माण्यतीत्य च / शैत्यात्प्रकुपितो वायुरूर्द्ध्वं तूत्क्रमते ततः

၎င်းသည် ပရာဏတည်ရာများကို ဖောက်ခွဲ၍ မာမ (အရေးကြီးအချက်) များကို ဖြတ်တောက်ကာ ကျော်လွန်သွားသည်။ အအေးကြောင့် တက်ကြွလာသော ဝါယုသည် ထို့နောက် အပေါ်ဘက်သို့ ထွက်ခွာသည်။

Verse 67

स चायं सर्वभूतानां प्राणस्थानेष्ववस्थितः / समासात्संवृते ज्ञाने संचृत्तेषु च कर्मसु

ဤဝါယုသည် သတ္တဝါအားလုံး၏ ပရာဏတည်ရာများတွင် တည်ရှိသည်။ ဉာဏ်ပညာသည် မကြာခင် ဖုံးကွယ်သွားပြီး ကမ္မများလည်း ကျဉ်းမြောင်းသွားသောအခါ။

Verse 68

स जीवो नाभ्यधिष्ठानः कर्मभिः स्वैः पुराकृतैः / अष्टाङ्गप्रणवृत्तिं वै स विच्यावयते पुनः

ထိုဇီဝသည် နာဘိအခြေခံ၌ တည်နေ၍ မိမိ၏ အတိတ်က ကမ္မများကြောင့် အင်္ဂရှစ်ပါးသော ပရာဏ လှုပ်ရှားမှုကို ထပ်မံ လှုပ်ခတ်စေသည်။

Verse 69

शरीरं प्रजहन्सोंऽते निरुच्छ्वासस्ततो भवेत् / एवं प्राणैः परित्यक्तो मृत इत्यभिधीयते

နောက်ဆုံးတွင် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်သည့်အခါ အသက်ရှုရပ်တန့်သည်။ ထို့ကြောင့် ပရာဏများက စွန့်ပစ်သွားသူကို ‘သေ’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 70

यथेह लोके स्वप्ने तं नीयमानमितस्ततः / रञ्जनं तद्विधेयस्य ते तान्यो न च विद्यते

ဤလောက၌ အိပ်မက်အတွင်း သူ့ကို ဒီဘက်ဟိုဘက် ဆွဲခေါ်သွားသကဲ့သို့၊ ကမ္မအောက်ခံသူအတွက်လည်း ထိုအတွေ့အကြုံပျော်ရွှင်မှုသာရှိပြီး အခြားမရှိ။

Verse 71

नृष्णाक्षयस्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षलक्षणम् / शब्दाद्ये विषये दोषदृष्टिर्वै पञ्चलक्षणे

တတိယလက္ခဏာမှာ ‘တဏ္ဏာပျောက်ကွယ်ခြင်း’ ဖြစ်ပြီး မောက္ခလက္ခဏာဟု ရှင်းပြထားသည်။ အသံစသည့် အာရုံများတွင် အပြစ်မြင်ခြင်းသည် လက္ခဏာငါးပါးအနက် တစ်ပါးဖြစ်သည်။

Verse 72

अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः प्रीतितापविवर्जनम् / वैराग्यकारणं ह्येते प्रकृतीनां लयस्य च

မုန်းတီးမှုမရှိခြင်း၊ ကပ်လှမ်းမှုမရှိခြင်း၊ နှစ်သက်မှုနှင့် ပူပန်တဏှာတို့မှ ကင်းလွတ်ခြင်း—ဤတို့သည် ဝိုင်ရာဂျျ (vairāgya) ၏ အကြောင်းရင်းများဖြစ်ပြီး ပရကృతိများ၏ လယ (ပျော်ဝင်ခြင်း) ၏ အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်သည်။

Verse 73

अष्टौ प्रकृतयो ज्ञेयाः पूर्वोक्ता वै यथाक्रमम् / अव्यक्ताद्यास्तु विज्ञेया भूतान्ताः प्रकृतेर्भवाः

ယခင်ဖော်ပြခဲ့သည့် အစဉ်အတိုင်း သိသင့်သော ပရကృతိ ရှစ်ပါးရှိသည်။ အဝျက်တမှ စ၍ ဘူတအဆုံးတိုင် အားလုံးသည် ပရကృతိမှ ပေါ်ပေါက်လာသည်။

Verse 74

वर्णाश्रमाचारयुक्तः शिष्टः शास्त्राविरोधनः / वर्णाश्रमाणां धर्मो ऽयं देवस्थानेषु कारणम्

ဝဏ္ဏ–အာရှရမ အာစာရကို လိုက်နာ၍ ယဉ်ကျေးသိက္ခာရှိပြီး သာස්တရနှင့် မဆန့်ကျင်ခြင်း—ဤသည်ပင် ဝဏ္ဏ–အာရှရမဓမ္မဖြစ်၍ ဒေဝစေတီတော်များတွင် အခြေခံအကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။

Verse 75

ब्रह्मादीनि पिशाचान्तान्यष्टौ स्थानानि देवता / ऐश्वर्यमाणिमाद्यं हि कारणं ह्यष्टलक्षणम्

ဗြဟ္မာမှ စ၍ ပိသာချအဆုံးတိုင် ဒေဝတာတို့၏ အဆင့်အတန်း ရှစ်ပါးရှိသည်။ အိုင်ශ්ဝရျ၊ အဏိမာ စသည်—အလက္ခဏာရှစ်ပါးပါသော အကြောင်းတတ္တဝ ဖြစ်သည်။

Verse 76

निमित्तमप्रतीघाते दृष्टे शब्दादिलक्षणे / अष्टावेतानि रूपाणि प्राकृतानि यथाक्रमम्

တားဆီးမခံရခြင်း၌ နိမိတ္တ (အကြောင်းပြု) ရှိပြီး၊ အသံစသည့် လက္ခဏာများ၌ မြင်သာထင်ရှားခြင်း ရှိသည်။ ဤအရာတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ပရကృతိဆိုင်ရာ ရုပ်သဏ္ဍာန် ရှစ်ပါးဖြစ်သည်။

Verse 77

क्षेत्रज्ञेष्वनुसज्जन्ते गुणमात्रत्मकानि तु / प्रावृट्काले पृथग्मेघं पश्यन्तीव सचक्षुषः

ဂုဏ်သာဖြစ်သော သဘောတရားများသည် က్షೇತ್ರज्ञ များ၌ ကပ်လျက်နေကြသည်။ မိုးရာသီ၌ မျက်စိရှိသူတို့က မိုးတိမ်များကို သီးခြားသီးခြား မြင်သကဲ့သို့ပင်။

Verse 78

पश्यन्त्येवं विधाः सिद्धा जीवं दिव्येन चक्षुषा / खादतश्चान्नपानानि योनीः प्रविशतस्तथा

ဤသို့သော စိတ္တိရှိသူတို့သည် ဒိဗ္ဗမျက်စိဖြင့် ဇီဝကို မြင်ကြသည်။ ၎င်းသည် အစာအဟာရနှင့် သောက်ရည်ကို စားသောက်ကာ ထို့နောက် ယောနီများ (မွေးဖွားရာ) ထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်ကိုလည်း မြင်ရသည်။

Verse 79

तिर्यगूर्ध्वमधस्ताच्च धावतो ऽपि यथाक्रमम् / जीवः प्राणस्तथा लिङ्गं करणं च चतुष्टयम्

၎င်းသည် အလျားလိုက်၊ အပေါ်၊ အောက်သို့ အစဉ်လိုက် လှုပ်ရှားသော်လည်း “ဇီဝ၊ ပရာဏ၊ လင်္ဂ၊ ကရဏ” ဟူသော အမည်လေးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။

Verse 80

पर्यायवाचकैः शब्दैरेकार्थैः सो ऽभिलष्यते / व्यक्ताव्यक्तप्रमाणो ऽयं स वै भुङ्क्ते तु कृत्स्नशः

အဓိပ္ပါယ်တူသော အမည်များဖြင့်လည်း သူ့ကိုပင် ညွှန်းဆိုကြသည်။ ဤဇီဝသည် ထင်ရှား/မထင်ရှား နှစ်မျိုးလုံး၏ အတိုင်းအတာရှိ၍ အရာအားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ ခံစားသုံးစွဲသည်။

Verse 81

अव्यक्तानुग्रहान्तं च क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं च यत् / एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते

အဝျက်တ၏ အနုဂြဟာအဆုံးတိုင်အောင် ရှိပြီး က్షೇತ್ರज्ञ၏ အုပ်စိုးမှုအောက်တွင် တည်ရှိသော အရာကို ဤသို့ သိမြင်ကာ သန့်ရှင်းလာလျှင် ဉာဏ်ကြောင့်ပင် လွတ်မြောက်သည်။

Verse 82

नष्टं चैव यथा तत्त्वं तत्त्वानां तत्त्वदर्शने / यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते

တတ္တဝများကို တတ္တဝအဖြစ် မြင်သိရာတွင် တတ္တဝသည် ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့၊ ကိုယ်ခန္ဓာကွဲကွာသွားသောအခါ အလွန်ငြိမ်းချမ်းသော နိရ္ဝෘတိ၌ သူသည် မိမိအလိုအတိုင်း ထွက်ခွာသွားသည်။

Verse 83

भिद्यते करणं चापि ह्यव्यक्तज्ञानिनस्ततः / मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः

ထို့နောက် အဝျက်တကို သိသော ဉာဏ်ရှိသူ၏ အတွင်းကိရိယာများလည်း ခွဲကွာပျက်စီး၍၊ ဂုဏ်သုံးပါး၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှ လွတ်ကင်းကာ နေရာအနှံ့ ပရဏာဒ (အသက်နာဒ) တွင် လိမ္မာစွာ လျောဝင်သည်။

Verse 84

नान्यच्छरीरमादत्ते दग्धे वीजे यथाङ्कुरः / ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः

မီးလောင်သွားသော မျိုးစေ့မှ မျိုးပင်မပေါက်သကဲ့သို့၊ ဉာဏ်ရှိသူသည် အခြားကိုယ်ခန္ဓာကို မယူတော့ပေ; သူ၏ ကိုယ်နှင့် စိတ်သည် သံသရာ၏ အဝိဇ္ဇာမှ ကင်းလွတ်သည်။

Verse 85

ज्ञानाच्चतुर्द्दशाबुद्धः प्रकृतिस्थो निवर्तते / प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते

ဉာဏ်ဖြင့် အဆင့်ဆယ့်လေးပါးကို သိမြင်လာသော်၊ ပရကృతိ၌ တည်နေသူသည် ပြန်လှည့်၍ နိဝတ္တသည်; ပရကృతိကို ‘သစ္စာ’ ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ ၎င်း၏ ပြောင်းလဲမှုကို ‘အနෘတ’ ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 86

असद्भावो ऽनृतं ज्ञेयं सद्भावः सत्य मुच्यते / अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते

မရှိမဖြစ်မဟုတ်သော အဖြစ်ကို ‘အနෘတ’ ဟု သိရမည်၊ ရှိတည်သော အဖြစ်ကို ‘သစ္စာ’ ဟု ခေါ်သည်; က్షೇತ್ರज्ञ သည် အမည်နှင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်မရှိသူ၊ (က్షेत्र) သည် အမည်-ရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသူဟု ဆိုကြသည်။

Verse 87

यस्मात्क्षेत्रं विजानाति तत्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते / क्षेत्रं प्रत्ययते यस्मात्क्षेत्रज्ञः शुभ उच्यते

ကွက်ရှေတရ (kṣetra) ကို သိမြင်သောကြောင့် သူကို ‘ကွက်ရှေတရဉ္ဉ’ (Kṣetrajña) ဟု ခေါ်သည်; ထို့ပြင် သူ့ကြောင့် ကွက်ရှေတရ၏ ပရတျယ (တိုက်ရိုက်သိမြင်မှု) ပေါ်ပေါက်သဖြင့် ထိုကွက်ရှေတရဉ္ဉကို ‘ရှုဘ’ မင်္ဂလာရှိသူဟု ဆိုကြသည်။

Verse 88

क्षेत्रज्ञः स्मर्यते तस्मात्क्षेत्रं तज्ज्ञैर्विभाष्यते / क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा

ထို့ကြောင့် သူကို ‘က்ஷೇತ್ರဇ్ఞ’ ဟု မှတ်ရပြီး ပညာရှိတို့က ‘က்ஷೇತ್ರ’ ကို ရှင်းလင်းကြသည်။ အို မြင်သူတော်! က္ෂೇತ್ರသည် သင်၏ အသိအမြင်ပေါ် မူတည်၍ ထင်ရှားပြီး၊ က္ෂೇತ್ರဇ్ఞသည် အမြဲတမ်း ထိုအသိအမြင်ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 89

क्षपणात्कारणाच्चैव क्षतत्राणात्तथैव च / भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः

ပျက်စီးစေခြင်း၊ အကြောင်းရင်းဖြစ်ခြင်း၊ ထိခိုက်နာကျင်မှုမှ ကာကွယ်ခြင်းတို့ကြောင့်၊ ထို့ပြင် ခံစားသုံးဆောင်ရသောအရာနှင့် အတွေ့အကြုံ၏ အရာဝတ္ထုဖြစ်ခြင်းကြောင့်—က္ෂೇತ್ರကို သိသူတို့က ‘က္ෂેત્ર’ ဟု ခေါ်ကြသည်။

Verse 90

महदाद्यं विशेषान्तं सर्वैरूप्यं विलक्षणम् / विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च

မဟတ်တတ္တဝမှ ‘ဝိသေသ’ အဆုံး (အကြမ်းဓာတ်များ) ထိ အရာအားလုံး၏ ပုံသဏ္ဍာန်များကို ထမ်းဆောင်သော်လည်း ထူးခြားစွာ ထင်ရှားသောအရာသည် ပြောင်းလဲမှုလက္ခဏာရှိသည်။ ‘အက္ခရာ’ ဟုခေါ်သော်လည်း ထိုအရာသည်ပင် က္ෂရ (ပျက်ယွင်း) သို့ ရောက်သည်။

Verse 91

तमेवानुविकारं तु यस्माद्वै क्षरते पुनः / तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते

ထိုအရာတည်းက ပြောင်းလဲမှုများကို လိုက်နာသဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ပျက်ယွင်းလျက်ရှိရာ—ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် ‘ဇ္ဉရ (jñara)’ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

Verse 92

संसारे नरकेभ्यश्च त्रायते पुरुषं च यत् / दुःखत्राणात्पुनश्चापि क्षेत्रमित्यभिधीयते

သံသရာနှင့် နရကများမှ လူကို ကာကွယ်ကယ်တင်ပြီး ဒုက္ခမှလည်း ထောက်မကူကယ်တင်သောအရာကိုလည်း ‘က္ෂેત્ર’ ဟု ခေါ်သည်။

Verse 93

सुखदुःखमहंभावाद्भोज्यमित्यभिधीयते / अचेतनत्वाद्विषयस्तद्विधर्मा विभुः स्मृतः

ချမ်းသာဒုက္ခနှင့် ‘ငါ’ ဟူသော အဟံဘဝနှင့် ဆက်နွယ်သဖြင့် ၎င်းကို “ခံစားရသောအရာ”(bhogya) ဟု ခေါ်သည်။ အသိဉာဏ်မရှိသဖြင့် ၎င်းသည် အာရုံ/ဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအရာနှင့် သဘာဝကွဲသော ဗိဘု (အလုံးစုံလွှမ်းမိုးသူ) ဟု မှတ်သားထားသည်။

Verse 94

न क्षीयते न क्षरति विकारप्रसृतं तु तत् / अक्षरं तेन वाप्युक्तम क्षीणत्वात्तथैव च

၎င်းသည် မလျော့ပါ၊ မပျက်ယွင်းစီးဆင်းပါ; သို့သော် ပြောင်းလဲမှုများအတွင်း ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ‘အက္ခရာ’ ဟု ခေါ်ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် မလျော့မပျက် ဖြစ်သောကြောင့်။

Verse 95

यस्मात्पूर्यनुशेते च तस्मात्पुरुष उच्यते / पुरप्रत्ययिको यस्मात्पुरुषेत्यभिधीयते

‘ပုရီ’ ဟူသော ကိုယ်ခန္ဓာမြို့တော်အတွင်း နေထိုင်သဖြင့် ‘ပုရုရှ’ ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ‘ပုရ’ (မြို့) ဟူသော အယူအဆ၏ အခြေခံဖြစ်သဖြင့်လည်း ‘ပုရုရှ’ ဟု အမည်တပ်သည်။

Verse 96

पुरुषं कथयस्वाथ कथितो ऽज्ञैर्विभाष्यते / शुद्धो निरञ्जनाभासो ज्ञाता ज्ञानविवर्जितः

‘ပုရုရှကို ဖော်ပြပါ’ ဟု ဆိုလျှင် မသိသူများက အမျိုးမျိုး ပြောဆိုကြသည်။ သူသည် သန့်ရှင်း၍ အညစ်အကြေးမဲ့ အလင်းသဘော; သိသူဖြစ်သော်လည်း (အရာဝတ္ထုဆိုင်ရာ) ဉာဏ်မှ ကင်းလွတ်သည်။

Verse 97

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा बद्धो मुक्तो गतःस्थितः / नैर्हेतुकात्त्वनिर्देश्यादहस्तस्मिन्न विद्यते

‘ရှိ’ ‘မရှိ’, ‘အခြား’ ဟူ၍; ‘ချည်နှောင်’ ‘လွတ်မြောက်’, ‘သွား’ ‘တည်’ ဟူသော သတ်မှတ်ချက်များသည် ထိုတတ္တဝါ၌ မသက်ဆိုင်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အကြောင်းမဲ့၍ ဖော်ညွှန်းမရ; ၎င်းတွင် ‘လက်ကိုင်’ (အခြေခံ) မရှိ။

Verse 98

शुद्धत्वान्न तु दृश्यो वै द्रष्टृत्वात्समदर्शनः / आत्मप्रत्ययकारित्वादन्यूनं वाप्यहेतुकम्

သန့်ရှင်းမှုကြောင့် ထိုအရှင်သည် မြင်နိုင်သောအရာမဟုတ်; မြင်သူဖြစ်သဖြင့် တန်းတူမြင်တတ်သည်။ အတ္တသိမြင်မှုကို ဖြစ်စေသူဖြစ်၍ မလျော့နည်း၊ အကြောင်းမဲ့လည်း မဟုတ်။

Verse 99

भावग्राह्यमनुमानाच्चिन्तयन्न प्रमुह्यते / यदा पश्यति ज्ञातारं शान्तार्थं दर्शनात्मकम्

အနုမာနဖြင့် သိနိုင်သော သဘောတရားကို စဉ်းစားသူသည် မမူးမော။ သူသည် မြင်ခြင်းသဘောတရားဖြစ်သော၊ ငြိမ်းချမ်းမှုအဓိပ္ပါယ်ရှိသော သိသူကို မြင်သောအခါ။

Verse 100

दृश्यादृश्येषु निर्देश्यं तदा तद्दुर्द्धरं वरम् / विज्ञाता न च दृश्येत वृथक्त्वेनेह सर्वशः

မြင်ရသောအရာနှင့် မမြင်ရသောအရာတို့တွင် သူ့ကို ညွှန်ပြလိုက်သောအခါ၊ ထိုမြတ်သောသဘောတရားကို ဖမ်းဆုပ်ရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။ သိသူသည် ဤနေရာ၌ လုံးဝခွဲခြားသီးသန့်အဖြစ် မမြင်ရ။

Verse 101

स्वेनात्मना तथात्मानं कारणात्मा नियच्छति / प्रकृतौ कारणे तत्र स्वात्मन्येवोपतिष्ठति

အကြောင်းအရင်းဖြစ်သော အတ္တသည် မိမိအတ္တဖြင့်ပင် အတ္တကို ထိန်းချုပ်သည်။ ထိုနေရာ၌ အကြောင်းအရင်းဖြစ်သော ပရကృతిအတွင်း မိမိ၏ကိုယ်တိုင်သဘောတရား၌ပင် တည်နေသည်။

Verse 102

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा इहामुत्रेति वा पुनः / एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा

“ရှိ” သို့ “မရှိ”, “သူက အခြား”, “ဒီမှာလား ဟိုမှာလား”—ထို့နောက် “တစ်ခုတည်းလား ခွဲခြားလား”—ဤသို့သော ရွေးချယ်မှုများတွင် က్షೇತ್ರज्ञ ပုရုಷလည်း ပါဝင်စဉ်းစားရသည်။

Verse 103

आत्मा वा स निरात्मा वा चेतनो ऽचेतनो ऽपि वा / कर्त्ता वा सो ऽप्यकर्त्ता वा भोक्ता वा भोज्यमेव च

ထိုအရာသည် အာတ်မာလည်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အနာတ်မာလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သိမြင်သူလည်း၊ မသိမြင်သူလည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ လုပ်သူလည်း မလုပ်သူလည်း၊ ခံစားသူလည်း ခံစားရသောအရာလည်း ဖြစ်သည်။

Verse 104

यद्गत्वा न निवर्त्तन्ते क्षेत्रज्ञं तु निरञ्जनम् / अवाच्यं तदनाख्यानादग्राह्यं वादहेतुभिः

ရောက်ရှိပြီးနောက် ပြန်မလာတော့သည့် အရာသည် မလိန်ကင်းသော က్షೇತ್ರज्ञ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စကားဖြင့် မဖော်ပြနိုင်၊ အကြောင်းမှာ မရှင်းလင်းဖော်ဆိုနိုင်သဖြင့် ဖြစ်ပြီး၊ အငြင်းပွားဟేతုများဖြင့်လည်း မဖမ်းဆီးနိုင်။

Verse 105

अप्रतर्क्यमचिन्त्यत्वादवा येत्वाच्च सर्वशः / नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह

ထိုတတ္တဝသည် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မတတ်နိုင်၊ စိတ်ဖြင့် မတွေးနိုင်၊ အပြည့်အဝ မသိနိုင်သောအရာ ဖြစ်သည်။ စကားဖြင့် မဆိုနိုင်၊ စိတ်ဖြင့်ပင် မရောက်နိုင်။

Verse 106

क्षेत्रज्ञे निर्गुणे शुद्धे शान्ते क्षीणे निरञ्जने / व्यपेतसुखदुःखे च निरुद्धे शान्तिमागते

ကṣेत्रज्ञ သည် ဂုဏ်မဲ့၊ သန့်ရှင်း၊ ငြိမ်းချမ်း၊ အဟံကာရ စိမ့်ပျောက်ပြီး မလိန်ကင်းလာသောအခါ၊ စုခ-ဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်၍ ထိန်းချုပ်ထားကာ ငြိမ်းချမ်းမှုသို့ ရောက်လာသည်—

Verse 107

निरात्मके पुनस्तस्मिन्वाच्यावाच्यं न विद्यते / एतौ संहारविस्तारौ व्यक्ताव्यक्तौ ततः पुनः

သို့သော် ထို နိရာတ္မ (အတ္တမဲ့) အခြေအနေတွင် ပြောနိုင်သည်/မပြောနိုင်သည် ဟူသော ခွဲခြားမှု မရှိတော့။ ထို့နောက် ထိုမှပင် ပျက်သိမ်းခြင်းနှင့် ပြန့်ကားခြင်း—ပေါ်လွင်သောနှင့် မပေါ်လွင်သော—နှစ်ပါးလုံး ထပ်မံ ပေါ်ထွက်လာသည်။

Verse 108

सृज्यते ग्रसते चैव व्यक्तौ पर्यवतिष्ठते / क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं सर्वं पुनः सर्गे प्रवर्त्तते

ဤလောကအားလုံးသည် ဖန်ဆင်းခံရပြီး လယ၌လည်း မျိုသိမ်းခံရသည်။ ထင်ရှားသောအခြေအနေ၌ တည်မြဲနေ၏။ က్షೇತ್ರज्ञ၏ အဓိဋ္ဌာန်အောက်ရှိ အရာအားလုံးသည် စර්ဂအသစ်၌ ပြန်လည် လှုပ်ရှားလာသည်။

Verse 109

अधिष्ठानं प्रपद्येत तस्यान्ते बुद्धिपूर्वकम् / साधर्म्यवैधर्म्यकृतः संयोगो विदितस्तयोः / अनादिमांश्च संयोगो महापुरुषजः स्मृतः

အဆုံးတွင် ဉာဏ်သိမြင်မှုဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ကို အားကိုးရောက်ရှိသည်။ တူညီမှုနှင့် မတူညီမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော နှစ်ဖက်၏ ဆက်စပ်မှုကို သိရှိထားကြသည်။ ထိုဆက်စပ်မှုသည် အစမရှိဘဲ မဟာပုရုෂမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု သမ္မတထားသည်။

Verse 110

यावच्च सर्गप्रति सर्गकालस्तावज्जगत्तिष्ठति संनिरुध्य / पूर्वं हि तस्यैव च बुद्धिपूर्वं प्रवर्त्तते तत्पुरुषार्थंमेव

စර්ဂနှင့် ပရတိစර්ဂ၏ ကာလရှိသမျှ လောကသည် ထိန်းချုပ်ထားသကဲ့သို့ တည်နေ၏။ အကြောင်းမှာ အစကတည်းက ဉာဏ်သိမြင်မှုဖြင့် ထိုပုရုෂာర్థသာ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 111

एषा निसर्गप्रतिसर्गपूर्वा प्राधानिकी चेश्वरकारिता वा / अनाद्यनन्ता ह्यभिमानपूर्वकं वित्रासयन्ती जगदभ्युपैति

ဤသည်မှာ နိသර්ဂနှင့် ပရတိသර්ဂမတိုင်မီရှိသော အင်အားဖြစ်သည်—ပရဓာနမှ ဖြစ်စေ၊ ဣශ්ဝရ၏ လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်စေ။ ၎င်းသည် အစမရှိ အဆုံးမရှိ; အဟင်္ကာရဖြင့် လောကကို ကြောက်ရွံ့စေကာ ပေါ်ထွန်းလာသည်။

Verse 112

इत्येष प्राकृतः सर्गस्तृतीयो हेतुलक्षणः / उक्तो ह्यस्मिंस्तदात्यन्तं कालं ज्ञात्वा प्रमुच्यते

ဤသို့ အကြောင်းလက္ခဏာပါသော တတိယမြောက် ပရကృత စර්ဂကို ဖော်ပြပြီးပြီ။ ဤတွင် အလွန်အမြတ်ဆုံး ကာလကို သိမြင်လျှင် လွတ်မြောက်မှု ရရှိသည်။

Verse 113

इत्येष प्रतिसर्गो वस्त्रिविदः कीर्त्तितो मया / विस्तरेणानुपूर्व्याच भूयः किं वर्त्तयाम्यहम्

ဤသို့ပင်၊ အို စူတာ၊ ပရတိသရ္ဂကို ငါ ဖော်ပြပြီးပြီ။ ယခု အသေးစိတ်နှင့် အစဉ်လိုက် ထပ်မံ၍ ငါ ဘာကို ပြောရမည်နည်း။