Shloka 88
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
क्षेत्रज्ञः स्मर्यते तस्मात्क्षेत्रं तज्ज्ञैर्विभाष्यते / क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा
Transliteration
kṣetrajñaḥ smaryate tasmātkṣetraṃ tajjñairvibhāṣyate / kṣetraṃ tvatpratyayaṃ dṛṣṭaṃ kṣetrajñaḥ pratyayaḥ sadā
Translation
ထို့ကြောင့် သူကို ‘က்ஷೇತ್ರဇ్ఞ’ ဟု မှတ်ရပြီး ပညာရှိတို့က ‘က்ஷೇತ್ರ’ ကို ရှင်းလင်းကြသည်။ အို မြင်သူတော်! က္ෂೇತ್ರသည် သင်၏ အသိအမြင်ပေါ် မူတည်၍ ထင်ရှားပြီး၊ က္ෂೇತ್ರဇ్ఞသည် အမြဲတမ်း ထိုအသိအမြင်ပင် ဖြစ်သည်။
Word by Word
क्षेत्रज्ञःknower of the field (kṣetrajña)
क्षेत्रज्ञः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक; क्षेत्र+ज्ञ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य ज्ञः)
स्मर्यतेis remembered / is called to mind
स्मर्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात् = ‘therefore/from that’ (ablatival adverbial use)
क्षेत्रम्field (body/realm)
क्षेत्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of क्षेत्रम्)
ज्ञैःby the knowers
ज्ञैः:
Karana (करण/Instrument-Agent)
TypeNoun
Rootज्ञ (प्रातिपदिक; ‘knower’)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
विभाष्यतेis explained / is spoken of
विभाष्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवि+भाष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)
क्षेत्रम्field
क्षेत्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तुbut / indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle of contrast/emphasis)
अत्-प्रत्ययम्the suffix ‘-at’
अत्-प्रत्ययम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअत्-प्रत्यय (प्रातिपदिक; अत्+प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अत् इति प्रत्ययः)
दृष्टम्is seen / is observed
दृष्टम्:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘seen/observed’
क्षेत्रज्ञःkṣetrajña
क्षेत्रज्ञः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक; क्षेत्र+ज्ञ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
प्रत्ययःsuffix / affix
प्रत्ययः:
Pratijna (प्रतिज्ञा/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootप्रत्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सदाalways
सदा:
Kala (काल/Time)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)