
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
ဤအধ্যာယသည် သင်ကြားရေးဆန်သော မေးမြန်း–ဖြေကြားပုံစံဖြစ်ပြီး ရှင်တော်များက Bhārata-varṣa ၏ အမည်ရင်း၊ နယ်နိမိတ်၊ အတွင်းပိုင်းခွဲခြားမှုများနှင့် ကမ္မပြုရာ အထူးကွင်းပြင်ဖြစ်ရခြင်း၏ သမိုင်း–သီအိုလောဂျီ အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းကြသည်။ စူတာ (Lomaharṣaṇa) က Bhārata ကို မြောက်ဘက်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ တောင်ဘက်အဆုံးကြားတွင် တည်ရှိကြောင်း၊ Manu Bharata နှင့် ဆက်စပ်၍ “လူမျိုးများကို ထမ်းဆောင်/ထောက်ပံ့သူ” ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါများက ကမ္မပြု၍ svarga သို့မဟုတ် mokṣa သို့ ရောက်စေသော နေရာဟု ရှင်းလင်းသည်။ ထို့နောက် သမုဒ္ဒရာဖြင့် ခွဲထားသော bheda ၉ ခုကို စာရင်းပြု၍ Indradvīpa, Kaśerūmān, Tāmravarṇa, Gabastimān, Nāgadvīpa, Saumya, Gāndharva, Vāruṇa တို့ကို ဖော်ပြကာ Bhārata ကို သမုဒ္ဒရာဝန်းရံသော ၉ ခုမြောက် ခွဲခြားမှုဟု သတ်မှတ်သည်။ အလျားအနံကို yojana ဖြင့် တိုင်းတာဖော်ပြပြီး အရှေ့ Kirāta၊ အနောက် Yavana နှင့် အစွန်းပိုင်း mleccha မျိုးစုများကိုလည်း ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် varṇa လေးမျိုး၏ အခန်းကဏ္ဍ၊ လူမှု–ပူဇော်ရေး စနစ်နှင့် dharma–artha–kāma ကို အခြေခံ၍ āśrama အလိုက် ကောင်းကင်နှင့် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ရည်မှန်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वीतीये ऽनुषङ्गपादे पृथिव्यायामविस्तरो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेव निसर्गो वै वर्षाणां भारते शुभे / दृष्टः परमतत्त्वज्ञैर्भूयः किं वर्णयामि वः
ဤသို့ သီရိဘြဟ္မာဏ္ဍ မဟာပုရာဏ၌၊ ဝါယုမိန့်ကြားသော ပူရ္ဝဘာဂ၏ ဒုတိယ အနုသင်္ဂပာဒတွင် ‘ပृथிவျာယာမဝိစတရ’ ဟူသော ဆယ့်ငါးမ अध्यာယ ဖြစ်၏။ စူတက ဆိုသည်—မင်္ဂလာရှိသော ဘာရတဝර්၌ ဝර්ෂတို့၏ စೃષ્ટိအစီအစဉ်သည် ဤသို့ပင် ဖြစ်သည်; အမြင့်ဆုံး တတ္တဝသိသူတို့က မြင်ပြီးသားဖြစ်ရာ၊ သင်တို့အား ငါက ထပ်မံ ဘာကို ဖော်ပြရမည်နည်း။
Verse 2
ऋषिरुवाच यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन्स्वायंभुवादयः / चतुर्दशैते मनवः प्रजासर्गे ऽभवन्पुनः
ရိရှီက ဆိုသည်—ဤသည်မှာ ဘာရတဝර් ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာတွင် စွာယံဘူဝ စသည့် မနု ၁၄ ပါးတို့သည် သတ္တဝါပေါက်ဖွားစೃષ્ટိ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်ထွန်းခဲ့ကြသည်။
Verse 3
एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्त्मः / एतच्छ्रुतवचस्तेषामब्रवीद्रोमहर्षणः
ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤအကြောင်းကို သိလိုပါသည်; အမြတ်ဆုံးသူရေ၊ ကျွန်ုပ်တို့အား ရှင်းပြပါ။ သူတို့၏ စကားကို ကြားပြီးနောက် ရောမဟർഷဏ (စူတ) က ပြောသည်။
Verse 4
अत्र वो वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन् भारते प्रजाः / इदं तु मध्यमं चित्रं शुभाशुभफलोदयम्
ဤနေရာတွင် ဤဘာရတဝර්၌ရှိသော ပြည်သူတို့ကို ငါဖော်ပြမည်; ဤသည်မှာ အလယ်လောက၏ အံ့ဖွယ်ပုံရိပ်ဖြစ်၍ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်၏ အကျိုးဖလများ ပေါ်ထွန်းရာ ဖြစ်သည်။
Verse 5
उत्तरं यत्ममुद्रस्य हिमवद्दक्षिणं च यत् / वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा
သမုဒ္ဒရာ၏ မြောက်ဘက်နှင့် ဟိမဝတ် (ဟိမလယ) ၏ တောင်ဘက်တွင်ရှိသော နိုင်ငံကို ‘ဘာရတဝရှ’ ဟု ခေါ်ကြ하며၊ ထိုနေရာ၌ ဗာရတီ ပြည်သူတို့ နေထိုင်ကြသည်။
Verse 6
भरणाच्च प्रजानां वै मनुर्भरत उच्यते / निरुक्तवचनाच्चैवं वर्षं तद्भारतं स्मृतम्
ပြည်သူတို့ကို ထိန်းသိမ်းပျိုးထောင်သောကြောင့် မနုကို ‘ဘရတ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤနိရုတ်တိအဆိုအရ ထိုဒေသကို ‘ဘာရတဝရှ’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 7
इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यश्चान्तश्च गम्यते / न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते
ဤနေရာမှပင် ကောင်းကင်ဘုံနှင့် မောက္ခ၊ အလယ်လမ်းနှင့် အဆုံးတိုင် (အမြင့်ဆုံးဂတိ) ကို ရောက်နိုင်သည်။ အခြားမြေပြင်များတွင် မရဏလူသားတို့အတွက် ကမ္မဗိဓာန် မရှိ။
Verse 8
भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत / समुद्रातरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्
ဤဘာရတဝရှ၏ ခွဲခြားမှု ကိုးမျိုးကို သိမှတ်ကြလော့။ ၎င်းတို့သည် သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ခွဲခြားထားပြီး အချင်းချင်း မရောက်နိုင်ကြဟု သိရသည်။
Verse 9
इन्द्रद्वीपः कशेरूमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः
အိန္ဒြဒွိပ၊ ကရှေရုမန်၊ တာမ္ရဝဏ္ဏ၊ ဂဘස්တိမန်; ထို့ပြင် နာဂဒွိပ၊ သောမ్య၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ နောက်တစ်ဖန် ဝါရုဏ—ဟူသော (ဒွိပများ) ကို ဆိုထားသည်။
Verse 10
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्रे तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्
ဤသည်မှာ ထိုတို့အနက် ကိုးမြောက်သော ကျွန်းဒွီပဖြစ်၍ သမုဒ္ဒရာဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ တောင်မှ မြောက်သို့ အလျားအနံ တစ်ထောင် ယောဇနာ ရှိသည်။
Verse 11
आयतो ह्याकुमार्य्या वै चागङ्गाप्रभवाच्च वै / तिर्यगुत्तरविस्तीर्मः सहस्राणि नवैव तु
ဤဒွီပသည် အာကုမာရျာမှ အာဂင်္ဂါ၏ မူလထွက်ရာအထိ အလျားလိုက် ကျယ်ပြန့်သည်။ အလျားဖြတ်နှင့် မြောက်ဘက်သို့ အကျယ်မှာ ကိုးထောင် ယောဇနာ ဖြစ်သည်။
Verse 12
द्वीपो ह्युपनिविष्टो ऽयं म्लेच्छैरन्तेषु सर्वशः / पूर्वे किराता ह्यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः
ဤဒွီပ၏ အစွန်အဖျားများတွင် အနှံ့အပြား မလေစ္ဆာတို့ နေထိုင်ကြသည်။ အရှေ့အစွန်တွင် ကိရာတ၊ အနောက်အစွန်တွင် ယဝန ဟု မှတ်သားထားသည်။
Verse 13
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः / इज्यायुधवणिज्याभिर्वर्त्तयन्तो व्यवस्थिताः
အလယ်ပိုင်းတွင် ဗြာဟ္မဏ၊ က္ଷတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ၊ နှင့် ရှုဒ္ဒရတို့သည် ကိုယ်ပိုင်အပိုင်းအလိုက် တည်ရှိကြသည်။ သူတို့သည် ယဇ్ఞပူဇာ၊ လက်နက်တာဝန်၊ ကုန်သွယ်ရေးတို့ဖြင့် ကိုယ်ကိုယ်၏ ကမ္မကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။
Verse 14
तेषां संव्यवहारो ऽत्र वर्त्तते वै परस्परम् / धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु
ဤနေရာတွင် သူတို့အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေးနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ဆက်လက်ရှိနေသည်။ ဝဏ္ဏတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကမ္မများတွင် ဤအကျင့်အကြံသည် ဓမ္မ၊ အရ္ထ၊ ကာမ တို့နှင့် ပေါင်းစည်းထားသည်။
Verse 15
संकल्पः पञ्चमानां च ह्याश्रमाणां यथाविधि / इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्येषु मानुषी
အာရှရမ်ငါးပါးအတွက် သတ်မှတ်နည်းအတိုင်း သံကల్పရှိ၏။ ထိုအာရှရမ်များ၌ လူတို့၏ကျင့်ကြံမှုသည် ဤလောက၌ ကောင်းကင်ဘုံနှင့် အပဝဂ္ဂ (မောက္ခ) အတွက် ဖြစ်သည်။
Verse 16
यस्त्वयं नवमो द्वीपस्तिर्यगायाम उच्यते / कृत्स्नं जयति यो ह्येनं सम्राडित्यभिधीयते
ဤကိုးမြောက်သော ကျွန်းကို ‘တိရျဂါယာမ’ ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို အပြည့်အဝ အနိုင်ယူသူကို ‘သမ္ရာတ်’ ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 17
अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षं विराट् स्मृतम् / स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
ဤလောကကို ‘သမ္ရာတ်’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ အန္တရိက္ခကို ‘ဝိရာတ်’ ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထိုလောကကို ‘သွဝရာတ်’ ဟု ဆိုကြပြီး နောက်တဖန် အသေးစိတ် ပြောမည်။
Verse 18
सप्तैवास्मिन्सुपर्वाणो विश्रुताः कुल पर्वताः / महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः
ဤနေရာတွင် နာမည်ကျော် ကုလတောင် ခုနစ်လုံးရှိသည်—မဟိန္ဒြ, မလယ, သဟျ, ရှုက္တိမာန် နှင့် ရိက္ခပရဝတ (စသည်)။
Verse 19
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः / तेषां सहस्रश्चान्ये पर्व तास्तु समीपगाः
ဝိန္ဓျနှင့် ပါရိယာတြ—ဤတို့သည် ကုလတောင် ခုနစ်လုံးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနီး၌ အခြားတောင်များ ထောင်ပေါင်းများစွာလည်း ရှိနေသည်။
Verse 20
अविज्ञाताः सारवन्तो विपुलाश्चित्रसानवः / संदरः पर्वतश्रेष्ठो वैहारो दुर्दुरस्तथा
မသိရှိသေးသော တောင်တန်းအချို့ ရှိနေသေးသည်—အနှစ်သာရပြည့်ဝ၍ ကျယ်ဝန်းကာ ထူးခြားသော တောင်ထိပ်များရှိသည်။ ထိုတို့အနက် စန္ဒရသည် တောင်တို့၏ အမြတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဝိုင်ဟာရနှင့် ဒုရ္ဒုရလည်း ရှိသည်။
Verse 21
कोलाहलः ससुरसो मैनाको वैद्युतस्तथा / वातन्धमो नागगिरिस्तथा पाण्डुरपर्वतः
ကိုလာဟလ၊ စသုရသ၊ မိုင်နာက နှင့် ဝိုင်ဒျုတ; ထို့အပြင် ဝါတန္ဓမ၊ နာဂဂိရိ နှင့် ပာဏ္ဍုရ တောင်လည်း ရှိသည်။
Verse 22
तुङ्गप्रस्थः कृष्णगिरिर्गोधनो गिरिरेव च / पुष्पगिर्युज्जयन्तौ च शैलो रैवतकस्तथा
တုင်္ဂပရಸ್ಥ၊ ကృష్ణဂိရိ နှင့် ဂိုဓန တောင်; ထို့ပြင် ပုષ္ပဂိရိ နှင့် ဥဇ္ဇယန္တ; ထို့အတူ ရှိုင်လ နှင့် ရိုင်ဝတက လည်း ရှိသည်။
Verse 23
श्रीपर्वतश्चित्रकूटः कूटशैलो गिरिस्तथा / अन्ये तेभ्यो ऽपरिज्ञाता ह्रस्वाः स्वलपोपजी विनः
သရီပရဝတ၊ စိတ္ရကူဋ နှင့် ကူဋရှိုင်လ တောင်များရှိပြီး၊ ထို့အပြင် ထိုတို့ထက်မသိရှိသေးသော အခြားတောင်များလည်း ရှိသည်—သေးငယ်၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနည်းပါးသော။
Verse 24
तैर्विमिश्रा जनपदा आर्या म्लेच्छाश्च भागशः / पीयन्ते यैरिमा नद्यो गङ्गा सिंधु सरस्वती
သူတို့ကြောင့် ဒေသပြည်နယ်များသည် ရောနှောနေသည်—တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ အာရျ၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမှာ မလေစ္ဆ။ သူတို့ကြောင့်ပင် ဤမြစ်များ—ဂင်္ဂါ၊ စင်္ဓု၊ စရಸ್ವတီ—၏ ရေကို သောက်သုံးကြသည်။
Verse 25
शतद्रुश्चन्द्र भागा च यमुना सरयूस्तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः
ရှတဒြု၊ ခန္ဒြဘာဂါ၊ ယမုနာနှင့် စရယု; ထို့ပြင် အီရာဝတီ၊ ဝိတஸ္တာ၊ ဝိပါရှာ၊ ဒေဝိကာနှင့် ကုဟူ—ဤတို့သည် သန့်ရှင်းသော မြစ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 26
गोमती धूतपापा च बुद्बुदा च दृषद्वती / कौशकी त्रिदिवा चैव निष्ठीवी गेडकी तथा
ဂိုမတီ၊ ဓူတပါပါ၊ ဗုဒ္ဗုဒါ နှင့် ဒೃရှဒ္ဝတီ; ထို့ပြင် ကೌရှကီ၊ တြိဒိဝာ၊ နိဋ္ဌီဝီ နှင့် ဂေဍကီ—ဤတို့လည်း သန့်ရှင်းသော မြစ်များ ဖြစ်သည်။
Verse 27
चक्षुर्लोहित इत्येता हिमवत्पादनिस्सृताः / वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्नी सिंधु रेव च
စက္ခု နှင့် လောဟိတ—ဤမြစ်များသည် ဟိမဝတ်၏ ခြေတော်မှ စီးဆင်းလာသည်; ထို့ပြင် ဝေဒသ္မృతိ၊ ဝေဒဝတီ၊ ဝෘတြဃ္နီ၊ စင်ဓု နှင့် ရေဝါ တို့လည်း ဖြစ်သည်။
Verse 28
वर्णाशा नन्दना चैव सदानीरा महानदी / पाशा चर्मण्वतीनूपा विदिशा वेत्रवत्यपि
ဝර්ဏာရှာ နှင့် နန္ဒနာ; စဒါနီရာ နှင့် မဟာနဒီ; ထို့ပြင် ပါရှာ၊ ချර්မဏ္ဝတီ၊ နူပါ၊ ဝိဒိရှာ နှင့် ဝေတ္ရဝတီ တို့လည်း (သန့်ရှင်းသော မြစ်များ) ဖြစ်သည်။
Verse 29
क्षिप्रा ह्यवन्ति च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः / शोणो महानदश्चैव नर्म्मदा सुरसा क्रिया
က்ஷိပရာ နှင့် အဝန္တီ—ဤတို့သည် ပါရိယာတြ တောင်တန်းအပေါ် အားထားသော မြစ်များဟု ဆိုကြသည်; ထို့ပြင် ရှೋဏ၊ မဟာနဒ၊ နර්မဒါ၊ စုရစာ နှင့် ကရိယာ တို့လည်း ဖြစ်သည်။
Verse 30
मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च / तमसा पिप्पला श्येना करमोदा पिशाचिका
မန္ဒာကိနီ၊ ဒသာဏာ၊ စိတ္တရကူဋာ၊ ထို့အပြင် တမသာ၊ ပိပ္ပလာ၊ ရျေနာ၊ ကရမောဒါ နှင့် ပိသာစိကာ—ဤတို့သည် သန့်ရှင်းသော မြစ်များဖြစ်သည်။
Verse 31
चित्रोपला विशाला च बञ्जुला वास्तुवाहिनी / सनेरुजा शुक्तिमती मङ्कुती त्रिदिवा क्रतुः
စိတ္တရိုပလာ၊ ဝိသာလာ၊ ဘဉ္ဇုလာ၊ ထို့ပြင် ဝါස්တုဝါဟိနီ၊ စနေရွုဇာ၊ ရှုက္တိမတီ၊ မင်္ကူတီ၊ တြိဒိဝါ နှင့် ကရတု—ဤတို့လည်း သန့်ရှင်းသော မြစ်များဖြစ်သည်။
Verse 32
ऋक्षवत्संप्रसूतास्ता नद्यो मणिजलाः शिवाः / तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या सृपा च निषधा नदी
ဋ္ဌကၡဝတ်တောင်မှ ပေါ်ထွန်းလာ၍ မဏိရေကဲ့သို့ ကြည်လင်သန့်ရှင်းပြီး ရှိဝမင်္ဂလာပေးသော မြစ်များ—တာပီ၊ ပယိုးရှ္ဏီ၊ နိရဝိန္ဓျာ၊ စရိပါ နှင့် နိෂဓာ မြစ်။
Verse 33
वेणी वैतरणी चैव क्षिप्रा वाला कुमुद्वती / तोया चैव महागौरी दुर्गा वान्नशिला तथा
ဝေဏီနှင့် ဝိုင်တရဏီ၊ ခ္စိပရာ၊ ဝါလာ၊ ကုမုဒ္ဝတီ၊ ထို့ပြင် တိုယာ၊ မဟာဂေါရီ၊ ဒုရ္ဂါ နှင့် ဝါန္နသီလာ—ဤတို့သည် သန့်ရှင်းသော မြစ်များဖြစ်သည်။
Verse 34
विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः / गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणाथ बञ्जुला
ဝိန္ဓျတောင်ခြေမှ ပေါ်ထွန်းလာသော ပုဏ္ဏရေသန့်နှင့် မင်္ဂလာပြည့်ဝသည့် မြစ်များ—ဂోదာဝရီ၊ ဘီမရထီ၊ ကృష్ణဝေဏာ နှင့် ဘဉ္ဇုလာ။
Verse 35
तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा बाह्या कावेर्यथापि च / दक्षिणप्रवहा नद्यः सह्य पादाद्विनिःस्मृताः
တုင်္ဂဘဒ္ဒရာ၊ သုပရယောဂါ၊ ဘာဟျာ နှင့် ကာဝေရီတို့သည် သဟျာတောင်ခြေမှ ပေါ်ထွန်း၍ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းသော မြစ်များဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Verse 36
कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजात्युत्पलावती / नद्यो ऽभिजाता मलयात्सर्वाः शीतजलाः शुभाः
ကൃതမாலာ၊ တာမ်ရပဏ္ဏီ၊ ပုဿပဇာတိ၊ ဥတ္ပလာဝတီ—အားလုံး မလယတောင်မှ မွေးဖွား၍ အေးမြသောရေရှိသည့် မင်္ဂလာမြစ်များဖြစ်သည်။
Verse 37
त्रिसामा ऋषिकुल्या च बञ्जुला त्रिदिवाबला / लाङ्गूलिनी वंशधरा महेन्द्रतनयाः स्मृताः
ထရိသာမာ၊ ရှိသိကူလျာ၊ ဘဉ္ဇူလာ၊ ထရိဒိဝါဗလာ၊ လာင်ဂူလိနီ နှင့် ဝံသဓရာ—ဤမြစ်များကို မဟೇಂದ್ರတောင်၏ သမီးများဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 38
ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दगामिनी / कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः
ရိသိကူလျာ၊ ကုမာရီ၊ မန္ဒဂါ၊ မန္ဒဂါမိနီ၊ ကೃပာ နှင့် ပလာသိနီ—ဤမြစ်များကို ရှုက္တိမတ်တောင်မှ ထွက်ပေါ်သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
Verse 39
तास्तु नद्यः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः / विश्वस्य मातरः सर्वा जगत्पापहराः स्मृताः
ထိုမြစ်များသည် စရസ്വတီ၏ ရূপတော်များဖြစ်၍ အားလုံး ဂင်္ဂါတော်တူကာ သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ကမ္ဘာ၏ မိခင်များ၊ လောကပാപဖျောက်ရှင်များဟု မှတ်ယူကြသည်။
Verse 40
तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः / तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वा माद्रेयजाङ्गलाः
ထိုမြစ်များတွင် အခြားသော ချောင်းခွဲများသည် ရာချီ၊ ထောင်ချီ ရှိ၏; ထိုကမ်းနားဒေသများ၌ ကုရု-ပဉ္စာလ၊ ရှာလ္ဝ၊ မာဒြေယ နှင့် ဂျာင်္ဂလ လူမျိုးများ နေထိုင်ကြ၏။
Verse 41
शूरसेना भद्रकारा बोधाः सहपटच्चराः / मत्स्याः कुशल्याः सौशल्याः कुन्तलाः काशिकोशलाः
ထို့ပြင် ရှူရစೇန၊ ဘဒ္ဒရကာရ၊ ဘောဓ နှင့် ပဋစ္စရတို့ပါရှိပြီး; မတ္စျ၊ ကုသလျ၊ စೌသလျ၊ ကုန္တလ နှင့် ကာသီ-ကိုသလ တို့လည်း ရှိကြ၏။
Verse 42
गोधा भद्राः करिङ्गाश्च मागधाश्चोत्कलैः सह / मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशस्त्त्र कीर्त्तिताः
ဂೋಧ၊ ဘဒ္ဒရ၊ ကရိင်္ဂ နှင့် ဥတ္ကလတို့နှင့်အတူ မာဂဓ—မဓ്യဒေသ၏ ဂျနပဒများကို ဤနေရာ၌ အများအားဖြင့် ကီർത്തထားသည်။
Verse 43
सह्यस्य चौत्तरान्तेषु यत्र गोदावरी नदी / पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
သဟျ တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်အစွန်၌ ဂోదာဝရီ မြစ် စီးဆင်းရာ ဒေသသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင်ပင် အလွန် သာယာလှပ၏။
Verse 44
तत्र गोवर्धनं नाम पुरं रामेण निर्मितम् / रामप्रियाथ स्वर्गीया वृक्ष दिव्यास्त थौषधीः
ထိုနေရာ၌ ‘ဂోవర్ఓဓန’ ဟူသော မြို့ကို ရာမက တည်ဆောက်ခဲ့၏; ထိုမြို့၌ ရာမနှစ်သက်သော ကောင်းကင်ဘုံဆန်သော ဒိဗ္ဗသစ်ပင်များနှင့် ဒိဗ္ဗဆေးပင်များ ရှိ၏။
Verse 45
भरद्वाजेन मुनिना तत्प्रियार्थे ऽवरोपिताः / अतः पुर्वरोद्देशस्तेन जज्ञे मनोरमः
ရသေ့ ဘရဒ္ဝာဇာသည် ချစ်မြတ်နိုးရာအတွက် ထိုအရာတို့ကို စိုက်ပျိုးခဲ့သည်; ထို့ကြောင့် ထိုနေရာ၏ အရှေ့ဘက်သည် အလွန်လှပစွာ ဖြစ်ပေါ်လာ하였다။
Verse 46
बाह्लीका वाटधानाश्च आभीरा कालतोयकाः / अपरान्ताश्च मुह्माश्च पाञ्चलाश्चर्ममण्डलाः
ဗာဟ္လီက၊ ဝါဋဓာန၊ အာဘီရ၊ ကာလတိုးယက; အပရာန္တ၊ မုဟ္မ နှင့် ပာဉ္စာလ—ဤတို့သည် ချර්မမဏ္ဍလ ဒေသ၏ လူမျိုးများဖြစ်သည်။
Verse 47
गान्धारा यवनाश्चैव सिंधुसौवीरमण्डलाः / चीनाश्चैव तुषाराश्च पल्लवा गिरिगह्वराः
ဂန္ဓာရ၊ ယဝန၊ စိန္ဓု-ဆော်ဝီရ မဏ္ဍလ; ချိန်၊ တုရှာရ နှင့် ပလ္လဝ—ဤတို့သည် တောင်ဂူဝှမ်းများတွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။
Verse 48
शाका भद्राः कुलिन्दाश्च पारदा विन्ध्यचूलिकाः / अभीषाहा उलूताश्च केकया दशामालिकाः
သာက၊ ဘဒ္ဒရ၊ ကုလိန္ဒ၊ ပါရဒ၊ ဝိန္ဓျချူလိက; အဘီရှာဟ၊ အူလူတ၊ ကေကယ နှင့် ဒသာမာလိက—ဤတို့လည်း မျိုးစုံသော နိုင်ငံဒေသများဖြစ်သည်။
Verse 49
ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्यशूद्रकुलानि तु / कांवोजा दरदाश्चैव बर्बरा अङ्गलौहिकाः
ဗြာဟ္မဏ၊ က္ଷတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ-ရှူဒ္ဒရ မျိုးရိုးများ; ထို့ပြင် ကာမ္ဗောဇ၊ ဒရဒ၊ ဘရ္ဗရ နှင့် အင်္ဂလောဟိက—ဤတို့လည်း ထိုနေရာရှိ အုပ်စုများဖြစ်သည်။
Verse 50
अत्रयः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः / लमकास्तालशालाश्च भूषिका ईजिकैः सह
ဤနေရာတွင် အတြရယ၊ ဘရဒ္ဝါဇနှင့် ဆက်နွယ်သူများ၊ ပရස්ထလနှင့် ဒသေရကတို့၊ ထို့ပြင် လမက၊ တာလရှာလ နှင့် ဘူရှိကတို့ကို အီဇိကတို့နှင့်အတူ ဖော်ပြထားသည်။
Verse 51
एते देशा उदीच्या वै प्राच्यान्देशान्निबोधत / अङ्गवङ्गा श्चोलभद्राः किरातानां च जातयः / तोमरा हंसभङ्गाश्च काश्मीरास्तङ्गणास्तथा
ဤတို့သည် မြောက်ဘက်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်ဒေသများကိုလည်း သိကြလော့—အင်္ဂ၊ ဝင်္ဂ၊ ခိုးလဘဒ္ဒရ၊ ကိရာတ မျိုးနွယ်များ၊ ထို့တူ တိုမရ၊ ဟံသဘင်္ဂ၊ ကာရှမီးရ နှင့် တင်္ဂဏတို့။
Verse 52
झिल्लिकाश्चाहुकाश्चैव हूणदर्वास्तथैव च
ထို့အပြင် ဂျှిల్లိကနှင့် အာဟုက၊ ထို့တူ ဟူးဏနှင့် ဒရ္ဝတို့လည်း (ဖော်ပြထားသည်)။
Verse 53
अन्ध्रवाका मुद्गरका अन्तर्गिरिबहिर्गिराः / ततः प्लवङ्गवो ज्ञेया मलदा मलवर्तिकाः
အန္ဓြဝါက၊ မုဒ္ဂရက၊ အန္တရဂိရိနှင့် ဘဟိရဂိရိတို့၊ ထို့နောက် ပလဝင်္ဂဝဟူသည် မလဒနှင့် မလဝရ္တိကတို့ဟု သိရမည်။
Verse 54
समन्तराः प्रावृषेया भार्गवा गोपपार्थिवाः / प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः
ထို့အပြင် သမန္တရ၊ ပ္ရာဝೃષေယ၊ ဘာရ္ဂဝ၊ ဂိုပပါရ္ထိဝ; ထို့တူ ပ္ရာဂ္ဂျ्योတိષ၊ ပုဏ္ဍရ၊ ဝိဒေဟ နှင့် တာမ္ရလိပ္တကတို့လည်း (ရှိသည်)။
Verse 55
मल्ला मगधगोनर्दाः प्राच्यां जनपदाः स्मृताः / अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः
မလ္လာ၊ မဂဓ၊ ဂိုနရ္ဒတို့ကို အရှေ့ဘက်ဒေသ၏ ဇနပဒများဟု မှတ်သားကြသည်။ အခြားဇနပဒများမှာ ဒက္ခိဏာပထ (တောင်ဘက်လမ်း) နေထိုင်သူများ ဖြစ်သည်။
Verse 56
पण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च / सेतुका मूषिकाश्चैव क्षपणा वनवासिकाः
ပဏ္ဍျ၊ ကေရလ၊ ခိုးလ၊ ကုလျ; ထို့ပြင် စေတုက၊ မူသိက၊ က္ခပဏ၊ ဝနဝါသိက—ဤတို့သည် (တောင်ပိုင်း) ဇနပဒများ ဖြစ်သည်။
Verse 57
माहराष्ट्रा महिषिकाः कलिङ्गश्चैव सर्वशः / आभीराश्च सहैषीका आटव्या सारवास्तथा
မဟာရာෂ္ဋရ၊ မဟိသိက နှင့် နေရာအနှံ့ ကလိင်္ဂ; ထို့ပြင် အာဘီရ၊ သဟဲရှီက၊ အာတဝျာ၊ စာရဝ—ဤတို့လည်း ဇနပဒများ ဖြစ်သည်။
Verse 58
पुलिन्दा विन्ध्यमौलीया वैदर्भा दण्डकैः सह / पौरिका मौलिकाश्चैव श्मका भोगवर्द्धिनाः
ပုလိန္ဒ၊ ဝိန္ဓျမော်လီယ၊ ဝိုင်ဒර්ဘ—ဒဏ္ဍကတို့နှင့်အတူ; ထို့ပြင် ပေါရိက၊ မော်လိက၊ ရှမက၊ ဘောဂဝර්ဓ္ဓိန—ဤတို့သည် ဇနပဒများ ဖြစ်သည်။
Verse 59
कोङ्कणाः कन्तलाश्चान्ध्राः कुलिन्दाङ्गारमारिषाः / दाक्षिणाश्चैव ये देशा अपरांस्तान्निबोधत
ကိုင်္ကဏ၊ ကန္တလ၊ အန္ဓရ; ကုလိန္ဒ၊ အင်္ဂါရ၊ မာရိသ—ဤတို့သည် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်သည်။ အခြားနိုင်ငံများကိုလည်း သိမှတ်ကြလော့။
Verse 60
सूर्य्यारकाः कलिवना दुर्गालाः कुन्तरौः सहः / पौलेयाश्च किराताश्च रूपकास्तापकैः सह
စူရျာရက၊ ကလိဝန၊ ဒုရ္ဂာလ တို့သည် ကုန္တရတို့နှင့်အတူ; ထို့ပြင် ပေါလေယ၊ ကိရာတ၊ ရူပက တို့သည် တာပကတို့နှင့်အတူ ရှိကြသည်။
Verse 61
तथा करीतयश्चैव सर्वे चैव करन्धराः / नासिकाश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः
ထို့အတူ ကရိတယ နှင့် ကရန္ဓရ အားလုံး; နာသိက နှင့် အခြားသူများ—အန္တရ-နర్మဒါ ဒေသနေသူများလည်း ရှိသည်။
Verse 62
सहकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि / कच्छिपाश्च सुराष्ट्राश्च आनर्ताश्चर्बुदैः सह
သဟကချ္ချ နှင့် သမာဟေယ တို့သည် သာရသွတတို့နှင့်အတူ; ကချ္ချိပ၊ သုရာෂ္ဌရ၊ အာနရတ တို့သည် အရ္ဗုဒတို့နှင့်အတူ ရှိကြသည်။
Verse 63
इत्येते अपरान्ताश्च शृणुध्वं विन्ध्यवासिनः / मलदाश्च करूथाश्च मेकलाश्चैत्कलैः सह
ဤတို့သည် အပရာန္တ ဒေသများဖြစ်သည်—ဗိန္ဓျာနေသူတို့၊ နားထောင်ကြလော့; မလဒ၊ ကရူထ၊ မေကလ တို့လည်း အိုင်တ္ကလတို့နှင့်အတူ ရှိသည်။
Verse 64
उत्तमानां दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह / तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा
အထွတ်အမြတ် ဒေသများတွင် ဒသာර්ဏ နှင့် ဘောဇ တို့သည် ကိෂ္ကိန္ဓကတို့နှင့်အတူ; တို့ရှလ၊ ကိုရှလ၊ တြိုင်ပုရ၊ ဝိုင်ဒိရှ တို့လည်း ရှိကြသည်။
Verse 65
तुहुण्डा बर्बराश्चैव षट्पुरा नैषधैः सह / अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा ह्यवन्तयः
တုဟုဏ္ဍာ၊ ဘာဗ္ဗရာနှင့် ဆတ်ပုရာတို့သည် နိုင်ෂဓတို့နှင့်အတူရှိကြ၏။ ထို့ပြင် အနൂപ၊ တုဏ္ဍိကေရ၊ ဝီတိဟောတရ နှင့် အဝန္တယတို့လည်း ဇနပဒများဟု ဆိုကြသည်။
Verse 66
एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः / अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये
ဤဇနပဒအားလုံးသည် ဝိန္ဓျတောင်တန်း၏ ကျောဘက်တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ယခုမှစ၍ တောင်များကို အားကိုးသော ဒေသများကို ငါဖော်ပြမည်။
Verse 67
निहीरा हंसमार्गाश्च कुपथास्तङ्गणाः शकाः / अपप्राव रणाश्चैव ऊर्णा दर्वाः सहूहुकाः
နိဟီရာ၊ ဟံသမာရ္ဂ၊ ကုပထ၊ တင်္ဂဏ၊ သက; ထို့ပြင် အပပြာဝ၊ ရဏ၊ ဥူဏာ၊ ဒရ္ဝာ နှင့် သဟူဟုကာ—ဤတို့လည်း (ဇနပဒ) များဟု ဆိုကြသည်။
Verse 68
त्रिगर्त्ता मण्डलाश्चैव किरातास्तामरैः सह / चत्वारि भारते वर्षे युगानि ऋषयो ऽब्रुवन्
တြိဂရတ္တ၊ မဏ္ဍလ နှင့် ကိရာတတို့သည် တာမရတို့နှင့်အတူ (ဖော်ပြထားသည်)။ ဗာရတဝရ္ଷ၌ ယုဂ လေးပါးရှိကြောင်း ရှိများက ဆိုကြသည်။
Verse 69
कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं तिष्यमेव च / तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टादशेषतः
ကృత၊ တ్రေတா၊ ဒ్వာပရ နှင့် တိષ္ယ—ဤတို့သည် ယုဂ လေးပါးဖြစ်သည်။ နောက်တစ်ဆင့်တွင် ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝနှင့် အစဉ်အဆက်ကို အပြည့်အစုံ ငါဖော်ပြမည်။
Rather than listing a full royal vaṃśa, the chapter anchors Bhārata’s identity in Manu Bharata (an eponymic organizer of peoples), using etymology and manvantara logic to explain how populations and social order are sustained; detailed dynastic catalogues typically occur in later vaṃśānucarita sections.
It provides terrestrial measurements in yojanas for Bhārata’s extent (north–south length and transverse breadth) and frames Bhārata as the ninth, ocean-bounded division among nine; it also specifies boundary markers (ocean/Himālaya) and border ethnography (e.g., Kirātas east, Yavanas west).
This chapter is not part of the Lalitopākhyāna stream; it is a Bhuvana-kośa/Bhārata-varṣa geography unit, focused on karmic geography, divisions, and social order rather than Śākta vidyā/yantra exegesis.