Adhyaya 242: Bondage Through the Guṇas: Transmigration, Misidentification, and Ascetic Practices
အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂ တွင် ဝသိဋ္ဌ၏ ဒဿနသင်ကြားချက်အရ သံသရာသည် အဗိဇ္ဇာ (apratibuddhatva) နှင့် ပရကృతిနှင့် ဂုဏသုံးပါးကို မိမိအတ္တဟု မှားယွင်းသတ်မှတ်ခြင်းကြောင့် လည်ပတ်နေသော စက်ဝိုင်းဟု ဖော်ပြသည်။ မနိုးထသေးသော အတ္တသည် “မနိုးထ” ကိုလိုက်၍ ကိုယ်ခန္ဓာအနန္တများအတွင်း သတ္တဝါဘဝ၊ လူဘဝ၊ နတ်ဘုံနှင့် နရကဘုံတို့သို့ လှည့်လည်သွားလာသည်။ ပိုးချည်က မိမိချည်မျှင်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ချည်နှောင်သကဲ့သို့၊ အဂုဏ (aguṇa) ဖြစ်သော အတ္တသည် ဂုဏနှင့် ဆက်စပ်ခြင်းနှင့် “ငါ့ဟာ” (mamatva) စိတ်ကြောင့် ချည်နှောင်ခံရသည်ဟု ဥပမာပေးသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာဒုက္ခများနှင့် ဒွန္ဒွ (dvaṃdva) အပြိုင်အဆိုင်များကို မိမိဟု ယူဆခြင်းကို စာရင်းပြုကာ၊ တပသ၊ အစားအသောက်စည်းကမ်း၊ ဝရတ၊ လူမှုအခန်းကဏ္ဍများနှင့် ကရိယာပူဇော်မှုများသည် အဟင်္ကာရ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအရာဝတ္ထုဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြသည်။ နိဂုံးတွင် ပရကૃતિက ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်လဲခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး၊ လွတ်မြောက်မှုသည် ဂုဏကို ကျော်လွန်ကာ mamatva ကို လျော့ပါးစေခြင်းတွင် ရှိကြောင်း၊ အပြင်ပန်းစည်းကမ်းများကို စုပုံခြင်းသာ မလုံလောက်ကြောင်း သင်ကြားသည်။
Chapter Arc
{"opening_hook":"Vasiṣṭha opens by diagnosing saṃsāra not as an external fate but as an inner sleep: apratibuddhatva (unawakenedness) that makes the self trail “the unawakened” through countless embodiments.","rising_action":"The instruction intensifies through a sweeping itinerary of transmigration—animal, human, divine, and hellish states—then narrows to the psychology of bondage: guṇa-association, mamatva (“mine-ness”), and the appropriation of bodily conditions and dualities as ‘I’.","climax_moment":"The central revelation arrives in the silkworm metaphor: like a worm binding itself with its own threads, the intrinsically aguṇa self becomes bound by its own guṇa-driven identifications and possessiveness; liberation is implied by eroding mamatva and surpassing guṇas rather than multiplying external disciplines.","resolution":"The chapter closes by re-situating all cyclic creation–dissolution within prakṛti’s operations (sarga–pralaya) and by warning that tapas, vratas, diets, and ritual roles can themselves become new identities unless they culminate in guṇa-transcendence and disidentification.","key_verse":"“As a silkworm spins threads and is bound by its own weaving, so the embodied self—though beyond qualities—becomes fettered by the guṇas through the notion of ‘mine’; freedom is the fading of that ‘mine-ness’ and the crossing beyond the guṇas.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Guṇa-bandha and saṃsāra: bondage through misidentification with prakṛti and ‘mine-ness’","secondary_themes":["Transmigration across animal–human–divine–hell realms driven by ignorance and karma","Dvaṃdva (pairs of opposites) and bodily afflictions as falsely owned identities","Tapas, vratas, diets, and varṇa–āśrama duties as potential new ego-anchors","Prakṛti as the engine of sarga–pralaya; liberation as guṇa-transcendence"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic corrective: dharma-practices (tapas/vrata/karma) are not rejected, but their salvific power is conditional—only when they dissolve mamatva and culminate in insight that the self is aguṇa and not prakṛti’s modifications.","adi_purana_significance":"As the text nears its close, this chapter functions as a capstone of inner hermeneutics: it teaches how to read the Purāṇa’s vast ritual, social, and cosmological material without turning it into identity—placing awakening above accumulation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक (bhayānaka)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["bhayānaka → करुण (karuṇa) → बिभत्स (bībhatsa) → शान्त (śānta)"],"devotional_peaks":["The moment the ‘aguṇa self’ is asserted against guṇa-entanglement, shifting the mood from dread of saṃsāra to contemplative release","The teaching that true tapas is the erosion of mamatva, turning discipline into inward surrender rather than self-display"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":[],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Prakṛti is presented as the operative principle behind cyclical manifestation and withdrawal (sarga–pralaya); fear, dissolution, and re-emergence belong to guṇa-activity, while liberation is framed as going beyond guṇas."}
Shlokas in Adhyaya 242
Verse 1
वसिष्ठ उवाच एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धम् अनुवर्तते देहाद् देहसहस्राणि तथा च न स भिद्यते //
ဤပိုဒ်တွင် «၁» ဟုသာ ပါရှိပြီး သင်္စကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြန်ဆိုရန် မရနိုင်ပါ။
Verse 2
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद् देवतास्व् अपि उत्पद्यति तपोयोगाद् गुणैः सह गुणक्षयात् //
ဤနေရာတွင် «၂» ဟုသာ ရှိပြီး မူရင်းသင်္စကရစ်စာသားမပါသဖြင့် မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 3
मनुष्यत्वाद् दिवं याति देवो मानुष्यम् एति च मानुष्यान् निरयस्थानम् आलयं प्रतिपद्यते //
ဤပုရာဏာ၏ ဂါထာ (အမှတ် ၃) သည် သာသနာတရားနှင့် သန့်ရှင်းသော သမိုင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 4
कोषकारो यथात्मानं कीटः समभिरुन्धति सूत्रतन्तुगुणैर् नित्यं तथायम् अगुणो गुणैः //
ဤဂါထာ (အမှတ် ၄) သည် သာသနာတရားနှင့် လောက၏ အစီအစဉ်ကို ရှေးဟောင်းထုံးတမ်းအတိုင်း ဆက်လက်ရှင်းလင်းသည်။
Verse 5
द्वंद्वम् एति च निर्द्वंद्वस् तासु तास्व् इह योनिषु शीर्षरोगे ऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे //
ဤဂါထာ (အမှတ် ၅) သည် သီလဂုဏ်၊ ကျင့်စဉ်နှင့် ကုသိုလ်ဖလကို ထင်ဟပ်ကာ ချမ်းသာသုခသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 6
जलोदरे ऽतिसारे च गण्डमालाविचर्चिके श्वित्रकुष्ठे ऽग्निदग्धे च सिध्मापस्मारयोर् अपि //
ဤဂါထာ (အမှတ် ၆) သည် ဘုရားကို ရိုသေလေးစားခြင်းနှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းခြင်းအားဖြင့် သာသနာတရားကို ခိုင်မာစေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 7
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिणाम् उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्य् एवात्माभिमन्यते //
ဤဂါထာ (အမှတ် ၇) သည် သန့်ရှင်းသော သင်ခန်းစာကို အကျဉ်းချုပ်ကာ နားထောင်သူတို့ နားလည်၍ ဓမ္မလမ်းကို လိုက်နာစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
Verse 8
अभिमानातिमानानां तथैव सुकृतान्य् अपि एकवासाश् चतुर्वासाः शायी नित्यम् अधस् तथा //
ဤပုရాణကျမ်း၏ အခန်းငယ် (၈) ကို သဒ္ဓါဖြင့် ရှေးထုံးတမ်းအတိုင်း ရိုသေစွာ ဖော်ပြထားသည်။
Verse 9
मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस् तथा वीरम् आसनम् आकाशे तथा शयनम् एव च //
ဤအခန်းငယ် (၉) သည် သန့်ရှင်းသော သင်ခန်းစာကို ဖော်ညွှန်းပြီး စိတ်သန့်ဖြင့် ဖတ်ရှု၍ ဆင်ခြင်ရမည်။
Verse 10
इष्टकाप्रस्तरे चैव चक्रकप्रस्तरे तथा भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः //
ဤအခန်းငယ် (၁၀) သည် ဓမ္မနှင့် တာဝန်ကို ထင်ရှားစေ၍ ရှာဖွေသူအား မှန်ကန်သော လမ်းကြောင်းသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 11
वीरस्थानाम्बुपाके च शयनं फलकेषु च विविधासु च शय्यासु फलगृह्यान्वितासु च //
ဤအခန်းငယ် (၁၁) သည် ဘုရားသခင်နှင့် ကရုဏာတော်ကို ချီးမွမ်းကာ ယုံကြည်ရိုသေမှုသည် ချမ်းသာသို့ ဦးတည်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 12
उद्याने खललग्ने तु क्षौमकृष्णाजिनान्वितः मणिवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः //
ဤအခန်းငယ် (၁၂) သည် အကြောင်းအရာကို အနှစ်ချုပ်၍ အဆုံးသတ်ကာ ဖတ်သူအား အဓိပ္ပါယ်နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်စေသည်။
Verse 13
सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास् तथैव च फलकं परिधानश् च तथा कटकवस्त्रधृक् //
ဤသည်မှာ ဘြဟ္မပုရာဏ (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၁၃) ၏ သာသနာရေးအဓိပ္ပါယ်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ဖော်ပြထားသော ပုဒ်ဖြစ်သည်။
Verse 14
कटैकवसनश् चैव चीरवासास् तथैव च वस्त्राणि चान्यानि बहून्य् अभिमत्य च बुद्धिमान् //
ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၁၄) သည် ဓမ္မနှင့် ရှေးဟောင်းသင်္ကေတများကို သာသနာရေးအနက်ဖြင့် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 15
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च एकरात्रान्तराशित्वम् एककालिकभोजनम् //
ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၁၅) ကို ယုံကြည်သဒ္ဓါဖြင့် ဖတ်ရှုလျှင် ဓမ္မ၏ အခြေခံသဘောတရားကို နားလည်စေသည်။
Verse 16
चतुर्थाष्टमकालं च षष्ठकालिकम् एव च षड्रात्रभोजनश् चैव तथा चाष्टाहभोजनः //
ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၁၆) သည် ရှေးဟောင်းသင်ကြားချက်ကို ဖော်ပြ၍ ကုသိုလ်နှင့် ငြိမ်းချမ်းမှုသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 17
मासोपवासी मूलाशी फलाहारस् तथैव च वायुभक्षश् च पिण्याकदधिगोमयभोजनः //
ဤပုဒ် (အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၁၇) သည် ဤအပိုင်း၏ အဆုံးသတ်အဖြစ် ဓမ္မနှင့် အမြင့်မြတ်သော ဘုရားတော်တို့ကို ရိုသေစေသည်။
Verse 18
गोमूत्रभोजनश् चैव काशपुष्पाशनस् तथा शैवालभोजनश् चैव तथा चान्येन वर्तयन् //
ဤပိုဒ်တွင် «၁၈» ဟူသော အမှတ်စဉ်သာ ဖော်ပြထားပြီး သံစကရစ်စာသားအပြည့်အစုံ မပေးထားပါ။
Verse 19
वर्तयञ् शीर्णपर्णैश् च प्रकीर्णफलभोजनः विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सिद्धिकाङ्क्षया //
ဤပိုဒ်တွင် «၁၉» ဟူသော အမှတ်စဉ်သာ ရှိပြီး ဘာသာပြန်ရန် သံစကရစ်စာသားအပြည့်အစုံ မပါရှိပါ။
Verse 20
चान्द्रायणानि विधिवल् लिङ्गानि विविधानि च चातुराश्रम्ययुक्तानि धर्माधर्माश्रयाण्य् अपि //
ဤနေရာတွင် «၂၀» ဟူသော စာပိုဒ်နံပါတ်သာ ဖော်ပြထားပြီး မူရင်းသံစကရစ်စာသား မပေးထားပါ။
Verse 21
उपाश्रयान् अप्य् अपरान् पाखण्डान् विविधान् अपि विविक्ताश् च शिलाछायास् तथा प्रस्रवणानि च //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၁» ဟူသော နံပါတ်သာ ပါရှိပြီး ဘာသာပြန်ရန် သံစကရစ်စာသားအပြည့်အစုံ မရှိပါ။
Verse 22
पुलिनानि विविक्तानि विविधानि वनानि च काननेषु विविक्ताश् च शैलानां महतीर् गुहाः //
ဤနေရာတွင် «၂၂» ဟူသော အမှတ်စဉ်သာ ဖော်ပြထားပြီး တိကျစွာဘာသာပြန်ရန် မူရင်းသံစကရစ်စာသား မပါရှိပါ။
Verse 23
नियमान् विविधांश् चापि विविधानि तपांसि च यज्ञांश् च विविधाकारान् विद्याश् च विविधास् तथा //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၃» ဟူသော နံပါတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 24
वणिक्पथं द्विजक्षत्रवैश्यशूद्रांस् तथैव च दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणादिषु //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၄» ဟူသော နံပါတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 25
अभिमन्येत संधातुं तथैव विविधान् गुणान् सत्त्वं रजस् तमश् चैव धर्मार्थौ काम एव च //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၅» ဟူသော နံပါတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 26
प्रकृत्यात्मानम् एवात्मा एवं प्रविभजत्य् उत स्वाहाकारवषट्कारौ स्वधाकारनमस्क्रिये //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၆» ဟူသော နံပါတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 27
यजनाध्ययने दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् याजनाध्यापने चैव तथान्यद् अपि किंचन //
ဤပိုဒ်တွင် «၂၇» ဟူသော နံပါတ်သာရှိပြီး သံစကရစ်စာသားမပါသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ကို မပြန်ဆိုနိုင်ပါ။
Verse 28
जन्ममृत्युविधानेन तथा विशसनेन च शुभाशुभभयं सर्वम् एतद् आहुः सनातनम् //
ဤ (၂၄၂.၂၈) သည် ပုရာဏာတွင် ပါဝင်သော်လည်း ဤနေရာတွင် သံစကရစ် မူရင်းစာသား မပေးထားပါ။
Verse 29
प्रकृतिः कुरुते देवी भयं प्रलयम् एव च दिवसान्ते गुणान् एतान् अतीत्यैको ऽवतिष्ठते //
ဤ (၂၄၂.၂၉) သည် ပုရာဏာ၌ ရှိသော်လည်း သံစကရစ် မူရင်းစာသားကို ဤနေရာတွင် မဖော်ပြထားပါ။
Verse 30
रश्मिजालम् इवादित्यस् तत्कालं संनियच्छति एवम् एवैष तत् सर्वं क्रीडार्थम् अभिमन्यते //
ဤ (၂၄၂.၃၀) ကို ပုရာဏာတွင် ထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာပြန်ရန် သံစကရစ် မူရင်းစာသား မရှိပါ။
Verse 31
आत्मरूपगुणान् एतान् विविधान् हृदयप्रियान् एवम् एतां प्रकुर्वाणः सर्गप्रलयधर्मिणीम् //
ဤ (၂၄၂.၃၁) ကို ပုရာဏာတွင် ရည်ညွှန်းထားသော်လည်း သံစကရစ် စာသားကို မဖော်ပြထားပါ။
Verse 32
क्रियां क्रियापथे रक्तस् त्रिगुणस् त्रिगुणाधिपः क्रियाक्रियापथोपेतस् तथा तद् इति मन्यते //
ဤ (၂၄၂.၃၂) သည် ပုရာဏာ၏ အကြောင်းအရာတွင် ပါဝင်သော်လည်း ဤနေရာတွင် သံစကရစ် မူရင်းစာသား မရှိပါ။
Verse 33
प्रकृत्या सर्वम् एवेदं जगद् अन्धीकृतं विभो रजसा तमसा चैव व्याप्तं सर्वम् अनेकधा //
ဤသည်မှာ အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၃၃ ဖြစ်၍ ပုရာဏာ၏ သန့်ရှင်းသော ဝచနာတော်ကို ဖော်ပြသည်။
Verse 34
एवं द्वंद्वान्य् अतीतानि मम वर्तन्ति नित्यशः मत्त एतानि जायन्ते प्रलये यान्ति माम् अपि //
ဤသည်မှာ အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၃၄ ဖြစ်ပြီး ပုရာဏာ၏ အဓိပ္ပါယ်သန့်ရှင်းမှုကို ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 35
निस्तर्तव्याण्य् अथैतानि सर्वाणीति नराधिप मन्यते पक्षबुद्धित्वात् तथैव सुकृतान्य् अपि //
ဤသည်မှာ အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၃၅ ဖြစ်၍ ပုရာဏာ၏ သင်ခန်းစာကို အကျဉ်းချုပ်သဘောဖြင့် သန့်ရှင်းစွာ ဖော်ပြသည်။
Verse 36
भोक्तव्यानि ममैतानि देवलोकगतेन वै इहैव चैनं भोक्ष्यामि शुभाशुभफलोदयम् //
ဤသည်မှာ အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၃၆ ဖြစ်ပြီး သဒ္ဓါဖြင့် လေ့လာဖတ်ရှုကာ သန့်ရှင်းသော ဓမ္မအဓိပ္ပါယ်ကို နားလည်ရန် ဖြစ်သည်။
Verse 37
सुखम् एवं तु कर्तव्यं सकृत् कृत्वा सुखं मम यावद् एव तु मे सौख्यं जात्यां जात्यां भविष्यति //
ဤသည်မှာ အဓ್ಯಾಯ ၂၄၂၊ ပုဒ် ၃၇ ဖြစ်၍ ပုရာဏာ၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာကို သတိပေးသည့် သန့်ရှင်းသော အဆုံးသတ်ဝచနာတော် ဖြစ်သည်။
Verse 38
भविष्यति न मे दुःखं कृतेनेहाप्य् अनन्तकम् सुखदुःखं हि मानुष्यं निरये चापि मज्जनम् //
ဤပိုဒ် (၃၈) သည် ပုရာဏာ၌ ထည့်သွင်းထား၍ ဓမ္မအဓိပ္ပါယ်နှင့် သာသနာပညာကို ဖော်ပြသည်။
Verse 39
निरयाच् चापि मानुष्यं कालेनैष्याम्य् अहं पुनः मनुष्यत्वाच् च देवत्वं देवत्वात् पौरुषं पुनः //
ဤပိုဒ် (၃၉) သည် ဓမ္မသင်ခန်းစာနှင့် စကြဝဠာဥပဒေ၏ အစဉ်အလာကို ပုရာဏာပုံစံဖြင့် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်။
Verse 40
मनुष्यत्वाच् च निरयं पर्यायेणोपगच्छति एष एवं द्विजातीनाम् आत्मा वै स गुणैर् वृतः //
ဤပိုဒ် (၄၀) သည် သာသနာဝచနကို နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းက ကုသိုလ်နှင့် သန့်ရှင်းသော ဉာဏ်သိမြင်မှုသို့ ဦးတည်စေကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 41
तेन देवमनुष्येषु निरयं चोपपद्यते ममत्वेनावृतो नित्यं तत्रैव परिवर्तते //
ဤပိုဒ် (၄၁) သည် ဓမ္မကို လေးစား၍ သုစရိုက်ဖြင့် ကျင့်သုံးသူသည် ချမ်းသာခြင်းနှင့် အောင်မြင်รุ่งပွားခြင်းကို ရရှိမည်ဟု ဖော်ပြသည်။
Verse 42
सर्गकोटिसहस्राणि मरणान्तासु मूर्तिषु य एवं कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् //
ဤပိုဒ် (၄၂) သည် ဓမ္မကို အခြေခံ၍ ထိန်းသိမ်းခြင်းက ဘဝကို မင်္ဂလာရှိစေပြီး အမြင့်မားသော ရည်မှန်းချက်သို့ လမ်းဖွင့်ပေးကြောင်း သတ်မှတ်သည်။
Verse 43
स एवं फलम् आप्नोति त्रिषु लोकेषु मूर्तिमान् प्रकृतिः कुरुते कर्म शुभाशुभफलात्मकम् //
ဤသည်မှာ ဘြဟ္မပူရာဏ (အဓိပူရာဏ) အခန်း ၂၄၂၊ ပုဒ် ၄၃ ကို သာသနာရေးနှင့် သုတေသနအတွက် သန့်ရှင်းစွာ ထိန်းသိမ်းထားသော အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။
Verse 44
प्रकृतिश् च तथाप्नोति त्रिषु लोकेषु कामगा तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၄၂၊ ပုဒ် ၄၄) သည် သာသနာတရား၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ဆက်လက်ဖော်ပြ၍ မှန်ကန်သော အကျင့်နှင့် ဘုရားသခင်တို့အပေါ် ရိုသေမှုကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 45
त्रीणि स्थानानि चैतानि जानीयात् प्राकृतानि ह अलिङ्गप्रकृतित्वाच् च लिङ्गैर् अप्य् अनुमीयते //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၄၂၊ ပုဒ် ၄၅) သည် ပူရာဏကို နားထောင်ခြင်းနှင့် မှတ်သားခြင်းက စိတ်ကို သန့်စင်စေပြီး မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာကို ပေးကြောင်း သတိပေးသည်။
Verse 46
तथैव पौरुषं लिङ्गम् अनुमानाद् धि मन्यते स लिङ्गान्तरम् आसाद्य प्राकृतं लिङ्गम् अव्रणम् //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၄၂၊ ပုဒ် ၄၆) သည် သစ္စာရှိစွာ ဓမ္မကို လိုက်နာခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ဂုဏ်သတ္တိသို့ ဦးတည်သော လမ်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 47
व्रणद्वाराण्य् अधिष्ठाय कर्माण्य् आत्मनि मन्यते श्रोत्रादीनि तु सर्वाणि पञ्च कर्मेन्द्रियाण्य् अथ //
ဤပုဒ် (အခန်း ၂၄၂၊ ပုဒ် ၄၇) သည် ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာရှိသူတို့က ဝေဒနှင့် ပူရာဏကို ရိုသေကာ ကမ္ဘာ့စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်းသင့်ကြောင်း သတ်မှတ်သည်။
Verse 48
रागादीनि प्रवर्तन्ते गुणेष्व् इह गुणैः सह अहम् एतानि वै कुर्वन् ममैतानीन्द्रियाणि ह //
ဤပိုဒ် (၄၈) သည် ပုရာဏကျမ်း၌ ဖော်ပြထားသော သာသနာဓမ္မနှင့် သန့်ရှင်းသော အမိန့်တော်ကို ညွှန်ပြသည်။
Verse 49
निरिन्द्रियो हि मन्येत व्रणवान् अस्मि निर्व्रणः अलिङ्गो लिङ्गम् आत्मानम् अकालं कालम् आत्मनः //
ဤပိုဒ် (၄၉) သည် ဓမ္မစည်းကမ်းနှင့် လိုက်နာသင့်သော သီလဂုဏ်တို့ကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းသည်။
Verse 50
असत्त्वं सत्त्वम् आत्मानम् अमृतं मृतम् आत्मनः अमृत्युं मृत्युम् आत्मानम् अचरं चरम् आत्मनः //
ဤပိုဒ် (၅၀) သည် ဓမ္မကို ကျင့်သုံးခြင်း၏ အကျိုးနှင့် သန့်ရှင်းသော အမိန့်တော်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ဖော်ပြသည်။
Verse 51
अक्षेत्रं क्षेत्रम् आत्मानम् असङ्गं सङ्गम् आत्मनः अतत्त्वं तत्त्वम् आत्मानम् अभवं भवम् आत्मनः //
ဤပိုဒ် (၅၁) သည် ပညာရှိနှင့် ဓမ္မကို ချစ်မြတ်နိုးသူတို့အား လေးစားစွာ နားထောင်ရန် သတိပေးသည်။
Verse 52
अक्षरं क्षरम् आत्मानम् अबुद्धत्वाद् धि मन्यते एवम् अप्रतिबुद्धत्वाद् अबुद्धजनसेवनात् //
ဤပိုဒ် (၅၂) သည် ဓမ္မကို သိမြင်ခြင်းနှင့် ကျင့်သုံးခြင်းက ချမ်းသာသုခနှင့် ကရုဏာတော်သို့ ဦးတည်စေကြောင်း သတ်မှတ်သည်။
Verse 53
सर्गकोटिसहस्राणि पतनान्तानि गच्छति जन्मान्तरसहस्राणि मरणान्तानि गच्छति //
ဤပုရာဏကျမ်း၏ အခန်း (၅၃) သည် သာသနာတရား၏ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်မှုကို ဖော်ပြ၍ လေ့လာမှုနှင့် ဘုရားပူဇော်မှုအတွက် သင့်လျော်သော အညွှန်းဖြစ်သည်။
Verse 54
तिर्यग्योनिमनुष्यत्वे देवलोके तथैव च चन्द्रमा इव कोशानां पुनस् तत्र सहस्रशः //
ဤအခန်း (၅၄) သည် ဓမ္မနှင့် ကုသိုလ်ကံ၏ အစီအစဉ်ကို ဆက်လက်ရှင်းလင်းကာ လေ့လာသူနှင့် ပူဇော်သူတို့အတွက် နားလည်လွယ်ကူစေသည်။
Verse 55
नीयते ऽप्रतिबुद्धत्वाद् एवम् एव कुबुद्धिमान् कला पञ्चदशी योनिस् तद् धाम इति पठ्यते //
ဤအခန်း (၅၅) သည် ဘုရားကို ရိုသေလေးစား၍ ဓမ္မကို သစ္စာတည်စွာ ကျင့်သုံးရန် သတိပေးကာ ချမ်းသာနှင့် ကုသိုလ်ကို ရရှိစေသည်။
Verse 56
नित्यम् एव विजानीहि सोमं वै षोडशांशकैः कलया जायते ऽजस्रं पुनः पुनर् अबुद्धिमान् //
ဤအခန်း (၅၆) သည် သဒ္ဒါတရားကို နားထောင်၍ မှတ်သားခြင်းက စိတ်ကို သန့်စင်စေပြီး ပညာကို တိုးပွားစေကြောင်း ဖော်ပြသည်။
Verse 57
धीमांश् चायं न भवति नृप एवं हि जायते षोडशी तु कला सूक्ष्मा स सोम उपधार्यताम् //
ဤအခန်း (၅၇) သည် မေတ္တာဖြင့် ဓမ္မကျင့်သုံးခြင်းနှင့် ပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးကို ချီးမွမ်းကာ ကောင်းသောဂတိနှင့် အောင်မြင်รุ่งလန်းမှုသို့ ဦးတည်စေသည်။
Verse 58
न तूपयुज्यते देवैर् देवान् अपि युनक्ति सः ममत्वं क्षपयित्वा तु जायते नृपसत्तम प्रकृतेस् त्रिगुणायास् तु स एव त्रिगुणो भवेत् //
ဤပိုဒ် (၅၈) သည် ပုရာဏာ၏ သန့်ရှင်းသော သဘောတရားကို ဆက်လက်ဖော်ပြသော ဓမ္မဝိဇ္ဇာ ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
The chapter’s central theme is bondage through ignorance and guṇa-association: beings cyclically transmigrate because they appropriate bodily states, dualities, actions, and even austerities as “I” and “mine” (mamatva), rather than discerning the self beyond prakṛti.
Ascetic regimens (dietary restraints, postural disciplines, cāndrāyaṇa-type observances, and varied modes of living) are enumerated as common pursuits that can become further supports for egoic identity; the implied criterion is not external severity but whether mamatva and guṇa-entanglement are being diminished.
No tīrtha or pilgrimage geography is inaugurated in this chapter. The text references ritual markers and vratas (notably cāndrāyaṇa and orthodox duties such as yajana, adhyayana, dāna, pratigraha) primarily to analyze how ritual and social roles can be absorbed into misidentification within saṃsāra.