Adhyaya 4
Brahmā’s Day, the Four Pralayas, and the Supreme Shelter Beyond Cause–Effect
အချိန်တိုင်းတာမှုနှင့် ကမ္ဘာ့ယုဂခေတ်များအကြောင်း ဆက်လက်ပြောဆိုပြီးနောက် Śukadeva သည် Parīkṣit ၏အမြင်ကို Brahmā ၏နေ့ (kalpa) နှင့်ညသို့ ချဲ့ထွင်ကာ naimittika pralaya ကိုရှင်းပြသည်။ ထိုအခါ လောကသုံးလွှာသည် ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခံရပြီး Nārāyaṇa သည် Ananta ပေါ်တွင် အနားယူကာ Brahmā သည် အိပ်စက်နေသည်။ ထို့နောက် Brahmā ၏အသက်တမ်းအဆုံးတွင် ဖြစ်သော prākṛtika pralaya ကိုဖော်ပြသည်—မိုးခေါင်ခြင်း၊ အစာရှားပါးခြင်း၊ နေ၏ခြောက်သွေ့စေမှု၊ Saṅkarṣaṇa ၏မီး၊ ဖျက်ဆီးသောလေများနှင့် နောက်ဆုံး ရေလွှမ်းမိုးခြင်း။ ဖျက်သိမ်းမှုသည် ဒဿနအရ ဓာတ်များနှင့် ၎င်းတို့၏သီးသန့်ဂုဏ်သတ္တိများကို အဆင့်ဆင့် စုပ်ယူသွားခြင်းဖြစ်ပြီး—မြေ၏အနံ့၊ ရေ၏အရသာ၊ မီး၏ရုပ်သဏ္ဌာန်၊ လေ၏ထိတွေ့မှု၊ အာကာသ၏အသံ—နောက်ဆုံး ahaṅkāra, mahat, guṇa များနှင့် pradhāna ထိ ရောက်သည်။ Śuka သည် အမြင်အာရုံတွင် တွေ့ရသော အကြောင်း–အကျိုး နှစ်ဖက်ကွဲခြားမှုများသည် အမြင့်ဆုံးသခင်ကို မညွှန်းလျှင် အနှစ်သာရမရှိကြောင်းကို မီးခွက်–မျက်စိ–ရုပ်၊ အိုးထဲကကောင်းကင်၊ နေရောင်ပြန်လှန်မှု၊ မိုးတိမ်နှင့်နေ စသည့် ဥပမာများဖြင့် ပြသသည်။ နောက်ဆုံး ātyantika pralaya—ချုပ်နှောင်မှု၏အဆုံးသတ်—ကိုဆိုပြီး ခွဲခြားသိမြင်သော ဉာဏ်ဖြင့် မိမိအဟင်္ကာရအတုကို ဖြတ်တောက်ကာ Acyuta ကို သိမြင်ရသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ဤအခန်းသည် Bhāgavatam ၏ထူးခြားသော ကယ်တင်နိုင်စွမ်း၊ ဆက်ခံလာသောမျိုးရိုးနှင့် အချိန်၏ မပြတ်မနား ဖန်တီး–ဖျက်ဆီးမှုသည် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မလွဲမသွေ ဖြစ်နေကြောင်းသို့ ဆက်ကူးပေးသည်။
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच कालस्ते परमाण्वादिर्द्विपरार्धावधिर्नृप । कथितो युगमानं च शृणु कल्पलयावपि ॥ १ ॥
သီရှုကဒေဝ ဂိုစွာမီက မိန့်ကြားသည်—အို မင်းကြီး၊ အဏုတစ်လုံး၏ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် တိုင်းတာသော အလွန်သေးငယ်သည့် အချိန်မှ စ၍ ဘြဟ္မာ၏ ဒွိပရာර්ဓ အာယုအဆုံးထိ ကာလပမာဏကို ငါ မင်းအား ရှင်းပြပြီးပြီ၊ ယုဂများ၏ ပမာဏလည်း ပြောပြီးပြီ။ ယခု ဘြဟ္မာ၏ တစ်နေ့ (ကల్ప) ၏ အချိန်နှင့် ပြလယ (ပျက်ကွယ်ခြင်း) ၏ လုပ်ငန်းစဉ်ကို နားထောင်လော့။
Verse 2
चतुर्युगसहस्रं तु ब्रह्मणो दिनमुच्यते । स कल्पो यत्र मनवश्चतुर्दश विशाम्पते ॥ २ ॥
ယုဂလေးပါး၏ စက်ဝိုင်းတစ်ထောင်သည် ဘြဟ္မာ၏ တစ်နေ့ဟု ခေါ်ကြပြီး ထိုနေ့ကို ကల్ప ဟု ဆိုသည်။ အို မင်းကြီး၊ ထိုကာလအတွင်း မနု ၁၄ ပါးသည် အလှည့်ကျ ပေါ်လာ၍ ကွယ်ပျောက်ကြသည်။
Verse 3
तदन्ते प्रलयस्तावान् ब्राह्मी रात्रिरुदाहृता । त्रयो लोका इमे तत्र कल्पन्ते प्रलयाय हि ॥ ३ ॥
ထိုနေ့၏ အဆုံးတွင် ဖြစ်ပေါ်သော ပြလယ၏ ကြာချိန်နှင့် တူညီသော ကြာချိန်ကို ဘြဟ္မာ၏ ည ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအခါ လောကသုံးပါးလုံးသည် ပြလယအောက်တွင် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြသည်။
Verse 4
एष नैमित्तिक: प्रोक्त: प्रलयो यत्र विश्वसृक् । शेतेऽनन्तासनो विश्वमात्मसात्कृत्य चात्मभू: ॥ ४ ॥
ဤသည်ကို နိုင်မိတ္တိက ပြလယ (အခါအားလျော်စွာ ပျက်ကွယ်ခြင်း) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤအခါတွင် လောကဖန်ဆင်းရှင် ဘြဟ္မာသည် အိပ်စက်နေပြီး၊ အာဒိဖန်ဆင်းရှင် နာရာယဏသည် အနန္တ-ရှေရှ၏ အိပ်ရာပေါ်၌ လဲလျောင်းကာ စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို မိမိအတွင်းသို့ စုပ်ယူလျက် လီနစေသည်။
Verse 5
द्विपरार्धे त्वतिक्रान्ते ब्रह्मण: परमेष्ठिन: । तदा प्रकृतय: सप्त कल्पन्ते प्रलयाय वै ॥ ५ ॥
ပရမေဋ္ဌိန် ဘြဟ္မာ၏ အသက်တာကာလ အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ပြည့်စုံသည့်အခါ စကြဝဠာဖန်ဆင်းမှု၏ အခြေခံဓာတ် ၇ ပါးသည် ပရလယသို့ လျောလျောလျားလျား လျှောကျပျက်စီးသည်။
Verse 6
एष प्राकृतिको राजन् प्रलयो यत्र लीयते । अण्डकोषस्तु सङ्घातो विघाट उपसादिते ॥ ६ ॥
အို မင်းကြီး၊ ဤသည်မှာ ပရာကృతိက ပရလယ ဖြစ်၍ ရုပ်ဝတ္ထုဓာတ်များ လျောကျလျှောကျ လျှောဝင်လျက် လျှောပျောက်သည်။ ထိုအခါ ဓာတ်ပေါင်းစည်းမှုဖြင့် ဖြစ်သော စကြဝဠာဥအခွံသည် ကွဲပျက်၍ ပျက်စီးသည်။
Verse 7
पर्जन्य: शतवर्षाणि भूमौ राजन् न वर्षति । तदा निरन्ने ह्यन्योन्यं भक्ष्यमाणा: क्षुधार्दिता: । क्षयं यास्यन्ति शनकै: कालेनोपद्रुता: प्रजा: ॥ ७ ॥
အို မင်းကြီး၊ နှစ်တစ်ရာတိုင်တိုင် မြေပြင်ပေါ် မိုးမရွာတော့။ ထိုအခါ အစာမရှိ၍ ဆာလောင်နာကျင်သော လူထုသည် အချင်းချင်းကို စားသောက်ကြပြီး၊ ကာလ၏ အင်အားကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ပျက်စီးသွားမည်။
Verse 8
सामुद्रं दैहिकं भौमं रसं सांवर्तको रवि: । रश्मिभि: पिबते घोरै: सर्वं नैव विमुञ्चति ॥ ८ ॥
ပရလယရုပ်သဏ္ဌာန်ရှိသော နေမင်းသည် ကြောက်မက်ဖွယ် ရောင်ခြည်များဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေ၊ သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ရည်ရေ၊ မြေကြီး၏ စိုဓာတ်တို့ကို အကုန်လုံး သောက်ယူမည်။ သို့သော် ပြန်လည်၍ မိုးတစ်စက်မျှ မပေး။
Verse 9
तत: संवर्तको वह्नि: सङ्कर्षणमुखोत्थित: । दहत्यनिलवेगोत्थ: शून्यान् भूविवरानथ ॥ ९ ॥
ထို့နောက် သင်္ကർഷဏ ဘဂဝန်၏ ပါးစပ်မှ ဆံဝတ္တက မီးလောင်တောက်ပေါ်လာမည်။ လေ၏ အလွန်ပြင်းထန်သော အရှိန်ကြောင့် မီးသည် အရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့ကာ အသက်မဲ့သော မြေပြင်အပေါက်အဟောင်းများကိုပါ လောင်ကျွမ်းစေမည်။
Verse 10
उपर्यध: समन्ताच्च शिखाभिर्वह्निसूर्ययो: । दह्यमानं विभात्यण्डं दग्धगोमयपिण्डवत् ॥ १० ॥
အပေါ်ဘက်မှ လောင်ကျွမ်းသော နေမင်းနှင့် အောက်ဘက်မှ ဘဂဝန် သင်္ကර්ရှဏ၏ မီးတောက်တို့ကြောင့် အရပ်ရပ်မှ လောင်ကျွမ်းသဖြင့် စကြဝဠာလုံးသည် လောင်နေသော နွားချေးလုံးကဲ့သို့ တောက်ပလိမ့်မည်။
Verse 11
तत: प्रचण्डपवनो वर्षाणामधिकं शतम् । पर: सांवर्तको वाति धूम्रं खं रजसावृतम् ॥ ११ ॥
ထို့နောက် ပျက်စီးမှု၏ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော လေမုန်တိုင်းသည် နှစ်တစ်ရာကျော်ကြာ လေတိုက်မည်၊ ဖုန်မှုန့်ဖုံးလွှမ်းသော ကောင်းကင်သည် မီးခိုးရောင် မဲမှောင်လာမည်။
Verse 12
ततो मेघकुलान्यङ्ग चित्र वर्णान्यनेकश: । शतं वर्षाणि वर्षन्ति नदन्ति रभसस्वनै: ॥ १२ ॥
ထို့နောက် မင်းကြီးရေ၊ အရောင်စုံ မိုးတိမ်အုပ်စုများ စုဝေးလာပြီး ကြောက်မက်ဖွယ် မိုးကြိုးသံဖြင့် ဟိန်းဟောက်ကာ နှစ်တစ်ရာတိုင်တိုင် မိုးရေကြီးသကဲ့သို့ မိုးရွာချလိမ့်မည်။
Verse 13
तत एकोदकं विश्वं ब्रह्माण्डविवरान्तरम् ॥ १३ ॥
ထိုအခါ စကြဝဠာအခွံအတွင်းရှိ အရာအားလုံးသည် ရေတစ်ရပ်တည်းဖြစ်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သမုဒ္ဒရာတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပြည့်လျှံလိမ့်မည်။
Verse 14
तदा भूमेर्गन्धगुणं ग्रसन्त्याप उदप्लवे । ग्रस्तगन्धा तु पृथिवी प्रलयत्वाय कल्पते ॥ १४ ॥
စကြဝဠာတစ်လျှောက် ရေလွှမ်းမိုးသည့်အခါ ရေသည် မြေဓာတ်၏ ထူးခြားသော “အနံ့” ဂုဏ်ကို စုပ်ယူသွားမည်; အနံ့မဲ့သွားသော ပೃഥဝီတတ္တဝါသည် ပရလယ၌ လျောကွယ်ရန် သင့်တော်လာမည်။
Verse 15
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
မီးဓာတ်သည် ရေဓာတ်မှ အရသာကို သိမ်းယူပြီး အရသာမဲ့သော ရေသည် မီးထဲသို့ ပေါင်းစပ်သွားသည်။ လေသည် မီး၏ ပုံသဏ္ဍာန်ကို သိမ်းယူပြီး ပုံသဏ္ဍာန်မဲ့သော မီးသည် လေထဲသို့ ပေါင်းစပ်သွားသည်။
Verse 16
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
မီးသည် လေထဲသို့ ပေါင်းစပ်သွားသည်။ ကောင်းကင်ဓာတ်သည် လေ၏ ဂုဏ်သတ္တိဖြစ်သော အထိအတွေ့ကို သိမ်းယူပြီး လေသည် ကောင်းကင်ဓာတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ အို မင်းကြီး၊ ထို့နောက် ကောင်းကင်ဓာတ်၏ ဂုဏ်သတ္တိ ကျန်ရစ်သည်။
Verse 17
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
မောဟဖုံးလွှမ်းသော အတ္တသည် အသံကို သိမ်းယူပြီး ကောင်းကင်ဓာတ်သည် ၎င်းထဲသို့ ပေါင်းစပ်သွားသည်။ ရာဂဖုံးလွှမ်းသော အတ္တသည် အာရုံများကို သိမ်းယူပြီး သီလရှိသော အတ္တသည် နတ်များကို သိမ်းယူသည်။
Verse 18
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
မဟတ္တတ္တဝသည် အတ္တကို သိမ်းယူသည်။ သဘာဝတရား၏ ဂုဏ်သတ္တိသုံးပါးသည် မဟတ္တကို သိမ်းယူသည်။ အို မင်းကြီး၊ အချိန်ကာလ၏ တွန်းအားပေးမှုကြောင့် မထင်ရှားသော သဘာဝတရားသည် ထိုဂုဏ်သတ္တိများကို သိမ်းယူသည်။
Verse 19
अपां रसमथो तेजस्ता लीयन्तेऽथ नीरसा: । ग्रसते तेजसो रूपं वायुस्तद्रहितं तदा ॥ १५ ॥ लीयते चानिले तेजो वायो: खं ग्रसते गुणम् । स वै विशति खं राजंस्ततश्च नभसो गुणम् ॥ १६ ॥ शब्दं ग्रसति भूतादिर्नभस्तमनुलीयते । तैजसश्चेन्द्रियाण्यङ्ग देवान् वैकारिको गुणै: ॥ १७ ॥ महान् ग्रसत्यहङ्कारं गुणा: सत्त्वादयश्च तम् । ग्रसतेऽव्याकृतं राजन् गुणान् कालेन चोदितम् ॥ १८ ॥ न तस्य कालावयवै: परिणामादयो गुणा: । अनाद्यनन्तमव्यक्तं नित्यं कारणमव्ययम् ॥ १९ ॥
ထိုမထင်ရှားသော သဘာဝတရားသည် အချိန်ကာလ၏ ပြောင်းလဲမှုများကို မခံရပါ။ ၎င်းသည် အစမရှိ၊ အဆုံးမရှိ၊ ထာဝရတည်မြဲပြီး ဖန်ဆင်းခြင်း၏ ပျက်စီးခြင်းမရှိသော အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
Verse 20
न यत्र वाचो न मनो न सत्त्वं तमो रजो वा महदादयोऽमी । न प्राणबुद्धीन्द्रियदेवता वा न सन्निवेश: खलु लोककल्प: ॥ २० ॥ न स्वप्नजाग्रन्न च तत् सुषुप्तं न खं जलं भूरनिलोऽग्निरर्क: । संसुप्तवच्छून्यवदप्रतर्क्यं तन्मूलभूतं पदमामनन्ति ॥ २१ ॥
“ပဓာန” ဟုခေါ်သော မဖော်ပြသေးသည့် ပစ္စည်းသဘာဝအဆင့်၌ စကား၏ဖော်ပြမှုမရှိ၊ စိတ်မရှိ၊ မဟတ်မှစ၍ သေးငယ်သော တတ္တဝများ၏ ပေါ်ထွန်းမှုမရှိ၊ စတ္တဝ-ရဇ-တမ ဂုဏ်သုံးပါးလည်း မရှိ။ ထိုနေရာ၌ ပရာဏမရှိ၊ ဗုဒ္ဓိမရှိ၊ အင်ဒြိယများမရှိ၊ ဒေဝတားများလည်း မရှိ၊ လောကများ၏ သေချာသော စီမံတည်ဆောက်မှုမရှိ။ အိပ်မက်၊ နိုးကြား၊ အနက်အိပ် အခြေအနေများလည်း မရှိ၊ အာကာသ၊ ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ မီး၊ နေမရှိ။ အခြေအနေသည် အပြည့်အဝအိပ်ပျော်သကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ဗလာကဲ့သို့ ဖော်ပြမရ; သို့ရာတွင် မူလပစ္စည်းဖြစ်သောကြောင့် ပစ္စည်းဖန်ဆင်းမှု၏ အခြေခံဟု ဓမ္မပညာရှင်များက ဆိုကြသည်။
Verse 21
न यत्र वाचो न मनो न सत्त्वं तमो रजो वा महदादयोऽमी । न प्राणबुद्धीन्द्रियदेवता वा न सन्निवेश: खलु लोककल्प: ॥ २० ॥ न स्वप्नजाग्रन्न च तत् सुषुप्तं न खं जलं भूरनिलोऽग्निरर्क: । संसुप्तवच्छून्यवदप्रतर्क्यं तन्मूलभूतं पदमामनन्ति ॥ २१ ॥
ပဓာန၏ မဖော်ပြသေးသည့် အခြေအနေတွင် အိပ်မက်မရှိ၊ နိုးကြားမှုမရှိ၊ အနက်အိပ်လည်း မရှိ; အာကာသ၊ ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ မီး၊ နေ မရှိ။ ထိုအခြေအနေသည် အပြည့်အဝအိပ်ပျော်သကဲ့သို့ သို့မဟုတ် ဗလာကဲ့သို့ စကားနှင့်တရားထောက်လှမ်းမှုကို ကျော်လွန်သည်; သို့ရာတွင် တတ္တဝပညာရှင်များက ပဓာနကို မူလပစ္စည်းနှင့် ဖန်ဆင်းမှု၏ အခြေခံဟု ဆိုကြသည်။
Verse 22
लय: प्राकृतिको ह्येष पुरुषाव्यक्तयोर्यदा । शक्तय: सम्प्रलीयन्ते विवशा: कालविद्रुता: ॥ २२ ॥
ဤသည်ကို “ပရာကృతိက လယ” ဟု ခေါ်သည်။ အချိန်ကာလ၏ အင်အားကြောင့် ခွဲကွာပျက်စီးသွားသော အမြင့်ဆုံး ပုရုရှနှင့် သူ၏ အဝျက်တ ပစ္စည်းသဘာဝဆိုင်ရာ အင်အားများသည် အားမဲ့ကာ အာနိသင်ဆုံးရှုံးပြီး အပြည့်အဝ တစ်ခုတည်းအဖြစ် လုံးဝလျောကွယ်လီနသွားသည်။
Verse 23
बुद्धीन्द्रियार्थरूपेण ज्ञानं भाति तदाश्रयम् । दृश्यत्वाव्यतिरेकाभ्यामाद्यन्तवदवस्तु यत् ॥ २३ ॥
ဗုဒ္ဓိ၊ အင်ဒြိယများနှင့် အင်ဒြိယအာရုံဝတ္ထုများ၏ ပုံစံဖြင့် ထင်ရှားလာသော ဉာဏ်သည် အမြင့်ဆုံး သတ္တဝတရားတစ်ခုတည်းကို အခြေခံအာရုံခံရာအဖြစ် မှီခိုနေသည်။ အစနှင့် အဆုံးရှိသမျှသည် အကန့်အသတ်ရှိသော အင်ဒြိယများက မြင်နိုင်သော အရာဖြစ်ခြင်းနှင့် မိမိအကြောင်းရင်းနှင့် မခွဲမခြားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အနှစ်သာရမရှိ။
Verse 24
दीपश्चक्षुश्च रूपं च ज्योतिषो न पृथग् भवेत् । एवं धी: खानि मात्राश्च न स्युरन्यतमादृतात् ॥ २४ ॥
မီးအိမ်၊ ထိုမီးအိမ်အလင်းဖြင့် မြင်သော မျက်စိ၊ မြင်ရသော ရုပ်ပုံ—ဤသုံးပါးသည် မီးဓာတ်မှ အခြေခံအားဖြင့် မခွဲမခြား။ ထိုနည်းတူ ဗုဒ္ဓိ၊ အင်ဒြိယများနှင့် အင်ဒြိယအာရုံခံမှုတို့သည် အမြင့်ဆုံး အမှန်တရားမှ သီးခြားတည်ရှိမှု မရှိ; သို့သော် အဘsolute သတ္တဝတရားသည် ထိုအရာများအားလုံးမှ လုံးဝကွဲပြား၍ အလွန်တက်မြောက်နေသည်။
Verse 25
बुद्धेर्जागरणं स्वप्न: सुषुप्तिरिति चोच्यते । मायामात्रमिदं राजन् नानात्वं प्रत्यगात्मनि ॥ २५ ॥
ဉာဏ်၏ အခြေအနေ သုံးပါးမှာ နိုးခြင်း၊ အိပ်မက်ခြင်းနှင့် အိပ်ပျော်နက်ခြင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ အရှင်မင်းကြီး၊ အတွင်းအတ္တ၌ မြင်ရသော မျိုးစုံအတွေ့အကြုံတို့သည် မာယာသာ ဖြစ်သည်။
Verse 26
यथा जलधरा व्योम्नि भवन्ति न भवन्ति च । ब्रह्मणीदं तथा विश्वमवयव्युदयाप्ययात् ॥ २६ ॥
ကောင်းကင်၌ မိုးတိမ်များသည် အစိတ်အပိုင်းများ ပေါင်းစည်း၍ ပေါ်လာပြီး ပြန်လည်ကွဲပြား၍ ပျောက်ကွယ်သကဲ့သို့၊ ဤလောကကြီးသည်လည်း ဘြဟ္မန်အတွင်း၌ ဓာတ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် ပျက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်၍ လယ့်သွားသည်။
Verse 27
सत्यं ह्यवयव: प्रोक्त: सर्वावयविनामिह । विनार्थेन प्रतीयेरन् पटस्येवाङ्ग तन्तव: ॥ २७ ॥
အရှင်မင်းကြီး၊ ဤလောက၌ ပေါင်းစည်းထားသော အရာအားလုံး၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အမှန်တရားဟု ဆိုကြသည်။ အဝတ်အထည်၏ ချည်မျှင်များကို အဝတ်အထည်မှ ခွဲ၍လည်း သိမြင်နိုင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 28
यत् सामान्यविशेषाभ्यामुपलभ्येत स भ्रम: । अन्योन्यापाश्रयात् सर्वमाद्यन्तवदवस्तु यत् ॥ २८ ॥
အထွေထွေ အကြောင်းနှင့် သီးသန့် အကျိုးအဖြစ် ခံစားသိမြင်ရသမျှသည် မောဟပင် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းနှင့် အကျိုးသည် အပြန်အလှန် အားထားနေကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အစနှင့် အဆုံးရှိသမျှသည် အမှန်မဟုတ်။
Verse 29
विकार: ख्यायमानोऽपि प्रत्यगात्मानमन्तरा । न निरूप्योऽस्त्यणुरपि स्याच्चेच्चित्सम आत्मवत् ॥ २९ ॥
ပြောင်းလဲမှုကို မြင်ရသော်လည်း ပရမာတ္မာကို မညွှန်းဘဲ သဘာဝ၏ အဏုတစ်လုံးတောင် အဆုံးသတ် သတ်မှတ်ချက် မရှိနိုင်။ အမှန်တကယ် ရှိသည်ဟု လက်ခံရန် အရာတစ်ခုသည် သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်ကဲ့သို့—အမြဲတည်၊ မပြောင်းလဲ—ဖြစ်ရမည်။
Verse 30
न हि सत्यस्य नानात्वमविद्वान् यदि मन्यते । नानात्वं छिद्रयोर्यद्वज्ज्योतिषोर्वातयोरिव ॥ ३० ॥
အဘsolute သစ္စာတရား၌ ပစ္စည်းဆိုင်ရာ နှစ်မျိုးခွဲခြားမှု မရှိ။ မသိသူမြင်သော ကွာခြားမှုသည် အလွတ်အိုးအတွင်းက ကောင်းကင်နှင့် အပြင်က ကောင်းကင်ကွာခြားသကဲ့သို့၊ ရေထဲရှိ နေရောင်ပြန်နှင့် ကောင်းကင်ပေါ်ရှိ နေကွာခြားသကဲ့သို့၊ ကိုယ်တစ်ခုအတွင်း ပရာဏနှင့် အခြားကိုယ်အတွင်း ပရာဏကွာခြားသကဲ့သို့သာ ဖြစ်သည်။
Verse 31
यथा हिरण्यं बहुधा समीयते नृभि: क्रियाभिर्व्यवहारवर्त्मसु । एवं वचोभिर्भगवानधोक्षजो व्याख्यायते लौकिकवैदिकैर्जनै: ॥ ३१ ॥
လူတို့သည် မိမိတို့ရည်ရွယ်ချက်အလိုက် လောကရေးရာလမ်းကြောင်းများတွင် ရွှေကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် အသုံးချသဖြင့် ရွှေသည် ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် ထင်ရှားလာသည်။ ထိုနည်းတူ အင်္ဒြိယများမရောက်နိုင်သော ဘဂဝန် အဓိုက္ၑဇကို လူအမျိုးမျိုးက လောကီနှင့် ဝေဒိက စကားလုံးများဖြင့် မျိုးစုံဖော်ပြကြသည်။
Verse 32
यथा घनोऽर्कप्रभवोऽर्कदर्शितो ह्यर्कांशभूतस्य च चक्षुषस्तम: । एवं त्वहं ब्रह्मगुणस्तदीक्षितो ब्रह्मांशकस्यात्मन आत्मबन्धन: ॥ ३२ ॥
မိုးတိမ်သည် နေမှ ပေါ်ထွန်းလာပြီး နေကြောင့်ပင် မြင်ရသော်လည်း၊ နေရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သော မျက်စိအတွက် မှောင်မိုက်မှုကို ဖြစ်စေသည်။ ထိုနည်းတူ ဘရဟ္မန်မှ ပေါ်ထွန်းပြီး ဘရဟ္မန်ကြောင့်ပင် ထင်ရှားလာသော ပစ္စည်းဆိုင်ရာ အဟင်္ကာရသည် ဘရဟ္မန်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဇီဝအात्मာကို အဘsolute ဘရဟ္မန်ကို သိမြင်ခြင်းမှ တားဆီးသည်။
Verse 33
घनो यदार्कप्रभवो विदीर्यते चक्षु: स्वरूपं रविमीक्षते तदा । यदा ह्यहङ्कार उपाधिरात्मनो जिज्ञासया नश्यति तर्ह्यनुस्मरेत् ॥ ३३ ॥
နေမှ ပေါ်ထွန်းလာသော မိုးတိမ် ပျက်ကွဲသွားသောအခါ မျက်စိသည် နေရဲ့ အမှန်တကယ်သော ရုပ်သဘောကို မြင်နိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ အတ္တမုသာအဟင်္ကာရအဖုံးကို အလောကီတရားဗေဒကို စူးစမ်းမေးမြန်းခြင်းဖြင့် ဖျက်ဆီးသည့်အခါ ဇီဝသည် မူလ ဝိညာဉ်ရေး သတိဉာဏ်ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။
Verse 34
यदैवमेतेन विवेकहेतिना मायामयाहङ्करणात्मबन्धनम् । छित्त्वाच्युतात्मानुभवोऽवतिष्ठते तमाहुरात्यन्तिकमङ्ग सम्प्लवम् ॥ ३४ ॥
ချစ်လှစွာသော ပရိက္ခစ်တော်၊ ခွဲခြားသိမြင်မှုမှ ပေါ်လာသော ဉာဏ်ဓားဖြင့် ဇီဝကို ချည်နှောင်ထားသော မာယာမယ အဟင်္ကာရဘంధကို ဖြတ်တောက်ပြီး အချျူတ ပရမాత್ಮာ၏ အတွေ့အကြုံ (သိမြင်မှု) တည်ငြိမ်လာသောအခါ၊ ထိုအရာကို ‘အာత్యန္တိက’ ဟူ၍—ပစ္စည်းဆိုင်ရာ အရှိတည်မှု၏ အဆုံးစွန် လယ—ဟု ခေါ်ကြသည်။
Verse 35
नित्यदा सर्वभूतानां ब्रह्मादीनां परन्तप । उत्पत्तिप्रलयावेके सूक्ष्मज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ ३५ ॥
အို ရန်သူကိုနှိမ်နင်းသူ၊ သဘာဝ၏ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လှုပ်ရှားမှုကို သိမြင်သော ပညာရှင်တို့က ဘြဟ္မာမှစ၍ သတ္တဝါအားလုံးတွင် ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များသည် အမြဲတမ်း ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 36
कालस्रोतोजवेनाशु ह्रियमाणस्य नित्यदा । परिणामिनामवस्थास्ता जन्मप्रलयहेतव: ॥ ३६ ॥
ကာလ၏ ပြင်းထန်သော စီးဆင်းမှုအရှိန်ကြောင့် ပြောင်းလဲနိုင်သော အရာအားလုံးသည် နေ့စဉ်မြန်မြန် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးသွားသည်။ ထိုအရာတို့၏ အခြေအနေအဆင့်ဆင့်ပင် မွေးဖွားခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း၏ အမြဲတမ်း အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်သည်။
Verse 37
अनाद्यन्तवतानेन कालेनेश्वरमूर्तिना । अवस्था नैव दृश्यन्ते वियति ज्योतिषामिव ॥ ३७ ॥
အစမရှိ အဆုံးမရှိသော၊ အရှင်မြတ်၏ ကိုယ်စားပြုသဘောဖြစ်သည့် ကာလက ဖန်တီးသော ဤအခြေအနေအဆင့်များကို တိုက်ရိုက်မမြင်နိုင်သည်။ မိုးကောင်းကင်၌ ဂြိုဟ်တို့၏ အလွန်နူးညံ့သော ခဏတာ တည်နေရာပြောင်းလဲမှုကို မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 38
नित्यो नैमित्तिकश्चैव तथा प्राकृतिको लय: । आत्यन्तिकश्च कथित: कालस्य गतिरीदृशी ॥ ३८ ॥
ဤသို့ ကာလ၏ လှုပ်ရှားမှုကို ပျက်သုဉ်းခြင်း (ပရလယ) လေးမျိုးဖြင့် ဖော်ပြထားသည်—အဆက်မပြတ်၊ အခါအားလျော်စွာ၊ သဘာဝဓာတ်ဆိုင်ရာ၊ နှင့် အဆုံးစွန် (နောက်ဆုံး) ဖြစ်သည်။
Verse 39
एता: कुरुश्रेष्ठ जगद्विधातु- र्नारायणस्याखिलसत्त्वधाम्न: । लीलाकथास्ते कथिता: समासत: कार्त्स्न्येन नाजोऽप्यभिधातुमीश: ॥ ३९ ॥
အို ကုရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ ကမ္ဘာကို စီမံဖန်တီးသူ၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အာရုံတည်ရာဖြစ်သော သရီနာရာယဏ၏ လီလာကഥာများကို ငါသည် သင့်အား အကျဉ်းချုပ်သာ ပြောပြခဲ့သည်။ ထိုအားလုံးကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြရန်မှာ အဇ (ဗြဟ္မာ) ကိုယ်တိုင်တောင် မတတ်နိုင်။
Verse 40
संसारसिन्धुमतिदुस्तरमुत्तितीर्षो- र्नान्य: प्लवो भगवत: पुरुषोत्तमस्य । लीलाकथारसनिषेवणमन्तरेण पुंसो भवेद् विविधदु:खदवार्दितस्य ॥ ४० ॥
ဒုက္ခအမျိုးမျိုး၏ မီးလောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် ပူလောင်နေပြီး ကျော်ဖြတ်ရန် အလွန်ခက်ခဲသော သံသရာပင်လယ်ကို ကူးလိုသူအတွက်၊ ပုရုရှောတ္တမ ဘဂဝန်၏ လီလာကഥာတို့၏ အလွန်မြတ်သော ရသာကို ဘက္တိဖြင့် ဆည်းပူးခြင်းမှတပါး အခြား လှေမရှိ။ ထိုအရာမရှိလျှင် ဒုက္ခတံခါးမျိုးစုံကြောင့် နှိပ်စက်ခံရမည်။
Verse 41
पुराणसंहितामेतामृषिर्नारायणोऽव्यय: । नारदाय पुरा प्राह कृष्णद्वैपायनाय स: ॥ ४१ ॥
ပုရာဏအားလုံး၏ အနှစ်ချုပ်ဖြစ်သော ဤသံဟိတကို မပျက်မယွင်းသော နရ-နာရာယဏ ရှိတော်က ရှေးကာလ၌ နာရဒထံ ဟောကြားခဲ့ပြီး၊ နာရဒက ထိုဟောကြားချက်ကို ကృష్ణဒ్వైပာယန ဝေဒဗျာသထံ ပြန်လည် ဆက်လက်ပြောကြား하였다။
Verse 42
स वै मह्यं महाराज भगवान् बादरायण: । इमां भागवतीं प्रीत: संहितां वेदसम्मिताम् ॥ ४२ ॥
မဟာရာဇာရေ၊ ဘဂဝန် ဘာဒရာယဏ (ဗျာသဒေဝ) သည် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးစွာ ဤ ဘာဂဝတီ သံဟိတ—ရှ్రీမဒ် ဘာဂဝတမ်—ကို ကျွန်ုပ်အား သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဝေဒလေးပါးနှင့် တန်းတူသော ဂုဏ်သိက္ခာရှိသည်။
Verse 43
इमां वक्ष्यत्यसौ सूत ऋषिभ्यो नैमिषालये । दीर्घसत्रे कुरुश्रेष्ठ सम्पृष्ट: शौनकादिभि: ॥ ४३ ॥
ကူရုတို့အနက် အမြတ်ဆုံးရေ၊ နိုင်မိရှာရန်ယ၌ ကျင်းပသော ရှည်လျားသည့် ယဇ్ఞ၌၊ ရှောနကတို့ ဦးဆောင်သော ရှိများက မေးမြန်းသောအခါ၊ ဤ ဘာဂဝတမ်ကို စူတ ဂိုစွာမီက ရှိများအား ဟောကြားမည်။
Frequently Asked Questions
Naimittika (occasional) pralaya occurs at the end of Brahmā’s day, during his night of equal duration. The three planetary systems are devastated, and the universe is withdrawn while Brahmā sleeps. The chapter describes Nārāyaṇa reclining on Ananta Śeṣa and absorbing the cosmos within Himself—showing that dissolution is not chaos but a regulated withdrawal under the Supreme Lord’s control.
Prākṛtika pralaya occurs when Brahmā’s full lifespan ends. The narrative describes escalating cosmic events—drought, the sun’s desiccation, Saṅkarṣaṇa’s fire, destructive wind, then deluge—followed by metaphysical absorption: earth loses fragrance and dissolves; water loses taste into fire; fire loses form into air; air loses touch into ether; ether loses sound into ahaṅkāra; ahaṅkāra is absorbed into mahat; mahat into the guṇas; and the guṇas into pradhāna under the impulse of time.
The repetition functions as a didactic refrain: it fixes the sāṅkhya-style logic of dissolution in the listener’s mind and emphasizes inevitability—each element is defined by a distinguishing quality and is dissolved when that quality is seized by the subtler principle. It also reinforces the theological point that all manifest distinctions are temporary superimpositions upon the Supreme Reality (āśraya).
Ātyantika (ultimate) pralaya is the final destruction of material bondage for the individual jīva. Unlike naimittika or prākṛtika pralaya, which are cosmic cycles, ātyantika pralaya occurs when false ego is cut off by discriminating knowledge and one realizes Lord Acyuta as the Supreme Soul—ending the soul’s identification with the guṇas and the recurring experience of saṁsāra.
They illustrate nondual dependence: perceived differences arise from limiting conditions, not from an ultimate split in reality. The ‘sky in a pot’ shows apparent division without real separation; the ‘sun reflection’ shows a dependent image mistaken as separate; and ‘lamp-eye-form’ shows that knower, knowing, and known share a common basis. Likewise, intelligence, senses, and objects have no independent existence apart from the Absolute Truth, though the Absolute remains transcendent to them.