Mantra 1
Sukta 11
Sanskrit (Devanagari)
इन्द्रः पूर्भिदातिरद् दासमर्कैर्विदद्वसुर्दयमानो वि शत्रून्। ब्रह्मजूतस्तन्वा वावृधानो भूरिदात्र आपृणद् रोदसी उभे
IAST Transliteration
índraḥ pūrbhíd ā́tirad dā́sám arkáir vídad vásur dáyamāno ví śátrūn | bráhmajūtas tanvā́ vāvṛdhānó bhū́ridātr ā́pṛṇad ródasī ubhé
English Translation (Griffith/Whitney)
Indra, the splitter of forts, hath overpassed the Dāsa with his hymns; finding the treasure, bestowing, he scattered the foes. Impelled by holy power, waxing in his own person, the bounteous giver filled full both the worlds, Heaven and Earth.
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पूर्-भित्fort/dwelling-splitter (destroyer of strongholds)
पूर्-भित्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun (compound epithet)
Rootपूर् (नगर) + √भिद् (रुजिर्) → भित् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
आतिरत्struck down / smote
आतिरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अत्/अद् (गत्यर्थ/हिंसार्थ; वैदिक प्रयोग)
दासम्the Dāsa (enemy/foe)
दासम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
अर्कैःwith hymns/verses
अर्कैः:
करण
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
विदत्found / obtained
विदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (ज्ञाने/लाभे; वैदिक)
वसुःthe wealthy one / giver of goods
वसुः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
दयमानःgiving, bestowing
दयमानः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Root√दा (दाने) → दयमान (शतृ/मध्यपद-प्रयोगः; वैदिक)
विapart, asunder
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
शत्रून्enemies
शत्रून्:
कर्म
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
ब्रह्म-जूतःimpelled by sacred prayer (brahman)
ब्रह्म-जूतः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + √जु/जव् (प्रेरणे/वेगे; ‘जूत’ = प्रेरित/उत्साहित, कृदन्त)
तन्वाwith (his) body/self
तन्वा:
करण
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
वावृधानःgrowing strong, increasing
वावृधानः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Root√वृध् (वृद्धौ) → वावृधान (परिपूर्ण/तीव्र-प्रयोगः; कृदन्त)
भूरि-दात्रःbountiful giver
भूरि-दात्रः:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (compound epithet)
Rootभूरि (अव्यय/प्रातिपदिक ‘बहु’) + दात्र (प्रातिपदिक ‘दाता’)
आपृणत्filled
आपृणत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√पॄ/पृ (पूरणे)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘द्यावापृथिव्यौ’)
उभेboth
उभे:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Rigvedic provenance (RV-style Indra hymn); in AV 20 generally treated as adopted RV material (r̥ṣi per RV anukramaṇī for the source hymn)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (RV-style; AV 20 preserves RV meters)
Mantra Rasa
Primary: vira
Secondary: raudra