Sutra 24

Devanagari script

सुभगाकुमारयोः कुमारः स्वयं वल्लभैश्च स्वयं ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैः पीडयति सुभगा विलासोपभोगेन इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.२४ ॥

Transliteration

subhagākumārayoḥ kumāraḥ svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ grāha-praṇaya-paṇyāgāra-kāryopagrahaiḥ pīḍayati; subhagā vilāsopabhogena iti ācāryāḥ

Translation

မင်း၏အချစ်တော် (subhagā) နှင့် မင်းသားတို့အကြား—မင်းသားသည် ဖိနှိပ်သည်၊ မင်းသားကိုယ်တိုင်နှင့် မင်းသား၏အချစ်တော်များကလည်း ဖမ်းဆီးယူခြင်း၊ «အချစ်တော်အမိန့်တောင်းဆိုမှုများ», ဂိုဒေါင်/ဈေးကွက်များပေါ် ဖိအားပေးခြင်း၊ အလုပ်အတွက် အတင်းအကျပ် ယူသုံးခြင်းတို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။ အချစ်တော်မိန်းမသည် အပျော်အပါးနှင့် သုံးစွဲစားသုံးမှုကြောင့် ထိခိုက်စေသည်ဟု ဆရာများက ဆိုကြသည်။

Word by Word

• सुभगा: the favoured woman (favourite wife/concubine)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुभगा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (वाक्ये कर्तृ/विषयः)

• अकुमारयोः: of the non-princes / of those who are not princes
• Type: Noun/Adjective
• Root: अकुमार
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी द्विवचन (सम्बन्धे)

• कुमारः: the prince
• Type: Noun
• Root: कुमार
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (कर्तृ)

• स्वयम्: personally / himself
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम्
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्)

• वल्लभैः: with (his) favourites / beloved companions
• Type: Noun
• Root: वल्लभ
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (सह/करणे)

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• स्वयम्: personally / himself
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम्
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्)

• ग्राह: seizure / forcible taking
• Type: Noun
• Root: ग्राह
• Form: पुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• प्रणय: favour / partiality
• Type: Noun
• Root: प्रणय
• Form: पुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• पण्य: goods / merchandise
• Type: Noun
• Root: पण्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• आगार: house / storehouse
• Type: Noun
• Root: आगार
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• कार्य: business / affairs
• Type: Noun
• Root: कार्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• उपग्रहैः: by coercive measures / acts of harassment
• Type: Noun
• Root: उपग्रह
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (करणे); पूर्वपदानि ‘ग्राह-प्रणय-पण्य-आगार-कार्य’ इति समासपूर्वपदानि

• पीडयति: harasses / oppresses / torments
• Type: Verb
• Root: पीड्
• Form: लट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन

• सुभगा: the favoured woman
• Type: Noun/Adjective
• Root: सुभगा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (कर्तृ/विषयः)

• विलास: amorous play / dalliance
• Type: Noun
• Root: विलास
• Form: पुंलिङ्ग, (समासपूर्वपद)

• उपभोगेन: by enjoyment / by indulgence
• Type: Noun
• Root: उपभोग
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (करणे)

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय

• आचार्याः: the teachers (authorities)
• Type: Noun
• Root: आचार्य
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (वक्तृ/मतप्रदर्शक)

Entities Mentioned

• kumāra (prince)
• subhagā (royal favorite/consort)
• vallabha (favorites)

More Details

FAQs

What governance risk is highlighted by contrasting prince and favorite?

Two channels of court harm: direct coercive extraction (often by princes and their cliques) and fiscal drain through luxury consumption (often via favored consorts).