Sutra 10

Devanagari script

जितद्रव्यादध्यक्षः पञ्चकं शतमाददीत काकण्यक्षारालाशलाकावक्रयमुदकभूमिकर्मक्रयं च ॥ कZ_०३.२०.१० ॥

Transliteration

jitadravyād adhyakṣaḥ pañcakaṃ śatam ādadīta kākaṇyakṣārālāśalākāvakrayam udakabhūmikarmakrayaṃ ca

Translation

အနိုင်ရငွေမှ ကြီးကြပ်ရေးမှူးသည် တစ်ရာလျှင် ငါး (၅%) ကိုယူရမည်။ ထို့ပြင် kākaṇī လောင်းကြေး၊ ကစားတုံး (akṣa)၊ ကစားကွင်း/ဘုတ် (arālā)၊ ရေတွက်တံ (śalākā) နှင့် ရေ၊ မြေ/နေရာ၊ လုပ်အား ငှားရမ်းမှုတို့၏ ရောင်းချခ/သတ်မှတ်ခများကိုလည်း ကောက်ခံရမည်။

Word by Word

• जितद्रव्याद्: from the acquired/obtained revenue (property)
• Type: Noun
• Root: जि; द्रव्य
• Form: पञ्चमी-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; 'जित' = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (जि धातु) + द्रव्य; अपादानार्थे

• अध्यक्षः: the superintendent (officer-in-charge)
• Type: Noun
• Root: अधि+ईक्ष् (अध्यक्ष)
• Form: प्रथमा-एकवचन; पुल्लिङ्ग

• पञ्चकम्: a five-percent share
• Type: Noun
• Root: पञ्चक
• Form: द्वितीया-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; संख्यावाचक-समूहवाचक

• शतम्: out of a hundred (i.e., percent basis)
• Type: Noun
• Root: शत
• Form: द्वितीया-एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; संख्यावाचक

• आददीत: should collect/levy
• Type: Verb
• Root: आ+दा
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचन

• काकणि: kākaṇī (a small coin/monetary unit)
• Type: Noun
• Root: काकणि
• Form: स्त्रीलिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्) द्रव्य-परिमाण/मुद्रा-नाम

• क्षार: alkali/salt
• Type: Noun
• Root: क्षार
• Form: पुल्लिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्)

• अल: al (a commodity termed ‘al’)
• Type: Noun
• Root: अल
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (पदार्थ-नाम); (समासे पूर्वपदम्)

• शलाका: śalākā (rod/pin; trade item)
• Type: Noun
• Root: शलाका
• Form: स्त्रीलिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्)

• अवक्रयम्: sale/transaction (avakraya)
• Type: Noun
• Root: अव+क्री (अवक्रय)
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; क्रय-सम्बद्ध-शब्दः

• मुदक: mudaka (a food preparation)
• Type: Noun
• Root: मुदक
• Form: पुल्लिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्)

• भूमि: land
• Type: Noun
• Root: भूमि
• Form: स्त्रीलिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्)

• कर्म: work/operations
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (समासे पूर्वपदम्)

• क्रयम्: purchase (charge/transaction)
• Type: Noun
• Root: क्री (क्रय)
• Form: द्वितीया-एकवचन; पुल्लिङ्ग

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

Entities Mentioned

• adhyakṣa
• kākaṇī
• akṣa (dice)
• śalākā (tally-stick)

More Details

FAQs

What is the administrative logic of taking ‘five per hundred’ from winnings?

It creates a regulated revenue stream while incentivizing official supervision; the state monetizes the activity it must police, funding enforcement and oversight.