Sutra 16
Devanagari script
देशकालातिपातनेन कर्मणामन्यथाकरणे वा नासकामः कृतमनुमन्येत ॥ कZ_०३.१४.१० ॥
Transliteration
deśakālātipātanena karmaṇām anyathākaraṇe vā nāsakāmaḥ kṛtam anumanyeta
Translation
သင့်လျော်သော နေရာ သို့မဟုတ် အချိန်ကို ကျော်လွန်သွားခြင်းကြောင့်၊ သို့မဟုတ် အလုပ်ကို သတ်မှတ်ထားသည့်ပုံစံနှင့် မတူဘဲ လုပ်ခြင်းကြောင့် အလုပ်သမားက သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း မပြီးစီးနိုင်လျှင် သူ့ကို အပြစ်မတင်ရ; လုပ်ပြီးသားအလုပ်ကို မှန်ကန်သည့်အလုပ်အဖြစ် လက်ခံရမည်။
Word by Word
देश-काल-अतिपातनेनby lapse/overstepping of place and time
देश-काल-अतिपातनेन:
TypeNoun
Rootअति√पत्
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; (अतिपातन) करण/भाववाचक-नाम; समासे देश + काल + अतिपातन
कर्मणाम्of acts/performances (duties, transactions)
कर्मणाम्:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन
अन्यथा-करणेin doing otherwise / in alteration (of performance)
अन्यथा-करणे:
TypeNoun
Rootकृ (करण)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-एकवचन; भाववाचक-नाम (करण)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्यय
असकामःone who is without intent/desire (not willfully)
असकामः:
TypeAdjective
Rootसकाम
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; नञ्-समास (अ- + सकाम)
कृतम्the act done / what has been done
कृतम्:
TypeParticiple
Rootकृ
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मणि-भावः
अनुमन्येतshould approve/accept/ratify
अनुमन्येत:
TypeVerb
Rootअनु√मन्
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; एकवचन
Entities Mentioned
W
worker (bhṛtaka)E
employer/master (bhartṛ)A
adjudicator/state authority (implied)FAQs
Culpability: if non-completion is not due to intentional refusal but due to situational constraints (time/place/mode), the completed work is still to be accepted.