Next Verse

Agni Purana — Yoga & Brahma-vidya, Shloka 1

Chapter 378: Brahma-jñāna

Knowledge of Brahman

इत्य् आग्नेये महापुराणे समाधिर्नाम सप्तसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच यज्ञैश् च देवानाप्नोति वैराजं तपसा पदं ब्रह्मणः कर्मसन्न्यासाद्वैराग्यात् प्रकृतौ लयं

ity āgneye mahāpurāṇe samādhirnāma saptasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ athāṣṭasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ brahmajñānaṃ agnir uvāca yajñaiś ca devānāpnoti vairājaṃ tapasā padaṃ brahmaṇaḥ karmasannyāsādvairāgyāt prakṛtau layaṃ

ဤသို့ဖြင့် အဂ္နိ မဟာပုရာဏတွင် «သမာဓိ» ဟု အမည်ရသော အခန်း ၃၇၇ ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၃၇၈ «ဗြဟ္မ-ဇ္ဈာန» (Brahman ကို သိမြင်ခြင်း) စတင်၏။ အဂ္နိ မိန့်တော်မူသည်– ယဇ္ဉာများဖြင့် ဒေဝတাদেরနှင့် ဝိရာဇ် (ကောစ्मिक) အဆင့်ကို ရောက်၏; တပသ (အကျင့်တရား) ဖြင့် ဗြဟ္မာ၏ အဆင့်ကို ရောက်၏; ကర్మ စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ဝိုင်ရာဂျျ (မကပ်မငြိ) ဖြင့် ပြုလျှင် ပရကృతိ (Prakṛti) အတွင်းသို့ လျောကွယ်ခြင်းကို ရောက်၏။

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)
आग्नेयेin the Agneya
आग्नेये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (7th case, Locative); विशेषण (of purāṇa)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (Locative); कर्मधारयः—महच्च तत् पुराणम्
समाधिःSamādhi
समाधिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used in naming)
सप्त-सप्तति-अधिक-त्रिशततमःthree-hundred-and-seventy-seventh
सप्त-सप्तति-अधिक-त्रिशततमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक) + त्रिशततम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; अध्याय-विशेषण; द्विगु/संख्यासमासः—‘त्रिशततमः’ (300th) ‘सप्तसप्तत्यधिक’ (plus 77) = 377th
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formमङ्गल/अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
अष्ट-सप्तति-अधिक-त्रिशततमःthree-hundred-and-seventy-eighth
अष्ट-सप्तति-अधिक-त्रिशततमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootअष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + सप्तति (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक) + त्रिशततम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा; अध्याय-विशेषण; संख्यासमासः—378th
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
ब्रह्म-ज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्म-ज्ञानम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Title)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा/द्वितीया (contextual heading); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘ब्रह्मणः ज्ञानम्’
अग्निःAgni
अग्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद
यज्ञैःby sacrifices
यज्ञैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; बहुवचन; तृतीया (3rd case, Instrumental)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया (2nd case, Accusative)
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
वैराजम्of Virāj / cosmic (realm)
वैराजम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (of पदम्)
तपसाby austerity
तपसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; तृतीया (Instrumental)
पदम्state/abode
पदम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative)
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी (6th case, Genitive)
कर्म-सन्न्यासात्from renunciation of actions
कर्म-सन्न्यासात्:
Apādāna (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक) + सन्न्यास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी (5th case, Ablative); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कर्मणां सन्न्यासः’
वैराग्यात्from dispassion
वैराग्यात्:
Apādāna (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; पञ्चमी (Ablative)
प्रकृतौin Prakṛti / nature
प्रकृतौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (Locative)
लयम्dissolution/absorption
लयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootलय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; एकवचन; द्वितीया (Accusative)

Lord Agni

Vidya Category: {"primary_vidya":"Philosophy","secondary_vidya":"Dharmashastra","practical_application":"Map spiritual aims to corresponding means: yajña for deva-loka/virāj, tapas for brahma-loka, and karma-sannyāsa with vairāgya for prakṛti-laya—guiding life-stage choices and renunciant orientation.","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Commentary","entry_title":"Hierarchy of attainments: yajña, tapas, and karma-sannyāsa with vairāgya","lookup_keywords":["yajña phala","virāj pada","tapas brahma-pada","karma-sannyāsa","vairāgya prakṛti-laya"],"quick_summary":"Explains graded results of ritual, austerity, and renunciation: rituals yield divine/cosmic stations, austerity yields Brahmā’s station, and renunciation with dispassion leads to dissolution into primordial nature. Useful for discerning the scope and limit of each path."}

Concept: Different sādhanas yield different lokas/avasthās; ultimate inward turning is through karma-sannyāsa supported by vairāgya.

Application: Choose practices aligned with intended goal; if seeking liberation-oriented quietude, reduce fruit-motivated action and cultivate dispassion alongside inquiry.

Khanda Section: Moksha-jnana (Brahma-jñāna, Samādhi, Sannyāsa-Vairāgya)

Primary Rasa: Shanta

Secondary Rasa: Viveka (didactic calm)

Visual Art Cues: {"scene_description":"Three-path tableau: a yajña altar with priests and offerings; an ascetic performing tapas; a renunciant walking away from ritual implements into a vast, subtle cosmic field labeled prakṛti.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural triptych: left yajña scene with fire altar, center tapasvī under a tree, right saffron-clad sannyāsin moving toward an abstract cosmic ocean; bold outlines, temple palette.","tanjore_prompt":"Tanjore painting with three panels framed in gold: yajña with Agni flames, tapas with radiant aura, sannyāsa with minimalism and a gold-embossed cosmic backdrop.","mysore_prompt":"Mysore style instructional chart: icons for yajña/tapas/sannyāsa with arrows to ‘deva/virāj’, ‘brahma-pada’, ‘prakṛti-laya’; clean lines, soft colors.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature showing a courtly yajña, a hermitage tapas scene, and a wandering renunciant; fine architectural detail, landscape depth, subtle symbolism of cosmic ascent."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Kedar","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: इत्य् = इति; समाधिर्नाम = समाधिः + नाम; त्रिशततमो ऽध्यायः = त्रिशततमः + अध्यायः; अग्निर् उवाच = अग्निः + उवाच; देवानाप्नोति = देवान् + आप्नोति; कर्मसन्न्यासाद्वैराग्यात् = कर्मसन्न्यासात् + वैराग्यात्.

Related Themes: Agni Purana 377 (Samādhi chapter); Agni Purana 378 (Brahma-jñāna chapter context)

A
Agni
D
Devas
V
Virāj
B
Brahmā
B
Brahman
P
Prakṛti

FAQs

It classifies spiritual attainments by discipline: yajña leads to deva-attainment and the Virāj plane, tapas leads to Brahmā’s station, and karma-sannyāsa supported by vairāgya leads toward dissolution (laya) in Prakṛti—mapping ritual, ascetic, and renunciant paths.

It functions as a compact doctrinal index: it links ritual technology (yajña), ascetic practice (tapas), and philosophical soteriology (sannyāsa/vairāgya, Prakṛti-laya), showing how the text spans karma-kāṇḍa, yoga/asceticism, and metaphysics in a single progression.

It teaches graded fruits of action: ritual and austerity yield exalted but conditioned states, while renunciation grounded in dispassion points beyond merit-based results toward a deeper ontological resolution (laya), orienting the seeker toward liberation-centered practice.