Adhyaya 342

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे अभिनयादिनिरूपणं नामैकचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शब्दालङ्काराः अग्निरुचाच स्यादावृत्तिरनुप्रासो वर्णानां पदवाक्ययोः एकवर्णानेकवर्णावृत्तेर्वर्णगुणो द्विधा

ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ အလင်္ကာရအခန်းတွင် «အဘိနယနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ ဖော်ပြခြင်း» ဟူသော အခန်း ၃၄၁ သည် ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၃၄၂ «အသံအလင်္ကာရများ» ကို စတင်သည်။ အဂ္နိက မိန့်ကြားသည်– အနုပရာသ (alliteration) သည် စကားလုံးနှင့် ဝါကျတို့အတွင်း ဗဏ္ဏ (phoneme) များကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ထပ်တလဲလဲ (အာဝෘတ္တိ) ဖြစ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗဏ္ဏတစ်လုံးတည်း ထပ်ခြင်းနှင့် ဗဏ္ဏအများ ထပ်ခြင်းအပေါ် မူတည်၍ ဗဏ္ဏဂုဏ် (phonetic ornament) သည် နှစ်မျိုးရှိသည်။

Verse 2

एकवर्णगतावृत्तेर्जायन्ते पञ्च वृत्तयः मधुरा ललिता प्रौटा भद्रा परुषया सह

ဧကဗဏ္ဏ (အသံလက္ခဏာတစ်မျိုးတည်း) ဖြင့် သွားလာသော ဝෘတ္တိမှ စတိုင်လ်ပုံစံ ငါးမျိုး ပေါ်ထွန်းသည်– မဓုရာ (ချိုမြိန်), လလိတာ (နူးညံ့လှပ), ပရောဍ္ဍာ (ရင့်ကျက်/အလေးအနက်), ဘဒြာ (မင်္ဂလာကောင်း), နှင့် ပရုသာ (ကြမ်းတမ်း) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 3

मधुरायाश् च वर्गन्तादधो वर्ग्या रणौ स्वनौ ह्रस्वस्वरेणान्तरितौ संयुक्तत्वं नकारयोः

ထို့ပြင် မဓုရာ စနစ်အရ ဝဂ္ဂ၏ အဆုံးအောက်ဘက်ရှိ အတန်းအက္ခရာများတွင် အသံထွက်ရှိသော ra နှင့် ṇa ဟူသော သံနှစ်သံ ပါဝင်သည်။ အတိုသရ (short vowel) ဖြင့် ခွဲထားလျှင် ‘na’ သံနှစ်မျိုးကို ပေါင်းစည်းသံ (conjunct/cluster) အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ရေးယူ/နားလည်ရသည်။

Verse 4

न कार्या वर्ग्यवर्णानामावृत्तिः पञ्चमाधिका महाप्राणोष्मसंयोगप्रविमुक्तलघूत्तरौ

ဝဂ္ဂအက္ခရာများ (က-စ-ဋ-တ-ပ အုပ်စုများ) အတွက် အာဝෘတ္တိကို ပဉ္စမ (အုပ်စု၏ နာဆယ်) ထက် ကျော်လွန်၍ မပြုရ။ ထို့ပြင် သဒ္ဒ/မီတာတွက်ချက်ရာတွင် နောက်လိုက်သော သရအက္ခရာတစ်လုံးသည် “ပေါ့” ဟု သတ်မှတ်ရသော အခြေအနေ နှစ်ရပ်ရှိသည်– မဟာပရာဏ (အသက်ရှူထုတ်အလွန်ပြင်းသော aspirate) နှင့် မပေါင်းစည်းသောအခါ၊ နှင့် ဥဿမန် (sibilant/အသံလေ) နှင့် မပေါင်းစည်းသောအခါ ဖြစ်သည်။

Verse 5

ललिता बलभूयिष्ठा प्रौटा या पणवर्गजा ऊर्ध्वं रेफेण युज्यन्ते नटवर्गोनपञ्चमाः

လလိတာ၊ ဘလဘူယိဋ္ဌာ၊ ပရောဍ္ဍာ ဟု ခေါ်သော အက္ခရာများ—ပ-ဝဂ္ဂမှ ပေါ်ထွန်းသော အက္ခရာများ—ကို အပေါ်တွင် တင်ထားသော ရေဖ (r) နှင့် ပေါင်းစည်းသော်၊ ဋ-ဝဂ္ဂ၏ ပဉ္စမမဟုတ်သော အက္ခရာများ (နာဆယ်မဟုတ်သောများ) နှင့် ဆက်စပ်ပေါင်းရမည်။

Verse 6

भद्रायां परिशिष्टाः स्युः परुषा साभिधीयते भवन्ति यस्यामूष्माणः संयुक्तास्तत्तदक्षरैः

«ဘဒြာ» ဟုခေါ်သောအုပ်စုတွင် ကျန်ရှိသောအက္ခရာများကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထိုအစုကို «ပရုရှာ» (ကြမ်းတမ်းသံအမျိုးအစား) ဟုခေါ်ကြပြီး၊ ထိုတွင် ဥෂ္မာဏ (စီဘီလန်/အသက်ရှူသံ) များသည် သက်ဆိုင်ရာအက္ခရာများနှင့် ပေါင်းစည်း၍ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 7

अकारवर्जमावृत्तिः स्वराणामतिभूयसी अनुस्वारविसर्गौ च पारुष्याय निरन्तरौ

အက္ခရာ «အ» ကို ချန်လှပ်၍ သရများကို အလွန်အကျွံ ထပ်ခါထပ်ခါ အသုံးပြုခြင်းနှင့် anusvāra၊ visarga တို့ကို ဆက်တိုက် သုံးစွဲခြင်းသည် အသံကို ကြမ်းတမ်းမှု (pāruṣya) သို့ ဦးတည်စေသည်။

Verse 8

शषसा रेफसंयुक्ताश्चाकारश्चापि भूयसा रशौ घनाविति ञ महाप्राणोष्मसंयोगादवियुक्तलघूत्तराविति ट ललिता वनभूयिष्ठेति ख ललिता वत्सभूयिष्ठेति ट अन्तस्थाभिन्नमाभ्याञ्च हः पारुष्याय संयुतः

śa/ṣa/sa တို့ကို repha (r) နှင့် ပေါင်းစည်းသော်လည်းကောင်း၊ အထူးသဖြင့် ရှည်လျားသော ā ဖြင့် ရှေ့ကနေ၍ «raśau» အစဉ်တွင် ဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ အသံကို «သိပ်သည်း/တင်းကျပ်» ဟုယူဆရပြီး ပိုမိုတင်းမာသော အသံထုတ်ပုံဖြင့် အသံထွက်ရသည်။ mahāprāṇa (ပြင်းထန်သော အသက်ရှူပါသော အက္ခရာ) နှင့် ūṣman (စီဘီလန်) တို့ ပေါင်းစည်းရာမှ နောက်လိုက်အသံကို «မခွဲကွာ» ဟုသင်ကြားပြီး ပေါ့ပါးသံနှင့် လေးလံသံတို့သည် အစဉ်လိုက် ဖြစ်ပေါ်သည်။ «lalitā vanabhūyiṣṭh-» တွင် kha ဖြင့် ဥပမာပြပြီး၊ «lalitā vatsabhūyiṣṭh-» တွင် ṭa ဖြင့် ဥပမာပြသည်။ ထို့ပြင် ha သည် semivowel များနှင့် stop အက္ခရာအစုများနှင့် တွဲဖက်သော် အသံထွက်တွင် ကြမ်းတမ်းမှု (pāruṣya) ကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 9

अन्यथापि गुरुर्वर्णः संयुक्तेपरिपन्थिनि पारुष्यायादिमांस्तत्र पूजिता न तु पञ्चमो

အခြားသဘောတရားအရ (ပေါ့ပါးဟုယူနိုင်သည့်အခါများတွင်ပင်) ပေါင်းစည်းဗျည်း (conjunct consonant) ကြောင့် တားဆီးခံရသောအခါ သရအက္ခရာတစ်လုံးကို လေးလံသော (guru) ဟု သတ်မှတ်ရသည်။ «pāruṣyā» ဖြင့် စတင်သော အစဉ်တွင် ထိုစည်းကမ်းကို လက်ခံကြသော်လည်း ပဉ္စမ (ရွေးချယ်မှု/ကိစ္စ) ကို မလက်ခံကြ။

Verse 10

क्षेपे शब्दानुकारे च परुषापि प्रयुज्यते कर्णाटी कौन्तली कौन्ती कौङ्कणी वामनासिका

«ပရုရှာ» ဟူသောစကားလုံးကို «ပစ်ချခြင်း/လှောင်ပြောင်ခြင်း» အဓိပ္ပါယ်နှင့် «အသံကို အတုယူခြင်း» အဓိပ္ပါယ်တို့တွင်လည်း သုံးကြသည်။ ထို့ပြင် Karṇāṭī, Kauntalī, Kauntī, Kauṅkaṇī နှင့် Vāmanāsikā ဟူသော ဒေသဆိုင်ရာ/အသံထွက်ပုံစံ အမည်များနှင့် ဆက်စပ်သည့် အညွှန်းအဖြစ်လည်း သုံးသည်။

Verse 11

द्रावणी माधवी पञ्चवर्णान्तस्थोष्मभिः क्रमात् अनेकवर्णावृत्तिर्या भिन्नार्थप्रतिपादिका

ဒြာဝဏီ နှင့် မာဓဝီ ဟူသည်မှာ အက္ခရာဗျည်းအုပ်စုငါးမျိုး—ဝဂ္ဂ (ပိတ်သံဗျည်းများ)၊ အန္တဿထ (အလယ်တန်းဗျည်း) နှင့် ဥဿမ (စီဘီလန်/အသက်ရှူသံ) တို့ဖြင့် အစဉ်လိုက် ဖွဲ့စည်းထားသော မီတာ/ကဗျာပုံစံများ ဖြစ်သည်။ အက္ခရာများစွာပါသော မီတာပုံစံတစ်ရပ်က အဓိပ္ပါယ်ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြနိုင်လျှင် ထိုနာမဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုသည်။

Verse 12

यमकं साव्यपेतञ्च व्यपेतञ्चेति तद्द्विधा आनन्तर्यादव्यपेतं व्यपेतं व्यवधानतः

ယမက (အသံ/စကားလုံး ထပ်တူပြုသော အလင်္ကာရ) သည် နှစ်မျိုးရှိသည်—(၁) အဗျပေတ (avyapeta) နှင့် (၂) ဗျပေတ (vyapeta)။ အဗျပေတ သည် ထပ်တူသံ/စကားလုံးတို့ အနီးကပ်ဆက်တိုက် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ ဗျပေတ သည် ထပ်တူမှုကြားတွင် အကွာအဝေး သို့မဟုတ် ခွဲခြားမှု ရှိသောအခါ ဖြစ်ပေါ်သည်။

Verse 13

द्वैविध्येनानयोः स्थानपादभेदाच्चतुर्विधम् आदिपादादिमध्यान्तेष्वेकद्वित्रिनियोगतः

ဤနှစ်မျိုးခွဲခြားမှုနှင့် ၎င်းတို့၏ တည်နေရာ/ပုဒ်ခွဲ (pāda) ကွာခြားမှုကြောင့် လေးမျိုးဖြစ်လာသည်။ ပထမ pāda တွင်လည်းကောင်း၊ ကဗျာအတွင်း အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး တည်နေရာများတွင်လည်းကောင်း၊ တစ်ခု၊ နှစ်ခု၊ သုံးခု ဟူသော (ယူနစ်) များကို သတ်မှတ်အသုံးချခြင်း ရှိသည်။

Verse 14

सप्तधा सप्तपूर्वेण चेत् पादेनोत्तरोत्तरः एकद्वित्रिपदारम्भस्तुल्यः षोढा तदापरं

pāda တစ်ပုဒ်ချင်းစီ အစဉ်လိုက် ဆက်လက်သွား၍ နောက်လာသော (ယူနစ်) ကို မတိုင်မီရှိသော ခုနစ်ဆ (saptadhā) မီတာနှင့် ဆက်စပ်၍ ရေတွက်လျှင်၊ pāda အဖွင့်ကို တစ်ပုဒ်၊ နှစ်ပုဒ်၊ သုံးပုဒ်ဖြင့် စတင်သော ပုံစံသည် အမျိုးတူတူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်၌ ၎င်းကို ဆယ့်ခြောက်ဆ အဖြစ် ရေတွက်သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 15

तृतीयं त्रिविधं पादस्यादिमध्यान्तगोचरम् पादान्तयमकञ्चैव काञ्चीयमकमेव च

ယမက၏ တတိယမျိုးသည် သုံးမျိုးဖြစ်ပြီး pāda အတွင်း၌ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး တည်နေရာများတွင် လှုပ်ရှားအသုံးချသည်။ ထို့ပြင် “pāda-အဆုံး ယမက” နှင့် “ကာဉ္စီ-ယမက” (ခါးပတ်ကဲ့သို့သော ယမက) တို့လည်း ပါဝင်သည်။

Verse 16

संसर्गयमकञ्चैव विक्रान्तयमकन्तथा पादादियमकञ्चैव तथाम्रेडितमेव च

«Saṃsarga-yamaka» လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ «Vikrānta-yamaka» လည်းကောင်း; «Pādādi-yamaka» လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် «Āmreḍita» (ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်ဆိုသည့်ပုံ) ကိုလည်း အပိုမျိုးကွဲများအဖြစ် နားလည်ရမည်။

Verse 17

चतुर्व्यवसितञ्चैव मालायमकमेव च दशधा यमकं श्रेष्ठं तद्भेदा बहवो ऽपरे

«Caturvyavasita» နှင့် «Mālā-yamaka» လည်းကောင်း—yamaka ကို အဓိကအားဖြင့် ဆယ်မျိုးဟု သဘောပေါက်ရမည်; ထို့အပြင် အခြားမျိုးကွဲများလည်း များစွာရှိသည်။

Verse 18

स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य पदस्यावर्तना द्विधा बालवासिकेति ख , ट च वनवासिकेति ञ पूर्वपूर्वेणेति ज , ञ , ट च सम्बन्धयमकश् चैवेति ख भिन्नप्रयोजनपदस्यावृत्तिं मनुजा विदुः

စကားလုံး၏ ပြန်လည်ထပ်ခါခြင်း (āvartanā) သည်—လွတ်လပ်တည်ရှိသော (svatantra) ဖြစ်စေ၊ အခြားစကားလုံးပေါ် မူတည်သော (anyatantra) ဖြစ်စေ—နှစ်မျိုးရှိသည်။ (၁) bālavāsikā နှင့် (၂) vanavāsikā ဟူ၍ ခွဲသည်။ ထို့ပြင် “pūrvapūrveṇa” (ရှေ့ပိုင်းနေရာများတွင် ထပ်ခါခြင်း) ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး “sambandha-yamaka” (ဆက်နွယ်ယမက) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ပညာရှိတို့က ၎င်းကို ရည်ရွယ်ချက်ကွဲပြားသည့်အတွက် စကားလုံးတူ၏ ပြန်လည်ပေါ်ထွန်းခြင်းဟု သိကြသည်။

Verse 19

द्वयोरावृत्तपदयोः समस्ता स्यात्समासतः असमासात्तयोर्व्यस्ता पादे त्वेकत्र विग्रहात्

pāda နှစ်ခုတွင် စကားလုံးထပ်တူပါက samāsa စည်းမျဉ်းအရ «samastā» (ပေါင်းစည်းထားသည်) ဟု သတ်မှတ်ရမည်။ သို့သော် ပေါင်းစည်းမှုမရှိသော (asamāsa) ဖြစ်လျှင် ထိုနှစ်ခုကို «vyastā» (ခွဲထားသည်) ဟု သတ်မှတ်ရမည်။ pāda တစ်ခုအတွင်းတွင်လည်း အဓိပ္ပါယ်ခွဲဖော်သည့် အနက်ဖွင့် (vigraha) ပြုရာနေရာ၌ ခွဲခြားသတ်မှတ်ရသည်။

Verse 20

वाक्यस्यावृत्तिरप्येवं यथासम्भवमिष्यते अलङ्काराद्यनुप्रासो लघुमध्येवमर्हणात् *

ထို့ကြောင့် ဝါကျ၏ ထပ်ခါခြင်းကိုလည်း ဖြစ်နိုင်သမျှ လက်ခံသည်။ သို့သော် anuprāsa (အသံတူထပ်ခြင်း) နှင့် အလင်္ကာရ အစရှိသည့် အလှဆင်နည်းများကို ပေါ့ပါးသို့မဟုတ် အလယ်အလတ်အတိုင်းသာ သုံးသင့်သည်၊ အလွန်အကျွံသည် မသင့်လျော်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 21

यया कयाचिद्वृत्या यत् समानमनुभूयते तद्रूपादिपदासत्तिः सानुप्रसा रसावहा

မည်သည့်ဖော်ပြနည်းတစ်ရပ်ဖြင့်မဆို ဆင်တူမှု၏ခံစားချက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့်အရာ—အထူးသဖြင့် ရုပ်သဏ္ဌာန်စသည်တို့တွင် ဆင်တူသော စကားလုံးများကို သင့်လျော်စွာ စီစဉ်တင်ထားခြင်း—ကို «အနုပြာသ» ဟု ခေါ်ပြီး၊ အလှအပရသာ (rasa) ကို သယ်ဆောင်ပေးသော အလင်္ကာဖြစ်သည်။

Verse 22

गोष्ठ्यां कुतूहलाध्यायी वाग्बन्धश्चित्रमुच्यते प्रश्नः प्रहेलिका गुप्तं च्युतदत्ते तथोभयम्

အစည်းအဝေးအတွင်း စိတ်ဝင်စားမှုကို လှုံ့ဆော်သော စကားဖွဲ့စည်းပုံကို «စိတ္ရ» (citra) ဟု ခေါ်သည်။ «ပရශ්န» သည် မေးခွန်း၊ «ပရဟေလိကာ» သည် ပဟေဠိ (riddle) ဖြစ်သည်။ «ဂုပ္တ» သည် ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို ဖုံးကွယ်ထားသော ပုံစံ၊ «ချုတ-ဒတ္တ» သည် တစ်စုံတစ်ရာကို ရွှေ့လျားဖယ်ရှားပြီးနောက် ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းပေးသော ပုံစံ၊ «တထာ-ဥဘယမ်» သည် ဖုံးကွယ်ခြင်းနှင့် ရွှေ့လျား-ဖြည့်ဆည်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို ပေါင်းစည်းထားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။

Verse 23

समस्या सप्त तद्भेदा नानार्थस्यानुयोगतः यत्र प्रदीयते तुल्यवर्णविन्यासमुत्तरं

ကဗျာဆိုင်ရာ «သမಸ್ಯာ» သည် အဓိပ္ပါယ်များစွာပါဝင်သော စကားရပ်၏ လှုံ့ဆော်မှုအလိုက် ခွဲခြားသဖြင့် အမျိုးအစား ၇ မျိုးရှိသည်။ ထိုအထဲတွင် ပေးထားသော စကားလုံးများနှင့် အက္ခရာစီစဉ်ပုံစံ တူညီသည့် အဖြေကို ထည့်ပေးရသော အမျိုးအစားလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 24

स प्रश्नः स्यादेकपृष्टद्विपृष्टोत्तरभेदतः द्विधैकपृष्टो द्विविधः समस्तो व्यस्त एव च

«ပရශ්န» (မေးခွန်း) ကို မေးခွန်းတစ်ခုတည်းမေးခြင်း သို့မဟုတ် နှစ်ခုမေးခြင်းနှင့် အဖြေ၏ပုံစံကွာခြားမှုအလိုက် ခွဲခြားသည်။ တစ်မေးခွန်းအမျိုးအစားသည် နှစ်မျိုးရှိပြီး၊ နှစ်မေးခွန်းအမျိုးအစားလည်း နှစ်မျိုးရှိသည်—«သမஸ္တ» (ပေါင်းစည်း၍ ဖြေ) နှင့် «ဗျသ္တ» (ခွဲ၍ ဖြေ) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Verse 25

द्वयोरप्यर्थयोर्गुह्यमानशब्दा प्रहेलिका सा द्विधार्थो च शाब्दी च तत्रार्थी चार्थबोधतः

«ပရဟေလိကာ» (ပဟေဠိ) သည် အဓိပ္ပါယ်နှစ်မျိုးလုံးအပေါ် စကားလုံးပုံစံကို ဖုံးကွယ်ထားသော ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းကို «ဒွိဓာရ္ထ» (အဓိပ္ပါယ်နှစ်မျိုး) နှင့် စကားလုံးအလင်္ကာ «ရှာဗ္ဒီ» ဟူ၍လည်း ခွဲတန်းသည်။ ထိုတွင် အဓိပ္ပါယ်ကို ရည်ရွယ်သည့် အနက်အရ (arthabodhataḥ) နားလည်ရသည်။

Verse 26

शब्दावबोधतः शाब्दी प्राहुः षोढा प्रहेलिकां यस्मिन् गुप्ते ऽपि वाक्याङ्गे भाव्यर्थो ऽपारमार्थिकः

စကားလုံးတို့ကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းအပေါ် အခြေခံ၍ ပညာရှင်တို့သည် ပဟေဠိကို «śābdī» (စကားပဟေဠိ) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ၎င်းကို အမျိုးအစား ၁၆ မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ ဝါကျ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ဖုံးကွယ်ထားသော်လည်း ရည်ရွယ်သည့် အဓိပ္ပါယ်ကို ခန့်မှန်းယူရသော်လည်း ထိုအဓိပ္ပါယ်သည် အဓိက (paramārthika/တိတိကျကျ) အနက်မဟုတ်။

Verse 27

तदङ्गविहिताकाङ्क्षस्तद्गुप्तं गूढमप्यदः यत्रार्थान्तरनिर्भासो वाक्याङ्गच्यवनादिभिः

ထိုဖော်ပြချက်ကိုလည်း «gūḍha» (ဖုံးကွယ်/လှည့်ကွက်) ဟု ခေါ်သည်။ ဝါကျ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကြောင့် မျှော်လင့်ချက် (ākāṅkṣā) ပေါ်လာသော်လည်း ရည်ရွယ်သည့် အနက်သည် ဖုံးကွယ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထိုတွင် ဝါကျအစိတ်အပိုင်းများကို ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ ချန်လှပ်ခြင်း စသည့် ဖွဲ့စည်းပုံပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အခြားအနက် (arthāntara-nirbhāsa) ပေါ်ထွက်လာသည်။

Verse 28

तदङ्गविहिताकाङ्क्षस्तच्चुतं स्याच्चतुर्विधम् लघुमप्येवमर्हणादिति ट लघुमध्येव वर्हणादिति ज लघुमध्येवमर्हणात्, लघुमप्येवमर्हणात्, लघुमध्येव वर्हणात् एतत् पाठत्रयं न सम्यक् प्रतिभाति स्वरव्यञ्जनविन्दूनां विसर्गस्य च विच्युतेः

အစိတ်အပိုင်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများအရ ပုဒ်တစ်ပုဒ်တွင် သရအလျား (တို/ရှည်) ကို မျှော်လင့်ရသော်လည်း ထိုမျှော်လင့်ချက်မှ လွဲချော်နေပါက ထိုလွဲချော်မှုကို လေးမျိုးဟု ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အခြားဖတ်ပုံ သုံးမျိုး—«laghum apy evam arhaṇāt» (ṭa), «laghumadhyeva varhaṇāt» (ja), နှင့် «laghumadhyevamarhaṇāt / laghum apy evam arhaṇāt / laghumadhyeva varhaṇāt»—ဟူသော ဖတ်ပုံသုံးစုသည် မကျေနပ်ဖွယ်ဟု ထင်ရသည်၊ အကြောင်းမှာ သရ၊ ဗျဉ္ဇန၊ အနုಸ್ವာရ/အမှတ်စက်များနှင့် visarga တို့ ပျက်စီးကွဲလွဲနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 29

दत्तेपि यत्र वाक्याङ्गे द्वितीयोर्थः प्रतीयते दत्तन्तदाहुस्तद्भेदाः स्वराद्यैः पूर्ववन्मताः

ဝါကျအစိတ်အပိုင်းတွင် စကားပုံစံတစ်ခုကို “ပေးထားပြီး” (datta) ဖြစ်နေသော်လည်း ထိုနေရာတွင် ဒုတိယအနက်တစ်ခုကို နားလည်ရပါက ထိုအရာကို “datta” ဟု ခေါ်သည်။ ထို့၏ ခွဲခြားအမျိုးအစားများကိုလည်း အသံအတက်အကျ (svara) စသည့် အခြေခံချက်များမှ စ၍ ယခင်က ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ဟု ယူဆကြသည်။

Verse 30

अपनीताक्षरस्थाने न्यस्ते वर्णान्तरे ऽपि च भासते ऽर्थान्तरं यत्र च्युतदत्तं तदुच्यते

ဖယ်ရှားထားသော ပုဒ်/ပျဉ္ဇန၏ နေရာတွင် အခြားအက္ခရာတစ်လုံးကို ထည့်သွင်းအစားထိုးရာမှ အခြားအနက်တစ်ခု ပေါ်လွင်လာပါက ထိုအပြစ်ကို «cyuta-datta» (နေရာလွဲအစားထိုး) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 31

सुश्लिष्टपद्यमेकं यन्नानाश्लोकांशनिर्मितम् सा ममस्या परस्यात्मपरयोः कृतिसङ्करात्

အပိုဒ်တစ်ပိုဒ်ကို စကားလုံးများကို ချောမွေ့စွာချိတ်ဆက်၍ အခြားအပိုဒ်များစွာ၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ တည်ဆောက်ထားလျှင်—ကိုယ်ပိုင်ရေးသားမှုနှင့် အခြားသူ၏ရေးသားမှု ပေါင်းစပ်နေသော် «mama» ဟု ခေါ်၏; ကိုယ်ရေးသားမှုကို အခြားစာရေးသူ၏ စာသားနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော် «parasya» ဟု ခေါ်၏။

Verse 32

दुःखेन कृतमत्यर्थं कविसामर्थ्यसूचकम् दुष्करं नीरसत्वेपि विदग्धानां महोत्सवः

အလွန်ကြိုးစား၍ ပြုလုပ်ထားသော စာတမ်းသည် ကဗျာဆရာ၏ စွမ်းရည်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသသည်။ rasa (အနုပညာရသာ) မရှိသော်လည်း ရေးဖို့/လုပ်ဖို့ ခက်ခဲသောအရာသည် သိမြင်တတ်သော ပရိသတ်အတွက် မဟာပွဲတော်တစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။

Verse 33

नियमाच्च विदर्भाच बन्धाच्च भवति त्रिधा कवेः प्रतिज्ञा निर्माणरम्यस्य नियमः स्मृतः

ကဗျာဆရာ၏ အဖွင့်အဆို (pratijñā) သည် သုံးမျိုးရှိသည်—(၁) niyama (စည်းကမ်း/ကန့်သတ်) မှ ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) Vaidarbhī စတိုင် (vidarbha) မှ ဖြစ်ခြင်း၊ (၃) bandha (မီတာ/ဖွဲ့စည်းပုံ ချည်နှောင်မှု) မှ ဖြစ်ခြင်း။ ဤအရာကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုကို ရမဏီဖြစ်စေသော «niyama» (အုပ်ချုပ်သဘောတရား) ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 34

स्थानेनापि स्वरेणापि व्यञ्जनेनापि स त्रिधा विकल्पः प्रातिलोम्यानुलोम्यादेवाभिधीयते

အသံပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှု (vikalpa) သည် သုံးမျိုးဖြစ်သည်—အသံထွက်ရာနေရာ ပြောင်းခြင်းမှ၊ သရ (vowel) ပြောင်းခြင်းမှ၊ နှင့် ဗျဉ္ဇန (consonant) ပြောင်းခြင်းမှ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းကို prātilomya နှင့် anulomya ဟူသော ပြန်လှန်အစဉ်နှင့် တိုက်ရိုက်အစဉ် အရ သီးသန့်ဖော်ပြကြသည်။

Verse 35

प्रतिलोम्यानुलोम्यञ्च शब्देनार्थेन जायते अनेकधावृत्तवर्णविन्यासैः शिल्पकल्पना

prātilomya နှင့် anulomya ကို စကားလုံးအဆင့်နှင့် အဓိပ္ပါယ်အဆင့် နှစ်ဖက်လုံးတွင် အသုံးချသဖြင့် အနုပညာဆန်သော ဖွဲ့စည်းမှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ၎င်းသည် အက္ခရာများကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် စီစဉ်ခြင်းနှင့် ပုံစံတကျ ထပ်တလဲလဲ တင်ထားခြင်းတို့ဖြင့် ပုံဖော်ထားသည်။

Verse 36

तत्तत्प्रसिद्धवस्तूनां बन्ध इत्य् अभिधीयते गोमूत्रिकार्धभ्रमणे सर्वतोभद्रमम्बुजम्

လူသိများသော အရာဝတ္ထုတို့၏ ပုံသဏ္ဍာန်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားသော အလှဆင်ပုံစံကို “bandha” ဟု ခေါ်သည်။ “gomūtrikā” ၏ တစ်ဝက်လှည့်ပုံစံတွင် ၎င်းသည် “sarvatobhadra” နှင့် “ambuja” (ကြာပန်း) ပုံစံများ ဖြစ်လာသည်။

Verse 37

चक्रञ्चक्राब्जकं दण्डो मुरजाश्चेति चाष्टधा प्रत्यर्धं प्रतिपादं स्यादेकान्तरसमाक्षरा

ဤမီတာပုံစံများသည် အမျိုးအစားရှစ်မျိုးရှိ၍ Cakra, Cakra, Abjaka, Daṇḍa, Muraja စသည်တို့ဟု အမည်ပေးထားသည်။ အပိုဒ်တစ်ဝက်နှင့် အပိုဒ်တစ်စိတ် (quarter) တိုင်းတွင် သရအက္ခရာများကို တူညီသော အက္ခရာများ အလှည့်ကျညီညွတ်စွာ စီစဉ်ရသည်။

Verse 38

द्विधा गोमूत्रिकां पूर्वामाहुरश्वपदां परे अन्त्याङ्गोमूत्रिकां धेनुं जालबन्धं वदन्ति हि

အရင်ဖော်ပြခဲ့သော gomūtrikā အစီအစဉ်ကို အမျိုးအစားနှစ်မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ အချို့က ၎င်းကို aśvapadā ဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုံးအပိုင်းကို ထိုသို့စီထားသော gomūtrikā ကို dhenū ဟု ခေါ်ကာ၊ အမှန်တကယ် “jāla-bandha” (ကွန်ယက်ကဲ့သို့ ချည်နှောင်ပုံ) ဟုလည်း ဆိုကြသည်။

Verse 39

अर्धाभ्यामर्धपादैश् च कुर्याद्विन्यासमेतयोः जानुबन्धमिति क , ख च न्यस्तानामिह वर्णानामधोधः क्रमभागिनां

တစ်ဝက်နှစ်ခုကို အသုံးပြု၍၊ ထို့ပြင် တစ်ဝက်ပုဒ်များဖြင့်လည်း ဤနှစ်မျိုး၏ vinyāsa (စီတန်းချထားမှု) ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ဤနေရာတွင် “ka” နှင့် “kha” သရမဟုတ်သော အက္ခရာတို့ကို “jānubandha” (ဒူးဆစ်ချိတ်) ဟု ဆိုကြပြီး၊ ချထားသော အက္ခရာများကို အစဉ်လိုက် အောက်သို့ အဆင့်ဆင့် လျှော့ချ၍ တင်ရသည်။

Verse 40

अधोधःस्थितवर्णानां यावत्तूर्यपदन्नयेत् तुर्यपादान्नयेदूर्ध पादार्धं प्रातिलोम्यतः

အောက်ဘက်တွင် ချထားသော သရအက္ခရာများ (မီတာအစီအစဉ်အတွင်း) ကို စတုတ္ထပုဒ်ခွဲ tūrya-pada အထိ ဆက်လက်သွားရမည်။ ထိုစတုတ္ထပုဒ်ခွဲမှ စ၍ အစဉ်ကို ပြန်လှန်ကာ prātilomya (ပြန်လှန်နည်း) ဖြင့် ပုဒ်တစ်ဝက် pādārdha တစ်လျှောက် အပေါ်သို့ တက်ရမည်။

Verse 41

तदेव सर्वतोभद्रं त्रिविधं सरसीरुहं चतुष्पत्रं ततो विघ्नं चतुष्पत्रे उभे अपि

ထိုပုံယန္တရားသည် «Sarvatobhadra» ဖြစ်၏။ ကြာပန်းယန္တရား (sarasīruha) သည် သုံးမျိုးရှိ၏။ ထို့နောက် လေးပွင့်ကြာပန်းပုံ၊ ထို့နောက် အတားအဆီးပယ်ဖျက်သော Vighna ယန္တရား—ဤနှစ်မျိုးလုံးကို လေးပွင့်ပုံဖြင့်ရေးဆွဲရ၏။

Verse 42

अथ प्रथमपादस्य मूर्धन्यस्त्रिपदाक्षरं सर्वेषामेव पादानामन्ते तदुपजायते

ယခု ပထမပဒ (pāda) အတွက် မူဓနျ (mūrdhanya) ဟုခေါ်သော သုံးပိုင်းဆိုင်ရာ အက္ခရာဓာတ်တစ်ခု—လျှာထိပ်ကို အာခေါင်ဘက်တွင်ထိစေသော (retroflex) အသံ—ပေါ်ထွန်းလာ၏။ ထိုဓာတ်တည်းဟူသည် ပဒအားလုံး၏ အဆုံးတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်၏။

Verse 43

प्राक्पदस्यान्तिमं प्रत्यक् पादादौ प्रातिलोम्यतः अन्त्यपादान्तिमञ्चाद्यपादादावक्षरद्वयं

ပဒ၏အစတွင် အစီအစဉ်ကို ပြန်လှန်၍ ယခင်ပဒ၏ နောက်ဆုံးအက္ခရာကို ယူရမည်။ ထို့အတူ နောက်ဆုံးပဒ၏ နောက်ဆုံးအက္ခရာကိုလည်း ယူရမည်။ ထို့ကြောင့် ပထမပဒ၏အစတွင် အက္ခရာနှစ်လုံး ပါဝင်ရမည်ဟု သိရ၏။

Verse 44

चतुश्छदे भवेदष्टच्छदे वर्णत्रयं पुनः स्यात् षोडशच्छदे त्वेकान्तरञ्चेदेकमक्षरं

လေးခြေပါသော မီတာတွင် ရှစ်ခြေဖြစ်အောင် စည်းကမ်းချမှတ်ရ၏။ ထို့ပြင် ရှစ်ခြေပုံစံတွင် အက္ခရာသုံးလုံးအုပ်စု တစ်စု ရှိရမည်။ သို့သော် ဆယ့်ခြောက်ခြေ ပုံစံတွင် အလှည့်ကျ စီမံထားလျှင် တစ်ယူနစ်သည် အက္ခရာတစ်လုံးသာ ဖြစ်၏။

Verse 45

कर्णिकां तोलयेदूर्ध्वं पत्राकाराक्षरावलिं प्रवेशयेत् कर्णिकायाञ्चतुष्पत्रसरोरुहे

ကဏ္ဏိကာ (pericarp) ကို အပေါ်သို့ မြှောက်၍ အရွက်ပွင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အက္ခရာအစဉ်ကို ကဏ္ဏိကာအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းရမည်၊ လေးပွင့်ကြာပန်းအတွင်း၌ ဖြစ်၏။

Verse 46

कर्णिकायां लिखेदेकं द्वे द्वे दिक्षु विदिक्षु च प्रवेशनिर्गमौ दिक्षु कुर्यादष्टच्छदे ऽम्बुजे

ကြာပန်း၏ အလယ်ဗဟို (pericarp) တွင် အမှတ်/အက္ခရာ တစ်လုံးကို ရေးထိုးရမည်။ အဓိကဦးတည်ရာများနှင့် အလယ်ဦးတည်ရာများတွင် တစ်ဦးတည်ရာလျှင် နှစ်လုံးစီ ရေးထိုးရမည်။ အရွက်ရှစ်ရွက်ပါ ကြာပန်းပုံတွင်လည်း ဦးတည်ရာအလိုက် ဝင်ပေါက်နှင့် ထွက်ပေါက်ကို စီမံထားရမည်။

Verse 47

विश्वग्विषमवर्णानां तावत् पत्राबलीजुषां मध्ये समाक्षरन्यासःसरोजे षोडशच्छदे

အရွက် ၁၆ ရွက်ပါ ကြာပန်းမန္တရပုံတွင်၊ အက္ခရာအမျိုးအစား မတူညီ၍ မညီမျှသော အက္ခရာစုများကို ခံယူသည့် အရွက်အစဉ်အတိုင်း မန္တရ၏ သရအက္ခရာများကို တင်ပြီးနောက်၊ ကြာပန်းအလယ်တွင် တူညီသော သရအက္ခရာတင်ခြင်း (samākṣara-nyāsa) ကို ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 48

द्विधा चक्रं चतुररं षडरन्तत्र चादिमं पूर्वार्धे सदृशा वर्णाः पादप्रथमपञ्चमाः

ထိုနေရာတွင် (ဤချန်ဒသ်/မီတာစနစ်၌) “စက်ဝိုင်း” ကို နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်။ ၎င်းတွင် ကံတိုင် ၄ ခု၊ ထို့နောက် ကံတိုင် ၆ ခု ရှိပြီး ပထမစီစဉ်မှုကို အဓိကဟု သတ်မှတ်သည်။ ပထမတစ်ဝက်တွင် pāda (ကွာတားပိုဒ်) တစ်ခုစီ၏ ပထမနှင့် ပဉ္စမနေရာရှိ သရအက္ခရာများသည် တူညီကြသည်။

Verse 49

अयुजो ऽश्वयुजश् चैव तुर्यावप्यष्टमावपि तस्योपपादप्राक्प्रत्यगरेषु च यथाक्रमं

ထို့အတူ (နက္ခတ်များကို) စီစဉ်ရာတွင် မကိန်းအစု၊ အရှွယုဇာ (Aśvayujā)၊ စတုတ္ထနှင့် အဋ္ဌမတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းရမည်။ ထို့နောက် အစဉ်လိုက် ၎င်း၏ အထောက်အပံ့ပိုင်းခွဲများတွင်—ခြေဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်—တွင် တင်ထားရမည်။

Verse 50

स्यात्पादार्धचतुष्कन्तु नाभौ तस्याद्यमक्षरं पश्चिमारावधि नयेन्नेमौ शेषे पदद्वयी

ကဗျာတွင် pāda လေးပိုင်းရှိလျှင်၊ ၎င်း၏ “နာဘိ” (အလယ်ဆုံချက်) တွင် ပထမသရအက္ခရာကို ယူထားရမည်။ ထို့နောက် အနောက်ဘက်အဆုံးသတ်အထိ ခွဲခြားမှုကို ဆက်လက်ယူဆောင်ရမည်။ ကျန်ရှိသည့်အပိုင်းတွင် pāda နှစ်ပိုင်းကို သီးခြားထားရမည်။

Verse 51

तृतीयं तुर्यपादान्ते प्रथमौ सदृशावुभौ वर्णौ पादत्रयस्यापि दशमः सदृशो यदि

စတုတ္ထပဒအဆုံး၌ အဆုံးမှ တတိယအက္ခရာ တူညီပြီး၊ ပထမမှ တတိယပဒများတွင် အစအက္ခရာနှစ်လုံး တူညီကာ၊ ပဒအတွင်း ရေတွက်သည့် ဒသမအက္ခရာလည်း တူညီလျှင် ထိုကဗျာကို ထိုပုံစံအတိုင်း မီတာဟု သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 52

प्रथमे चरमे तस्य षड्तर्णाः पथिमे यदि भवन्ति द्व्यन्तरं तर्हि वृहच्च क्रमुदाहृतं

ထိုမီတာ၏ ပထမပဒနှင့် နောက်ဆုံးပဒတို့တွင် ပဒတစ်ပဒစီ၌ တာရာယူနစ် (မात्रာ/သံလှုပ်ယူနစ်) ခြောက်ခုစီ ရှိပြီး၊ အလယ်တွင် ယူနစ်နှစ်ခု ခွဲကွာမှု ရှိလျှင် ထိုအလျားအနက်ကို «ဝृहတ်» နှင့် «က్రమ» ပုံစံဟု ကြေညာသည်။

Verse 53

सम्मुखारद्वये पादमेकैकं क्रमशो लिखेत् नाभौ तु वर्णं दशमं नेमौ तूर्यपदन्नयेत्

ရှေ့မျက်နှာပြုသော စပုတ်/လိုင်း နှစ်ခုအပေါ်တွင် ပဒအက္ခရာများကို အစဉ်လိုက် တစ်လုံးချင်း ရေးသားရမည်။ အလယ်ဗဟို (နာဘိ) တွင် ဒသမအက္ခရာကို ထားရမည်၊ အနားဝိုင်းတွင် စတုတ္ထအစု အက္ခရာ/စကားလုံးများကို ဆက်လက်ထားရမည်။

Verse 54

श्लोकस्याद्यन्तदशमाः समा आद्यन्तिमौ युजोः आदौ वर्णः समौ तुर्यपञ्चमावाद्यतर्ययोः

«ရှ္လိုက» မီတာတွင် ပထမ၊ နောက်ဆုံးနှင့် ဒသမ အက္ခရာတို့သည် ဂုရု (အလေး) ဖြစ်သည်။ စုံပဒများတွင် ပထမနှင့် နောက်ဆုံး အက္ခရာတို့သည် ဂုရု ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ပဒများ၏ အစတွင် စတုတ္ထနှင့် ပဉ္စမ အက္ခရာတို့ကို ဂုရုဟု သတ်မှတ်ရသည်။

Verse 55

द्वितीयप्रातिलोम्येन तृतीयं जायते यदि पदं विदध्यात् पत्रस्य दण्डश् चक्राब्जकं कृतेः

ဒုတိယပုံစံကို ပြန်လှန်ခြင်း (ပရာတိလိုမ်ယ) ကြောင့် တတိယ မီတာခြေ (ပဒ) ပေါ်ထွက်လာလျှင် ထိုခြေကို သင့်လျော်သကဲ့သို့ စီမံရမည်။ «ပတ္တရ» စီမံကိန်းတွင် «ဒဏ္ဍ» (တံတား/တံ) ရှိပြီး၊ «ကෘတိ» စီမံကိန်းတွင် «စက္ရာဘ္ဇက» (ဘီး–ကြာပန်း) ပုံစံ ရှိသည်။

Verse 56

द्वितीयौ प्राग्दले तुल्यौ सप्तमौ च तथापरौ सदृशावुत्तरदलौ द्वितीयाभ्यामथार्धयोः

ပထမအပိုင်း (pāda) တွင် ဒုတိယအသံအနေအထားနှစ်ခုသည် တူညီကြ၏။ ထို့အတူ သတ္တမနှင့် အခြားအနေအထားများလည်း ထိုနည်းတူ။ နောက်အပိုင်း (pāda) တွင်လည်း ဆင်တူသဖြင့် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းလုံး၏ ပုံစံကို ဒုတိယအနေအထားကို အခြေခံ၍ သတ်မှတ်သည်။

Verse 57

द्वितीयषष्ठाः सदृशाश् चतुर्थपञ्चमावपि आद्यन्तपादयोस्तुल्यौ परार्धसप्तमावपि

ဒုတိယနှင့် ဆဋ္ဌမ pāda တို့သည် ဆင်တူကြ၏။ ထို့အတူ စတုတ္ထနှင့် ပဉ္စမလည်း ဆင်တူသည်။ ပထမနှင့် နောက်ဆုံး pāda တို့သည် တူညီပြီး၊ မီတာအစီအစဉ်၏ နောက်အပိုင်းရှိ သတ္တမ pāda လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်သည်။

Verse 58

समौ तुर्यं पञ्चमन्तु क्रमेण विनियोजयेत् तुर्यौ योज्यौ तु तद्वच्च दलान्ताः क्रमपादयोः

အစီအစဉ်အတိုင်း even (စုံ) သံလုံးများကို စတုတ္ထယူနစ်နှင့် ပဉ္စမယူနစ်အဖြစ် ချထားရမည်။ ထို့အတူ စတုတ္ထယူနစ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရမည်။ ထို့နောက် dala (အပိုင်းလိုင်း) များကို pāda နှစ်ခု၏ အဆုံးတွင် အစဉ်လိုက် ထားရမည်။

Verse 59

अर्धयोरन्तिमाद्यौ तु मुरजे सदृशावभौ पादार्धपतितो वर्णः प्रातिलोम्यानुलोमतः

Muraja မီတာတွင် ပထမအပိုင်း၏ နောက်ဆုံးသံလုံးနှင့် ဒုတိယအပိုင်း၏ ပထမသံလုံးသည် တူညီကြ၏။ pāda ၏ အလယ်တွင် ကျရောက်သော သံလုံးကို နောက်ပြန်ဖတ်ခြင်း (prātilomya) နှင့် ရှေ့သို့ဖတ်ခြင်း (anuloma) ဖြင့် စိစစ်သတ်မှတ်ရမည်။

Verse 60

अन्तिमं परिबध्नीयाद्यावत्तुर्यमिहादिमत् पादात्तुर्याद्यदेवाद्यं नवमात् षोडशादपि

ဤနေရာတွင် ပထမမှ စ၍ စတုတ္ထယူနစ်အထိ နောက်ဆုံးအပိုင်းကို ခိုင်မြဲစွာ ချည်နှောင်/ချထားရမည်။ ထို့ပြင် pāda တွင် စတုတ္ထမှ စ၍ ‘deva-ādi’ (ဒေဝ-အာဒီ) အစဉ်ကိုလည်း နဝမမှ ဆယ့်ခြောက်မအထိ ချည်နှောင်/ချထားရမည်။

Verse 61

अक्षरात् पुटके मध्ये मध्ये ऽक्षरचतुष्टयम् कृत्वा कुर्याद्यथैतस्य मुरजाकारता भवेत्

ပုဋက (puṭaka) ဟုခေါ်သော ချန်ဒသ်ပုံစံအတွင်း၌ အက္ခရာတစ်လုံးမှစ၍ အကြားအကြားတွင် အက္ခရာလေးလုံးစီ ထည့်သွင်းစီစဉ်ကာ မုရဇ (mṛdaṅga) စည်ပုံစံကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရမည်။

Verse 62

द्वितीयं चक्रशार्दूलविक्रीडितकसम्पदम् गोमूत्रिका सर्ववृत्तैर् अन्ये बन्धास्त्वनुष्टुभा

ဒုတိယ စီစဉ်ပုံမှာ «စက္ကရ–ရှာဒူလ–ဝိကရိဍိတက–သမ္ပဒ» ပုံစံဖြစ်သည်။ «ဂိုမူထ္ရိကာ» သည် မီတာအားလုံးဖြင့် ဖွဲ့နိုင်သော်လည်း အခြား ဘန္ဓများမှာ အနုဋ္ဌုဘ် (Anuṣṭubh) မီတာဖြစ်သည်။

Verse 63

नामधेयं यदि न चेदमीषु कविकाव्ययोः मित्रधेयाभितुष्यन्ति नामित्रः खिद्यते तथा

ဤအရာများ—ကဗျာဆရာနှင့် ကဗျာ—အတွက် သင့်လျော်သော အမည်မရှိလျှင် မိတ်ဆွေဟု ခေါ်သည့် အမည်သာနှင့် ပျော်ရွှင်သူတို့သည် ကျေနပ်ကြသော်လည်း မိတ်မဟုတ်သူမှာ ထိုနည်းတူ စိတ်ပင်ပန်းရသည်။

Verse 64

वाणवाणासनव्योमखड्गमुद्गरशक्तयः द्विचतुर्थत्रिशृङ्गाटा दम्भोलिमुषलाङ्कुशाः

မြားများ၊ လေးနှင့်မြားပစ္စည်းများ၊ ကောင်းကင်မှ ပစ်ခတ်သည့် အဝေးပစ်လက်နက်များ၊ ဓားများ၊ ဂဒ (mace) များ၊ ရှက်တိ (spear) များ၊ ထို့ပြင် ချွန် ၂ ချွန်၊ ၄ ချွန်၊ ၃ ချွန် ပါသော လက်နက်များ—အပြင် ဝဇ္ရ (vajra)၊ မုဆလ (club) နှင့် အင်ကူရှ (ankusha) တို့။

Verse 65

पदं रथस्य नागस्य पुष्करिण्यसिपुत्रिका एते बन्धास् तथा चान्ये एवं ज्ञेयाः स्वयं बुधैः

«ပဒ» «ရထသျ» «နာဂသျ» «ပုရှ္ကရိဏီ» «အသိပုတ္ရိကာ» ဟူသည့်အမည်များသည် bandha (ချည်နှောင်/တင်းကျပ်မှု) များ၏ နည်းပညာဆိုင်ရာ အမည်များဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ အခြားအသုံးအနှုန်းများကိုလည်း ပညာရှိတို့က ကိုယ်တိုင် ဤနည်းအတိုင်း နားလည်ရမည်။