Adhyaya 242

Verse 1

यव्यूहस्य ??? दुर्जयव्यूहस्य ??? भोगव्यूहस्य ??? गोमूत्रिकाव्यूहस्य ??? शकटव्यूहस्य ??? अमरव्यूहस्य ??? सर्वतोभद्रव्यूहस्य ??? अथ द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुषलक्षणं अग्निर् उवाच रामोक्तोक्ता मया नीतिः स्त्रीणां राजन् नृणां वदे लक्षणं यद्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा

“(စစ်တပ်ဖွဲ့စည်းပုံ) ယဝဗျူဟ၊ ဒုရ္ဇယဗျူဟ၊ ဘောဂဗျူဟ၊ ဂိုမူတရိကာဗျူဟ၊ သကဋဗျူဟ၊ အမရဗျူဟ နှင့် သర్వတောဘဒ္ရဗျူဟ … (ဟူ၍) ဖော်ပြပြီးပြီ။ ယခု အခန်း ၂၄၂ ‘ယောကျ်ား၏ လက္ခဏာ (ရုပ်လက္ခဏာဗေဒ)’ ကို စတင်သည်။ အဂ္နိက မိန့်တော်မူသည်— ‘အို မင်းကြီး၊ ရာမ မိန့်ကြားသည့် နီတိ (နိုင်ငံရေးနည်း) ကို ငါ ပြောပြီးပြီ; ယခု စမုဒ္ရက ဂရ္ဂအား ရှေးက သင်ကြားခဲ့သကဲ့သို့ မိန်းမနှင့် ယောကျ်ားတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာလက္ခဏာများကို ငါ ရှင်းလင်းမည်’ ”။

Verse 2

समुद्र उवाच पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं एकाधिको द्विशुक्रश् च त्रिगन्भीरस्तथैव च

စမုဒ္ရက မိန့်တော်မူသည်— “ယောကျ်ားတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာလက္ခဏာများနှင့် မိန်းမတို့၏ လက္ခဏာများကိုလည်း ကောင်း၊ မကောင်း အပါအဝင် ငါ ရှင်းလင်းမည်။ ထိုအမျိုးအစားများတွင် ‘တစ်ခုလွန်’၊ ‘သုက်နှစ်ပါးရှိ’ နှင့် ‘သုံးထပ်နက်ရှိုင်း’ ဟူသော အမျိုးအစားတို့လည်း ပါဝင်သည်။”

Verse 3

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश् च त्रिभिर्व्याप्नोति यस् तथा त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश् च सुव्रत

အို သုဝရတ (ကတိကဝတ်ကောင်းသူ)၊ သူကို ‘တရိတရိက’ နှင့် ‘တရိပရလမ္ဗ’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ သုံးလောက (သုံးအခြေအနေ) ကို လွှမ်းမိုးပျံ့နှံ့သူကိုလည်း ထိုနာမများဖြင့် ခေါ်သည်။ ထို့ပြင် ‘တရိဗလီမာန်’ (သုံးမျိုးခွန်အားရှိသူ)၊ ‘တရိဝိနတ’ (သုံးမျိုးနှိမ့်ချ/နူးညံ့သူ)၊ ‘တရိကာလဇ္ဉ’ (အတိတ်–ပစ္စုပ္ပန်–အနာဂတ် သုံးကာလကို သိသူ) နှင့် ‘သုဝရတ’ (ကောင်းမြတ်သော ဝရတရှိသူ) ဟူ၍လည်း ဆိုကြသည်။

Verse 4

पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश् च तथा त्रिषु चतुर्लेखस् तथा यश् च तथैव च चतुःसमः

ယောကျ်ားသည် လက္ခဏာကောင်းစွာ ပြည့်စုံသူ ဖြစ်ရမည်၊ ကိုယ်ထည်ကျယ်ဝန်းသူ ဖြစ်ရမည်၊ ထို့ပြင် သုံးနေရာ/သုံးမျဉ်းပေါ်တွင် လေးမျဉ်းရှိသူ ဖြစ်ရမည်။ ထိုသူသည် ဂုဏ်သတင်းရှိသူ ဖြစ်ရမည်၊ ထို့အပြင် ‘လေးပိုင်းညီမျှ’ ဟူသော အချိုးအစားညီညာသည့် သဘောလည်း ရှိရမည်။

Verse 5

चतुष्किष्कुश् चतुर्दंष्ट्रः शुक्लकृष्णस्तथैव च चतुर्गन्धश् चतुर्ह्रस्वः सूक्ष्मदीर्घश् च पञ्चसु

သူကို အင်္ဂါ/အစိတ်အပိုင်း လေးပါးရှိသူ၊ သွားစွယ် လေးချောင်းရှိသူ၊ အဖြူနှင့် အမည်း နှစ်ရောင်လုံး ပါဝင်သူဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ပြင် အနံ့ လေးမျိုးရှိသူ၊ အတိုအရှည်အနက် ‘အတို’ သဘော လေးမျိုးရှိသူ၊ နှင့် ငါးပါးအတွင်း၌ ‘သိမ်မွေ့၍ ရှည်’ သော လက္ခဏာရှိသူဟုလည်း ဖော်ပြသည်။

Verse 6

षडुन्नतो ऽष्टवंशश् च सप्तस्नेहो नवामलः दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः

«အဆင့်မြှင့်ခြောက်ပါး၊ တံခွန်/တံတားရှစ်တိုင်၊ ဆီဓာတ်ကြွယ်ဝခုနစ်ပါး၊ အပြစ်ကင်းစင်ကိုးပါး; ပဒ္မဆယ်ပါး၊ စည်းရုံးပုံ (ဗျူဟ) ဆယ်ပါး—ဤသို့သော ညဂ္ရောဓ (ဗန်ယန်) သစ်ပင်သည် ဝိုင်းဝန်းပြည့်စုံသော အရိပ်အဝန်းရှိ၏»။

Verse 7

चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षयश् च शस्यते धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्य् एकाधिको मतः

အပိုင်းနှစ်ပိုင်း (အর্ধ) တူညီ၍ တစ်ပိုင်းလျှင် သရ ၁၄ လုံးပါသော ချန်ဒ (မီတာ) ကို အကြံပြုကြသည်၊ အခြားပုံစံတစ်ရပ်ကိုလည်း သရ ၁၆ လုံးရှိသည်ဟု ချီးမွမ်းကြသည်။ စာတမ်း/ကဗျာကို ဓမ္မ (dharma) အರ್ಥ (artha) နှင့် ကာမ (kāma) တို့နှင့် ပေါင်းစည်းလျှင် ဓမ္မသည် တစ်ဆင့်ပို၍ အဓိကဟု ယူဆကြသည်။

Verse 8

तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्रदन्तो द्विशुक्लकः गम्भीरस्त्रिश्रवो नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं

မျက်လုံးတို့သည် တာရကာ (ပျူပီလ်) မပါဟု ဆိုကြသည်။ သွားတို့သည် သုက္ကရဖြူကဲ့သို့ဖြူ၏။ ဖြူစင်မှု နှစ်ထပ်ရှိ၏။ အသံသည် နက်ရှိုင်း၏။ ဗိုက်ခေါင်း (နာဘိ) တွင် သုံးခေါက်/သုံးဝိုင်းရှိ၏။ ထို့ပြင် စတ္တဝ (sattva) ဟူသော အသက်ဓာတ်ကို «တစ်» ဟု ဆိုပြီး၊ တြိက (triad) ကို «သုံးမျိုး» ဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 9

अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश् च शौर्यता

မနာလိုမှုကင်းခြင်း (အနသုယာ)၊ ကရုဏာ၊ သည်းခံခြင်း၊ မင်္ဂလာနှင့် သင့်တော်သော အကျင့်အကြံပြုချက်တို့နှင့် ယှဉ်တွဲနေခြင်း၊ သန့်ရှင်းမှု၊ မှန်ကန်သော ဆန္ဒ/မျှော်လင့်ချက်၊ မကပ်စေးနည်းသော စေတနာ (ရက်ရောမှု)၊ အားမထုတ်ဘဲ သက်သာလွယ်ကူခြင်း၊ နှင့် သတ္တိဗလ (ဗီရ) — ဤတို့သည် ဖော်ပြထားသော ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြစ်သည်။

Verse 10

चित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्वृषणे भुजयोर्नरः दिग्देशजातिवर्गांश् च तेजसा यशसा श्रिया

«စိတ္တရိက» ဟုခေါ်သော အမှတ်အသားကို ဆောင်ထားပြီး «တြိပြလမ္ဗ» ဟုခေါ်သော လက္ခဏာရှိသည့် ယောက်ျားသည်—အထူးသဖြင့် ထိုလက္ခဏာများသည် အင်္ဂါအုပ် (scrotum) သို့မဟုတ် လက်မောင်းများပေါ်တွင် ပေါ်လာလျှင်—အရပ်ဒေသ၊ နယ်မြေ၊ မွေးဖွားမှုနှင့် လူမှုအုပ်စုတို့ဖြင့် ခွဲခြားထားသော လူတို့ကို သူ၏ တေဇ (ရောင်ခြည်)၊ ယသ (ဂုဏ်သတင်း) နှင့် သရီ (စည်းစိမ်) တို့ကြောင့် ကျော်လွန်လိမ့်မည်။

Verse 11

व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापी त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ उदरे बलयस्तिस्रो नरन्त्रिविनतं शृणु

ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အပိုင်းသုံးခုတစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်၍ ခေါက်ကြောင်းသုံးကြောင်း ထင်ရှားသော ယောက်ျားကို “သုံးပိုင်းကျယ်သူ” ဟု ဆို၏။ ယခု ဝမ်းဗိုက်တွင် ခေါက်ကြောင်းသုံးကြောင်း ပေါ်သော (သုံးထပ်ဖွဲ့စည်းမှုရှိသော) ယောက်ျားအကြောင်း နားထောင်လော့။

Verse 12

देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञो ऽभिधीयते

ဒေဝတာများ၊ ဒွိဇများနှင့် ဆရာဂုရုများအပေါ် ဦးညွှတ်ကာ ရိုသေသူ၊ ထို့ပြင် ဓမ္မ (dharma)၊ အဓ (artha)၊ ကာမ (kāma) တို့အတွက် သင့်လျော်သော အချိန်ကာလကို သိသူကို “သုံးကာလသိသူ” (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 13

उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिविस्तीर्णो विलेखवान् द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ

ရင်ဘတ်၊ နဖူးနှင့် မျက်နှာကို သုံးထပ်ကျယ်ပြန့်အောင် ပြုလုပ်၍ မင်္ဂလာလိုင်းများကို ထင်ရှားစွာ ရေးသားထားရမည်။ လက်နှစ်ဖက်နှင့် ခြေနှစ်ဖက်ကိုလည်း တံခွန်၊ ထီး (parasols) စသည့် မင်္ဂလာအမှတ်အသားများဖြင့် ပြည့်စုံစေသင့်သည်။

Verse 14

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं षण्णवत्यङ्गुलोत्सेधश् चतुष्किष्कुप्रमाणतः

လက်ချောင်းများ၊ နှလုံးဒေသ (ရင်ဘတ်)၊ ကျောနှင့် ခါးတို့၏ အချိုးအစားကို လေးပိုင်းတူညီအောင် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမြင့်စုစုပေါင်းကို အင်္ဂုလ (aṅgula) ၉၆ ဟု ဆိုပြီး ကိစ္ကူ (kiṣku) ၄ ခုဖြင့် တိုင်းတာသည်။

Verse 15

द्रंष्ट्राश् चतस्रश् चन्द्राभाश् चतुःकृष्णं वदामि ते नेत्रतारौ भ्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च

သင်အား ငါပြောမည်—စွယ်လေးချောင်းသည် လမင်းကဲ့သို့ ဖြူဝင်းသည်။ ထို့ပြင် အနက်ရောင်ဖြစ်သော အရာလေးပါးရှိသည်—မျက်လုံး၏ မျက်တောင်အလယ် (pupil)၊ မျက်ခုံး၊ မုတ်ဆိတ်/နှုတ်ခမ်းမွှေး၊ နှင့် ဆံပင်တို့ပင် ဖြစ်သည်။

Verse 16

नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं

နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ ချွေးနှင့် လက်ခေါက်တို့တွင် မစင်နံ့ပေါ်လာပြီး လိင်အင်္ဂါနှင့် လည်ပင်းတိုသွားကာ ခြေထောက်အောက်ပိုင်း (ရှင့်) များပါ တိုသွားလျှင် ထိုအခြေအနေကို «ဝေဒဟရස්ဝက» ဟု ခေါ်သည်။

Verse 17

सूक्ष्माण्यङ्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं

လက်ချောင်းအဆစ်များသည် သေးသိမ်၍ အချိုးကျသင့်တော်ရမည်။ လက်သည်း၊ ဆံပင်နှင့် သွားတို့သည် တောက်ပ၍ အသားအရေသည် ကြည်လင်သင့်သည်။ မေးရိုး၊ မျက်စိနှင့် နဖူးတို့သည် ကောင်းမွန်စွာဖွဲ့စည်းရမည်။ နှာခေါင်းသည် ရှည်လျား၍ ရင်သားနှစ်ဖက်ကြားအကွာအဝေးသည် ထင်ရှားသင့်သည်။

Verse 18

वक्षः कक्षौ नखा नासोन्नतं वक्त्रं कृकाटिका स्निग्धास्त्वक्केशदन्ताश् च लोम दृष्टिर्नखाश् च वाक्

ရင်ဘတ်နှင့် လက်ခေါက်များ၊ လက်သည်းများ၊ မြင့်မားကောင်းမွန်သော နှာခေါင်း၊ မျက်နှာနှင့် လည်ပင်းနောက်ပိုင်း; ထို့ပြင် ချောမွေ့သော အသားအရေ၊ ဆံပင်နှင့် သွားများ; ကိုယ်ခန္ဓာအမွှေး၊ မျက်မြင်၊ လက်သည်းနှင့် အသံ—ဤတို့သည် လက္ခဏာအဖြစ် စိစစ်ရမည့် ကိုယ်အင်္ဂါသွင်ပြင်များ ဖြစ်သည်။

Verse 19

जान्वोरुर्वोश् च पृष्ठस्थ वंशौ द्वौ करनासयोः नेत्रे नासापुटौ कर्णौ मेढ्रं पायुमुखे ऽमलं

ဒူးနှင့် ပေါင်အနီးတွင် ကျောတလျှောက် တည်ရှိသော အဓိက ချောင်းပုံသဏ္ဍာန် လမ်းကြောင်း နှစ်ခုရှိသည်။ လုပ်ဆောင်မှုနှင့် စကားပြောမှုအတွက် အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသည်။ မျက်စိနှစ်လုံး၊ နှာခေါင်းပေါက်များ၊ နားများရှိသည်။ ထို့ပြင် လိင်အင်္ဂါနှင့် အနောက်ပေါက်တို့သည် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အညစ်အကြေးကင်းသော အဖွင့်များ ဖြစ်ကြသည်။

Verse 20

जिह्वोष्ठे तालुनेत्रे तु हस्तपादौ नखास् तथा शिश्नाग्रवक्त्रं शस्यन्ते पद्माभा दश देहिनां

ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့အတွက် ကြာပန်းကဲ့သို့ဟု ချီးမွမ်းသော အင်္ဂါလက္ခဏာ ဆယ်ပါးရှိသည်—လျှာနှင့် နှုတ်ခမ်း၊ ပါးစပ်အမိုး (တားလု) နှင့် မျက်စိ၊ လက်နှင့် ခြေ၊ လက်သည်းများ၊ လိင်အင်္ဂါအဖျား၊ နှင့် မျက်နှာ (သို့မဟုတ် ပါးစပ်/ရုပ်သဏ္ဍာန်) ဖြစ်သည်။

Verse 21

पाणिपादं मुखं ग्रीवा श्रवणे हृदयं शिरः ललाटमुदरं पृष्ठं वृहन्तः पूजिता दश

ပူဇော်ရမည့် အင်္ဂါတစ်ဆယ်မှာ—လက်နှင့်ခြေ, မျက်နှာ, လည်ပင်း, နား, နှလုံး, ခေါင်း, နဖူး, ဝမ်းဗိုက်, ကျောနှင့် ကျယ်ဝန်းသော (ရင်ဘတ်/ပခုံးပိုင်း) ဖြစ်သည်။

Verse 22

प्रसारितभुजस्येह मध्यमाग्रद्वयान्तरं उच्छ्रायेण समं यस्य न्यग्रोधपरिमण्डलः

ဤနေရာတွင် «နျဂ္ရောဓ-ပရိမဏ္ဍလ» (ဘန်ယန်-စက်ဝိုင်းအတိုင်းအတာ) ဟူသည်မှာ လက်နှစ်ဖက်ကို အပြည့်အဝ ဖြန့်ထုတ်သောအခါ အလယ်လက်ချောင်းအဖျားနှစ်ဖျားကြား အကွာအဝေးသည် ကိုယ်အမြင့်နှင့် တူညီသော အတိုင်းအတာဖြစ်သည်။

Verse 23

पादौ गुल्फौ स्फिचौ पार्श्वौ वङ्क्षणौ वृषणौ कुचौ कर्णौष्ठे सक्थिनी जङ्घे हस्तौ बाहू तथाक्षिणी

ဤအင်္ဂါများမှာ—ခြေ, ခြေခလယ်, တင်ပါး, ဘေးဖက် (ခါးဘက်), ပေါင်ခြံ, အဏ္ဍ, ရင်သား, နားနှင့် နှုတ်ခမ်း, ပေါင်, ခြေထောက်အောက်ပိုင်း, လက်, လက်မောင်း၊ ထို့အတူ မျက်စိတို့ ဖြစ်သည်။

Verse 24

चतुर्दशसमद्वन्द्व एतत्सामान्यतो नरः विद्याश् चतुर्दश द्व्यक्षैः पश्येद्यः षोडशाक्षकः

အထွေထွေအရ ဤသည်ကို တန်းတူဖြစ်သော အတွဲဆယ့်လေးခုအဖြစ် နားလည်ရမည်။ «ဝိဒ္ယာ» (မန္တရ-ဝိဒ္ယာ) များကို နှစ်အက္ခရာယူနစ်များဖြင့် စီစဉ်ထားသော ဆယ့်လေးအဖြစ် မြင်သိသူသည် ဆယ့်ခြောက်အက္ခရာ မန္တရ/ဝိဒ္ယာကို သိမြင်သူ ဖြစ်သည်။

Verse 25

रूक्षं शिराततं गात्रमशुभं मांसवर्जितं दुर्गन्धिविपरीतं यच्छस्तन्दृष्ट्या प्रसन्नया

ကိုယ်ခန္ဓာသည် ခြောက်သွေ့၍ သွေးကြောများ ထင်ရှားလာကာ မင်္ဂလာမရှိသကဲ့သို့ မြင်ရပြီး အသားမရှိသလို ဖြစ်သည့်အခါ၊ အနံ့ဆိုး၍ ပုံပျက်ပန်းပျက် အခြေအနေရှိသော်လည်း ထိုသူက တည်ငြိမ်၍ ပျော်ရွှင်သကဲ့သို့သော မျက်နှာထားဖြင့် ပြသလျှင်—ဤသည်ကို အမင်္ဂလာကြိုတင်လက္ခဏာများအနက် တစ်ရပ်ဟု ရေတွက်သည်။

Verse 26

धन्यस्य मधुरा वाणी गतिर्मत्तेभसन्निभा एककूपभवं रोम भये रक्षा सकृत् सकृत्

ကံကောင်းသူ၏ စကားသံသည် ချိုမြိန်၍၊ လမ်းလျှောက်ပုံသည် မူးယစ်ဆင်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ အပေါက်တစ်ပေါက်မှ ဆံပင်တစ်ချောင်းပင် ပေါ်လာလျှင် ကြောက်ရွံ့ချိန်တွင် ကာကွယ်မှု ဖြစ်လာသည်—ထပ်ခါထပ်ခါ။