Adhyaya 241

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामादिर्नाम चत्वारिंशदध्कद्विशततमो ऽध्यायः अथ एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजनीतिः राम उवाच षड्विधन्तु बलं व्यूह्य देवान् प्रार्च्य रिपुं व्रजेत् मौलं भूतं श्रोणिसुहृद्द्विषदाटविकं बलं

ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ «သာမာဒီ» ဟု အမည်ရသော နှစ်ရာလေးဆယ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ယခု နှစ်ရာလေးဆယ်တစ်မြောက် အခန်း «ရာဇနီတိ» (နိုင်ငံရေးနည်းဗျူဟာ) စတင်၏။ ရာမက မိန့်တော်မူသည်– «တပ်အားကို ခြောက်မျိုးဖွဲ့စည်း၍ စစ်တန်းချကာ၊ နတ်ဘုရားတို့ကို သင့်တော်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက် ရန်သူထံ ချီတက်ရမည်။ အမွေဆက်/တည်မြဲတပ်၊ စုဆောင်းတပ်၊ မိတ်ဖက်နှင့် မိတ်ဆွေတပ်၊ ရန်ဘက်မှ လွဲပြောင်းလာသူများ၊ နှင့် တောတောင်မျိုးစုတပ်—ဤသည်တို့သည် ခြောက်မျိုးသော စစ်အင်အားဖြစ်သည်။»

Verse 2

पूर्वं पूर्वं गरीयस्तु बलानां व्यसनं तथा षडङ्गं मन्त्रकोषाभ्यां पदात्यश्वरथद्विपैः

အစဉ်လိုက်အရာများတွင် ရှေ့ကအရာသည် နောက်ကအရာထက် ပိုမိုအရေးကြီး၏။ ထိုနည်းတူ စစ်တပ်တို့၏ အားနည်းချက်များကိုလည်း နားလည်ရမည်။ ခြောက်အင်္ဂါသော (မင်းအာဏာ) သည် မန္တရ (အကြံဉာဏ်) နှင့် ကောသ (ဘဏ္ဍာ) တို့အပြင် ခြေလျင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ဆင်တပ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။

Verse 3

नद्यद्रवनदुर्गेषु यत्र यत्र भयं भवेत् सेनापतिस्तत्र तत्र गच्छेद्व्यूहीकृतैर् बलैः

မြစ်ကူးရာနေရာများ၊ ရေညှိမြေ/စိုစွတ်သောဒေသများနှင့် ကာကွယ်ရေးခံတပ်များတွင်—ဘယ်နေရာမှာမဆို အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ်လာလျှင်—စစ်ဦးစီးချုပ်သည် တပ်များကို စစ်ဗျူဟာအတိုင်း စီစဉ်ထားပြီး ထိုနေရာသို့ တိုက်ရိုက် သွားရမည်။

Verse 4

नायकः पुरतो यायात् प्रवीरपुरुषावृतः मध्ये कलत्रं स्वामी च कोषः फल्गु च यद्बलं

စစ်ခေါင်းဆောင်သည် အရှေ့တန်းတွင် ချီတက်ရမည်၊ စမ်းသပ်ပြီးသား သူရဲကောင်းများက ဝန်းရံထားရမည်။ အလယ်တွင် မိသားစု (ဇနီးများ)၊ အရှင်/ဘုရင်နှင့် خز خز خز (ဘဏ္ဍာတိုက်) ကိုထား၍၊ အားနည်းသမျှကိုလည်း ထိုနေရာတွင် ကာကွယ်ထားရမည်။

Verse 5

पार्श्वयोरुभयोरश्वा वाजिनां पार्श्वयो रथाः रथानां पार्श्वयोर्नागा नागानां चाटवीबलं

အဖက်နှစ်ဖက်တွင် မြင်းတပ်ကိုထားရမည်။ မြင်းတပ်၏အဖက်များတွင် ရထားတပ်ကိုထားရမည်။ ရထားတပ်၏အဖက်များတွင် ဆင်တပ်ကိုထားရမည်။ ဆင်တပ်၏အဖက်များတွင် တောတပ် (āṭavī-bala) ကိုချထားရမည်။

Verse 6

पश्चात् सेनापतिः सर्वं पुरस्कृत्य कृती स्वयं यायात्सन्नद्धसैन्यौघः खिन्नानाश्वासयञ्च्छनैः

ထို့နောက် အရာအားလုံးကို စနစ်တကျ စီမံတင်ပြပြီးနောက်၊ ကျွမ်းကျင်သော စစ်တပ်အကြီးအကဲသည် ကိုယ်တိုင် ချီတက်ရမည်။ လက်နက်အပြည့်အစုံ တပ်ဆင်ထားသော တပ်အစုကြီးနှင့်အတူ၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်သူများကို တဖြည်းဖြည်း အားပေးနှစ်သိမ့်ကာ သွားရမည်။

Verse 7

यायाद्व्यूहेन महता मकरेण पुरोभये श्येनेनोद्धृतपक्षेण सूच्या वा वीरवक्त्रया

စစ်တပ်သည် ကြီးမားသော ဗျူဟာဖြင့် ချီတက်ရမည်—ရှေ့တန်းကို နှစ်ဖက်မှ ထိုးဖောက်ရန် «မကရ» ဗျူဟာ၊ သို့မဟုတ် အတောင်ပံမြှောက်ထားသော «ရှျေန» (ဟော့က) ဗျူဟာ၊ သို့မဟုတ် «စူချီ» (အပ်/အမြှားချွန်) ဗျူဟာ၊ သို့မဟုတ် «ဝီရဝက်ထရာ» (သူရဲမျက်နှာ) ဗျူဟာဖြစ်နိုင်သည်။

Verse 8

पश्चाद्भये तु शकटं पार्श्वयोर्वज्रसञ्ज्ञितं सर्वतः सर्वतोभद्रं भये व्यूहं प्रकल्पयेत्

နောက်ဘက်မှ အန္တရာယ်ကို မျှော်လင့်ရသော် «လှည်းပုံစံ» ဗျူဟာကို စီမံရမည်။ အဖက်နှစ်ဖက်တွင် «ဝဇ္ရ» ဟုခေါ်သော ဗျူဟာကိုထားရမည်။ အန္တရာယ်သည် အရပ်ရပ်မှ ခြိမ်းခြောက်လာလျှင် «ဆာဝတိုဘဒ္ဒရ» ဟုခေါ်သော စစ်တပ်ဗျူဟာကို ချမှတ်ရမည်။

Verse 9

कन्दरे शैलगहने निम्नगावनसङ्कटे दीर्घाध्वनि परिश्रान्तं क्षुत्पिपासाहितक्लमं

တောင်ဂူအတွင်း၊ ကျောက်တောင်ထူထပ်သောတောရိုင်း၌၊ အန္တရာယ်ရှိသော နိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် တောလမ်းကြား၌—ခရီးရှည်ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ ဆာလောင်ခြင်းနှင့် ရေငတ်ခြင်းပါဝင်သော ကလမဖြင့် အားကုန်နေ၏။

Verse 10

व्याधिदुर्भिक्षमरकपीडितं दस्युविद्रुतं पङ्कांशुजलस्कन्धं व्यस्तं पुञ्जीकृतं पथि

ရောဂါ၊ အစာခေါင်းပါးမှုနှင့် ကပ်ရောဂါသေဆုံးမှုတို့ကြောင့် ဒုက္ခရောက်သော မြေ/လမ်း; ဓားပြတို့ကြောင့် ထိတ်လန့်ပြေးလွှားရသော; ရွှံ့၊ ဖုန်နှင့် ရေထုကြီးများကြောင့် ပိတ်ဆို့နေသော; လမ်းပေါ်တွင် သွားလာမှု ပျက်ပြားကွဲပြား၍ စုပုံကပ်နေသော—ဤတို့သည် အကျပ်အတည်း၏ လက္ခဏာများဖြစ်၏။

Verse 11

प्रसुप्तं भोजनव्यग्रमभूमिष्ठमसुस्थितं चौराग्निभयवित्रस्तं वृष्टिवातसमाहतं

အိပ်ပျော်နေသူ၊ စားသောက်ရာတွင် စိတ်လွဲနေသူ၊ မြေပြင်ပေါ် လဲလျောင်းနေသူ၊ မတည်ငြိမ်သူ၊ သူခိုး သို့မဟုတ် မီးဘေးကို ကြောက်လန့်နေသူ၊ မိုးနှင့် လေကြောင့် ထိခိုက်ရသူ—ဤသို့သောသူတို့ကို အကူအညီလိုသူအဖြစ် သဘောထား၍ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမည်။

Verse 12

इत्यादौ स्वचमूं रक्षेत् प्रसैन्यं च घतयेत् विशिष्टो देशकालाभ्यां भिन्नविप्रकृतिर्बली

ထို့ကြောင့် အစဦးတွင် မိမိ၏ စစ်တန်းစီ (စစ်ဖွဲ့စည်းပုံ) ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်၍ ရန်သူ၏ ရှေ့တန်းတပ်များကို ထိုးနှက်ဖျက်ဆီးရမည်။ အင်အားကြီးသော စစ်ခေါင်းဆောင်သည် နေရာနှင့် အချိန်အလိုက် ထူးချွန်စွာ လိုက်လျောညီထွေပြုနိုင်ပြီး အခြေအနေအရ မိမိ၏ ယုទ្ធရေးသဘောထားကို ပြောင်းလဲတတ်သူဖြစ်၏။

Verse 13

कुर्यात् प्रकाशयुद्धं हि कूटयुद्धं विपर्यये तेष्ववस्कन्दकालेषु परं हन्यात्समाकुलं

အမှန်တကယ်တော့ ထင်ရှားကြေညာသော တိုက်ပွဲကို ဆင်နွှဲသင့်၏; သို့ရာတွင် အခြေအနေပြောင်းလဲလျှင် လျှို့ဝှက်လှည့်ကွက် (လှည့်စား) စစ်ပွဲကို အသုံးချသင့်၏။ ထိုကဲ့သို့ ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည့် အချိန်များတွင် ရန်သူ အရှုပ်အထွေးဖြစ်နေစဉ် ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ရမည်။

Verse 14

वज्रसङ्कटमिति ख , छ च अभूमिष्ठं स्वभूमिष्ठं स्वभूमौ चोपजायतः प्रकृतिप्रग्रहाकृष्टं पाशैर् वनचरादिभिः

«ဗဇ္ရသင်္ကဋ» (မိုးကြိုးကဲ့သို့ အန္တရာယ်) ဟူသည်—ဤသို့ ‘kha’ နှင့် ‘cha’ အက္ခရာများ။ မိမိမြေပေါ်မရှိသူ၊ မိမိမြေပေါ်ရှိသူ၊ မိမိမြေ၌ မွေးဖွား/တင်ထားသူတို့ကို ကာကွယ်သည်။ ထို့ပြင် အခြေအနေအင်အားကြောင့် ဆွဲခေါ်ခံရ၍ တောနေသူတို့ကဲ့သို့သူများ၏ ကြိုးပတ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသူကိုလည်း ကာကွယ်သည်။

Verse 15

हन्यात् प्रवीरपुरुषैर् भङ्गदानापकर्षणैः पुरस्ताद्दर्शनं दत्वा तल्लक्षकृतनिश् चयात्

သူသည် ရန်သူကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် ရှေ့တန်းဗီရပုရుషများ—တန်းစီကို ခွဲဖောက်နိုင်သူ၊ (လှည့်စားသည့်) အလျှော့ပေးမှုကို ပေးတတ်သူ၊ ရန်သူကို ဆွဲထုတ်ခေါ်ယူတတ်သူ—တို့ကို အသုံးပြု၍ ထိုးနှက်ရမည်။ ရှေ့တွင် ကိုယ်တိုင် ပေါ်ထွက်ပြ၍ မြင်စေပြီးနောက်၊ သူတို့၏ လက္ခဏာအရိပ်အယောင်များကို စူးစမ်းကာ ဆုံးဖြတ်ချက်တည်၍ လုပ်ဆောင်ရမည်။

Verse 16

हन्यात्पश्चात् प्रवीरेण बलेनोपेत्य वेगिना पश्चाद्वा सङ्कुलीकृत्य हन्याच्छूरेण पूर्वतः

သူသည် အားနှင့် အရှိန်ပြည့်ဝသော အင်အားကြီးဗီရပုရుషတစ်ဦးနှင့် နောက်ဘက်မှ ချဉ်းကပ်၍ ထိုးနှက်ရမည်။ သို့မဟုတ် နောက်ဘက်မှ ရန်သူကို ရောထွေးအောင် လုပ်ပြီးနောက်၊ ရှေ့ဘက်မှ သတ္တိရှိသော စစ်သည်တစ်ဦးအား ထိုးနှက်စေရာမည်။

Verse 17

आभ्यां पार्श्वाभिघातौ तु व्याख्यातौ कूटयोधने पुरस्ताद्विषमे देशे पश्चाद्धन्यात्तु वेगवान्

လှည့်ကွက်စစ်ပညာ (kūṭa-yodhana) တွင် ဘေးဖက်ထိုးနှက်မှု နှစ်မျိုးကို ဤသို့ ရှင်းလင်းထားသည်။ မြေပြင်မညီညာရာတွင် လျင်မြန်သော တိုက်ခိုက်သူသည် ရှေ့ဘက်မှ အရင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် နောက်ဘက်မှ အင်အားဖြင့် ထပ်မံထိုးနှက်ရမည်။

Verse 18

पुरः पश्चात्तु विषमे एवमेव तु पार्श्वयोः प्रथमं योधयित्वा तु दूष्यामित्राटवीबलौ

မြေပြင်မညီညာရာတွင်လည်း ထိုနည်းတူ—ရှေ့နှင့် နောက်မှ အရင်ထိတွေ့တိုက်ခိုက်ပြီး၊ ဘေးဖက်နှစ်ဖက်တွင်လည်း ထိုနည်းတူ—ပြုရမည်။ အစတွင် ရန်သူ၏ ရှေ့တန်းတပ်နှင့် တောတွင်း/ဂျာရီလာတပ်ကို တားဆီးရန် အင်အားများကို ချထားပြီးနောက် ဆက်လက်စစ်ဆင်ရမည်။

Verse 19

श्रान्तं मन्दन्निराक्रन्दं हन्यादश्रान्तवाहनं दूष्यामित्रबलैर् वापि भङ्गन्दत्वा प्रयत्नवान्

ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာသော စစ်သူရဲသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်၍ နှေးကွေးကာ စစ်အော်သံမထွက်တော့သော ရန်သူကို ထိုးနှက်ရမည်။ ထို့ပြင် စီးနင်းယာဉ်မပင်ပန်းသေးသောသူကိုလည်း—ရန်သူတပ်အားကို ရှုပ်ထွေးစေပြီး သို့မဟုတ် တန်းစီဖွဲ့စည်းမှုကို ခွဲဖောက်ပြီးနောက်—မနားမနေ ကြိုးပမ်း၍ ထိုးနှက်ရမည်။

Verse 20

जितमित्येव विश्वस्तं हन्यान्मन्त्रव्यपाश्रयः स्कन्धावारपुरग्रामशस्यस्वामिप्रजादिषु

မန်တရ (မဟာဗျူဟာအကြံဉာဏ်နှင့် လျှို့ဝှက်နည်းလမ်း) ကို အားကိုး၍ «ငါအနိုင်ရပြီ» ဟု ယုံကြည်လွယ်ကူကာ ပေါ့လျော့သွားသောသူကို ထိုးနှက်ဖျက်ဆီးရမည်—စစ်တပ်စခန်း၊ မြို့၊ ရွာ၊ လယ်ယာသီးနှံ၊ ပိုင်ရှင်၊ ပြည်သူနှင့် ဆက်စပ်ရာများတွင် မဆို။

Verse 21

विश्रभ्यन्तं परानीकमप्रमत्तो विनाशयेत् अथवा गोग्रहाकृष्टं तल्लक्ष्यं मार्गबन्धनात्

ရန်သူ၏ တပ်ဖွဲ့စည်းတန်းသည် လျော့ရဲ၍ အာရုံပျက်သွားသောအခါ သတိမလျော့သော စစ်ခေါင်းဆောင်သည် ဖျက်ဆီးရမည်။ သို့မဟုတ် လမ်းကြောင်းများကို ပိတ်ဆို့၍—နွားကို ဖမ်းဆွဲသကဲ့သို့—သူတို့ကို ဆွဲထုတ်ကာ ထိုပစ်မှတ်ကိုပင် ထိုးနှက်ရမည်။

Verse 22

अवस्कन्दभयाद्रात्रिपूजागरकृतश्रमः दिवासुप्तं समाहन्यान्निद्राव्याकुलसैनिकं

ညအချိန် ရုတ်တရက် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မည်ကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ရန်သူစစ်သားများသည် ညလုံးပူဇော်ကာကွယ်၍ နွမ်းနယ်ပြီး နေ့ဘက်တွင် အိပ်ပျော်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အိပ်နေစဉ်—အိပ်ငိုက်ခြင်းကြောင့် အားနည်း၍ ရှုပ်ထွေးနေသော တပ်ကို—ထိုးနှက်ရမည်။

Verse 23

निशि विश्रब्धसंसुप्तं नागैर् वा खड्गपाणिभिः प्रयाने पूर्वयायित्वं वनदुर्गप्रवेशनं

ညအချိန် မသတိမထားဘဲ အိပ်ပျော်နေသောအခါ ဆင်တပ်ဖြင့် သို့မဟုတ် ဓားကိုင်သူရဲများဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရမည်။ စစ်ချီရာတွင် အရှေ့တန်းကင်းတပ်ကို အရင်စေလွှတ်၍ ထို့နောက် တောတွင်းခံတပ်သို့ ဝင်ရောက်ရမည်။

Verse 24

अभिन्नानामनीकानां भेदनं भिन्नसङ्ग्रहः विभीषकाद्वारघातं कोषरक्षेभकर्म च

နည်းလမ်းများမှာ စည်းလုံးနေသေးသော တပ်ဖွဲ့ကို ခွဲဖျက်ခြင်း၊ ခွဲကွာပြီးသားကို စုစည်း၍ ပြန်လည်စီမံခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်အရေးယူမှုနှင့် တံခါးကို ထိုးဖောက်/ခိုင်းဖွင့်ခြင်း၊ ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ကာကွယ်ရန် ဆင်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ငန်းများလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 25

अभिन्नभेदनं मित्रसन्धानं रथकर्म च वनदिङ्मार्गविचये वीवधासारलक्षणं

၎င်းသည် ရန်သူတပ်ကို အပြင်ပန်းကွဲပြားမှုမဖြစ်စေဘဲ ခွဲခြားနိုင်သောနည်း၊ မိတ်ဖွဲ့သဘောတူညီမှုတည်ဆောက်ခြင်း၏ အနုပညာ၊ ရထားစစ်လုပ်ငန်းများ၊ တောအတွင်း ဦးတည်ရာနှင့် လမ်းကြောင်းများကို စိစစ်ခြင်း၊ ထို့ပြင် တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်း၏ အနှစ်သာရ (vīvadhā-sāra) ကို သတ်မှတ်ပြသော လက္ခဏာများကို သင်ကြားသည်။

Verse 26

अनुयानापसरणे शीघ्रकार्योपपादनं दीनानुसरणं घातः कोटीनां जघनस्य च

၎င်းသည် (လက္ခဏာအဖြစ်) အခြားသူတို့နောက်လိုက်ခြင်းနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း၊ အလုပ်ကို လျင်မြန်စွာ ပြီးမြောက်စေခြင်း၊ နိမ့်ကျသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းလိုက်စားခြင်း၊ ထို့ပြင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်းကိုလည်း ဖော်ပြပြီး၊ ဘေးဖက်နှင့် နောက်ပိုင်း (တင်ပါး) ဆိုင်ရာ အမှတ်အသားများကိုပါ ဆိုထားသည်။

Verse 27

अश्वकर्माथ पत्तेश् च सर्वदा शस्त्रधारणं शिविरस्य च मार्गादेः शोधनं वस्तिकर्म च

ထို့အတူ မြင်းနှင့်ဆိုင်သော တာဝန်များလည်း ရှိသည်။ ခြေလျင်စစ်သားအတွက်မူ အမြဲတမ်း လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားခြင်း၊ စခန်းနှင့် လမ်းကြောင်းတို့ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေခြင်း၊ ထို့ပြင် ကာကွယ်ရေး မြေတူးမြောင်း (trenches) ကို တူးဖော်/ထိန်းသိမ်းခြင်းလုပ်ငန်းလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 28

संस्थूलस्थाणुवल्मीकवृक्षगुल्मापकण्टकं सापसारा पदातीनां भूर्नातिविषमा मता

ခြေလျင်တပ်အတွက် မြေပြင်သည် ထူထဲသော သစ်တုံးအမြစ်ကျန်များ၊ ပုရွက်ဆိတ်တောင် (anthill) များ၊ သစ်ပင်များ၊ တောအုပ်/ချုံပင်များနှင့် သေးငယ်သော ဆူးပင်ပေါက်များဖြင့် မထူထပ်ကျပ်တည်းဘဲ၊ ထို့ပြင် ပုန်းအောင်းနေသော မြွေများ မရှိပါက၊ အလွန်မညီမညာသော မြေပြင်မဟုတ်ဟု သတ်မှတ်သည်။

Verse 29

स्वल्पवृक्षोपला क्षिप्रलङ्घनीयनगा स्थिरा निःशर्करा विपङ्का च सापसारा च वाजिभूः

သစ်ပင်နှင့် ကျောက်တုံးနည်း၍ လျင်မြန်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ကာ မကြမ်းတမ်း၊ မြေသားတည်ငြိမ်၍ ကျောက်စရစ်မပါ၊ ရွံ့မကပ်၊ သဘာဝရေစီးထွက်ပေါက်ရှိသော မြေသည် အလွန်ကောင်းမြတ်၍ မြင်းတင်နိုင်သော မြေဟု ဆိုသည်။

Verse 30

निस्थाणुवृक्षकेदारा रथभूमिरकर्दमा मर्दनीयतरुच्छेद्यव्रततीपङ्कवर्जिता

သင့်လျော်သောနေရာသည် သစ်ငုတ်မရှိ၊ အတားအဆီးဖြစ်သော သစ်ပင်မရှိ၊ စိုက်ခင်းတောင်တန်း/ရေမြောင်းတောင်တန်းများကြောင့် မြေမကွဲပြား၊ ရထားလှည်းသွားနိုင်အောင် မြေသားခိုင်မာ၍ ရွံ့မကပ်၊ ပြန့်ညီ သို့မဟုတ် ဖိနှိပ်၍ တင်းကျပ်စေနိုင်၊ ဖြတ်တောက်ဖျက်သိမ်းရမည့် သစ်ပင်မရှိ၊ ပုရွက်ဆိတ်တောင်၊ ချောက်ကမ်းပါးနှင့် ရွံ့ညစ်မြေ မပါသောနေရာဖြစ်သည်။

Verse 31

निर्झरागम्यशैला च विषमा गजमेदिनी उरस्यादीनि भिन्नानि प्रतिगृह्णन् बलानि हि

ရေတံခွန်ကြောင့် ခွဲကွာ၍ ဝင်ရောက်ခက်သော တောင်တန်းများ၊ မညီညာသော မြေပြင်၊ နှင့် «ဆင်မြေ» (ဆင်တပ်အတွက် သင့်တော်သော မြေ) ကဲ့သို့သော မြေမျိုးများရှိသည်။ ထိုမြေမျိုးများသည် တပ်ဖွဲ့အင်အားကို မတူညီစွာ လက်ခံ၍ သက်ရောက်စေပြီး အထူးသဖြင့် ရင်ဘတ်ရှေ့ပိုင်းနှင့် အခြား အားနည်းချက်/ဖွဲ့စည်းပုံများအပေါ် သက်ရောက်သည်။

Verse 32

प्रतिग्रह इति ख्यातो राजकार्यान्तरक्षमः तेन शून्यस्तु यो व्यूहः स भिन्न इव लक्ष्यते

ထိုစီမံခန့်ခွဲမှုကို «ပရတိဂ္ရဟ» ဟု ခေါ်ကြပြီး၊ မင်းရေးရာလုပ်ငန်းများတွင် အလယ်အလတ်နေရာကို ကာကွယ်ဖုံးလွှမ်းနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုအရာမပါသော တပ်ဖွဲ့ဖွဲ့စည်းမှုသည် ပျက်ကွက်သကဲ့သို့ မြင်ရသည်။

Verse 33

जयार्थी न च युद्ध्येत मतिमानप्रतिग्रहः यत्र राजा तत्र कोषः कोषाधीना हि राजता

အောင်မြင်မှုကို လိုလားသူသည် စစ်ပွဲသို့ မလျင်မြန်စွာ မဝင်သင့်။ ပညာရှိသူသည် လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမခံဘဲ တည်ကြည်ရမည်။ ဘုရင်ရှိရာနေရာ၌ خز خز خز (ဘဏ္ဍာတိုက်) ရှိသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘုရင်အာဏာသည် ဘဏ္ဍာတိုက်ပေါ် မူတည်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 34

योधेभ्यस्तु ततो दद्यात् किञ्चिद्दातुं न युज्यते द्रव्यलक्षं राजघाते तदर्धं तत्सुतार्दने

ထို့နောက် စစ်သည်တို့အား အနည်းငယ်ပေးရမည်၊ အလုံးစုံမပေးခြင်းသည် မသင့်တော်။ မင်းကို သတ်လျှင် ငွေဒဏ် တစ်လက္ခ ဖြစ်၍ မင်းသားကို သတ်လျှင် ထို၏ တစ်ဝက် ဖြစ်သည်။

Verse 35

सेनापतिबधे तद्वद्दद्याद्धस्त्यादिमर्दने अथवा खलु युध्येरन् प्रत्यश्वरथदन्तिनः

စစ်တပ်မူးကို သတ်ရမည်ဆိုလျှင် ထိုနည်းတူ ထိုးနှက်ရမည်။ ဆင်တို့နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ကြီးများကို ဖိနှိပ်ဖျက်ဆီးရာတွင်လည်း ထိုနည်းတူ ထိုးနှက်ရမည်။ မဟုတ်လျှင် ရန်သူ၏ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ဆင်တပ်တို့ကို မျက်နှာချင်းဆိုင်၍ တိုက်ခိုက်ရမည်။

Verse 36

निःशर्करा गम्यशैलेति ज किं हि दातुमिति घ , ञ च यथा भवेदसंबाधो व्यायामविनिवर्तने असङ्करेण युद्धेरन् सङ्करः सङ्कुलावहः

«(စစ်ခေါင်းဆောင်သည် ကုဒ်အမိန့်များဖြင့်) ‘ကျောက်ခဲမရှိသော မြေပြင်သို့’၊ ‘သွားလာနိုင်သော တောင်ပေါ်သို့’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် ‘ယခု ဘာကို ပေးရမည်နည်း’ ဟူသည့် အမိန့်မျိုးများကိုလည်း ထုတ်ပြန်ရမည်—လေ့ကျင့်လှုပ်ရှားခြင်းနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်းအခါ လူစုလူဝေး မကျပ်တည်းစေရန်။ တပ်ဖွဲ့များ မရောနှောဘဲ တိုက်ခိုက်ကြစေ; ရောနှောခြင်း (သင်္ကရ) သည် ရှုပ်ထွေးမှုနှင့် အလွဲအလျားကို ဖြစ်စေသည်။

Verse 37

महासङ्कुलयुद्धेषु संश्रयेरन्मतङ्गजं अश्वस्य प्रतियोद्धारो भवेयुः पुरुषास्त्रयः

စစ်ပွဲကြီးများတွင် အလွန်ရှုပ်ထွေးကျပ်တည်းသော အခါ ဆင်၏နောက်ကွယ်၌ အားကိုးကာကွယ်ရမည်။ မြင်းကို တန်ပြန်တိုက်ခိုက်၍ ကာကွယ်ရန် အမျိုးသား သုံးဦး ရှိရမည်။

Verse 38

इति कल्प्यास्त्रयश्चाश्वा विधेयाः कुञ्जरस्य तु पादगोपा भवेयुश् च पुरुषा दश पञ्च च

ထို့ကြောင့် သတ်မှတ်ထားသည့် အစီအစဉ်အရ မြင်း သုံးကောင်ကို ခန့်ထားရမည်။ ဆင်အတွက်မူ ခြေလျင်ကာကွယ်သူများ အဖြစ် အမျိုးသား ဆယ့်ငါးဦး ရှိရမည်။

Verse 39

विधानमिति नागस्य विहितं स्यन्दनस्य च अनीकमिति विज्ञेयमिति कल्प्या नव द्विपाः

«ဝိဓာန» ဟူသည်မှာ ဆင်တပ်ယူနစ်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော နည်းပညာဆိုင်ရာ အမည်ဖြစ်ပြီး ရထားတပ်ယူနစ်အတွက်လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်သည်။ «အနီက» ကို စစ်မျက်နှာ/တပ်ဖွဲ့စည်းပုံဟု နားလည်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ဆင် ၉ ကောင်ကို သတ်မှတ်အတိုင်း ဖွဲ့စည်းရမည်။

Verse 40

तथानीकस्य रन्ध्रन्तु पञ्चधा च प्रचक्षते इत्यनीकविभगेन स्थापयेद् व्यूहसम्पदः

ထို့အတူ «အနီက» စစ်ယူနစ်အတွင်းရှိ «ရန္ဓရ» (အပေါက်/အားနည်းသော အကွာအဝေး) များကို ငါးမျိုးဟု ဖော်ပြကြသည်။ ထို့ကြောင့် အနီကကို ထိုခွဲခြားမှုအတိုင်း ခွဲဝေ၍ စစ်တန်းစီ (ဗျူဟ) ၏ ပြည့်စုံကောင်းမွန်မှုကို တည်ထောင်ရမည်။

Verse 41

उरस्यकक्षपक्षांस्तु कल्प्यानेतान् प्रचक्षते उरःकक्षौ च पक्षौ च मध्यं पृष्ठं प्रतिग्रहः

ရင်ဘတ်ပိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အယူအဆဖြင့် ခွဲခြား၍ အမည်ပေးရမည့် အစိတ်အပိုင်းများကို ဤသို့ ဆိုကြသည်—ရင်ဘတ် (uras)၊ ချိုင်း (kakṣā)၊ ဘေးတောင်/ဘက် (pakṣa)၊ အလယ် (madhya)၊ ကျော (pṛṣṭha) နှင့် လက်ခံထောက်ခံရာ (pratigraha)။

Verse 42

कोटी च व्यूहशास्त्रज्ञैः सप्ताङ्गो व्यूह उच्यते उरस्यकक्षपक्षास्तु व्यूहो ऽयं सप्रतिग्रहः

စစ်တန်းစီပညာကို ကျွမ်းကျင်သူများက «ကိုဋီ» ဟူသော စစ်တန်းစီကို အင်္ဂါ ၇ ပါးရှိသည့် ဗျူဟဟု ဆိုကြသည်။ ဤဗျူဟတွင် အလယ်ရင်ဘတ်၊ ချိုင်း/ဘေးပိုင်းနှင့် တောင်ပံများ ပါဝင်ပြီး ရန်သူ၏ ထိုးနှက်မှုကို လက်ခံစုပ်ယူရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

Verse 43

गुरोरेष च शुक्रस्य कक्षाभ्यां परिवर्जितः तिष्ठेयुः सेनापतयः प्रवीरैः पुरुषैर् वृताः

ဆရာနှင့် သုကြ၏ စည်းကမ်းအတိုင်း စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များသည် ချိုင်းပိုင်း (kakṣā) ကို လွတ်လပ်အောင် ချန်ထား၍ မိမိနေရာ၌ တည်ရမည်။ ထို့ပြင် ထူးချွန်သော သူရဲကောင်းများနှင့် စွမ်းရည်ရှိသော ယောကျာ်းများက ဝိုင်းရံထားရမည်။

Verse 44

अभेदेन च युध्येरन् रक्षेयुश् च परस्परं मध्यव्यूहे फल्गु सैन्यं युद्धवस्तु जघन्यतः

တပ်ဖွဲ့သည် အတန်းအစားမပျက်စီးဘဲ တိုက်ခိုက်ရမည်၊ အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရမည်။ မဓ္ယဗျူဟ (madhya-vyūha) အလယ်တန်းတွင် အားနည်းသောတပ်ကိုထား၍ စစ်ရေးကိရိယာအဓိကများကို နောက်ဘက်တွင် တပ်ဆင်ထားရမည်။

Verse 45

युद्धं हि नायकप्राणं हन्यते तदनायकं उरसि स्थापयेन्नागान् प्रचण्डान् कक्षयो रथान्

စစ်ပွဲသည် အမိန့်ပေးခေါင်းဆောင်၏ အသက်ပေါ် မူတည်သည်။ ခေါင်းဆောင် သတ်ခံရလျှင် တပ်ဖွဲ့သည် ခေါင်းဆောင်မဲ့ ဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ရင်ဘက်ကာကွယ်သကဲ့သို့ အရှေ့တန်းတွင် အင်အားကြီး ဆင်များကိုထား၍ ဘေးတောင်ပံများတွင် ပြင်းထန်သော ရထားတပ်ကို ချထားရမည်။

Verse 46

हयांश् च पक्षयोर्व्यूहो मध्यभेदी प्रकीर्तितः मध्यदेशे हयानीकं रथानीकञ्च कक्षयोः

တောင်ပံနှစ်ဖက်တွင် မြင်းတပ်ကို စီမံထားလျှင် ထိုဗျူဟကို “အလယ်ခွဲ” (madhyabhedī) ဟု ခေါ်ကြသည်။ အလယ်ဒေသတွင် မြင်းတပ်အစုကိုထား၍ ဘေးကက်ရှ (kakṣa) များတွင် ရထားတပ်အစုကို တပ်စွဲထားရမည်။

Verse 47

पक्षयोश् च गजानीकं व्यूहोन्तर्भेद्ययं स्मृतः रथस्थाने हयान् दद्यात् पदातींश् च हयश्राये

တောင်ပံနှစ်ဖက်တွင် ဆင်တပ်ကို တပ်စွဲရမည်။ ဤသည်ကို ဗျူဟအတွင်း ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သည့် အပိုင်းခွဲ “အန္တರ್ಭေဒျ” (antarbhedya) ဟု ဆိုကြသည်။ ရထားတပ်နေရာတွင် မြင်းတပ်ကိုထား၍ မြင်းတပ်နေရာတွင် ခြေလျင်တပ်ကိုထားရမည်။

Verse 48

रथाभावे तु द्विरदान् व्यूहे सर्वत्र दापयेत् यदि स्याद्दण्डबाहुल्यमाबाधः सम्प्रकीर्तितः

ရထားမရှိလျှင် ဗျူဟအတွင်း နေရာတိုင်းတွင် အစားထိုးအဖြစ် ဆင်များကို ချထားရမည်။ ခြေလျင်တပ် အလွန်များပြားလျှင် ထိုအရာကို “အာဗာဓ” (ābādha) ဟူသော အတားအဆီး/အနှောင့်အယှက် ဟု ကြေညာထားသည်။

Verse 49

मण्डलांसंहतो भोगो दण्डास्ते बहुधा शृणु तिर्यग्वृत्तिस्तु दण्डः स्याद् भोगो ऽन्यावृत्तिरेव च

«ဘောဂ» သည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အလုံးလိုက် တင်းကျပ်စွာ ချုံ့ကွေးထားသော ကွင်းဖြစ်၏။ «ဒဏ္ဍ» သည် အမျိုးအစား များစွာရှိသည်—နားထောင်လော့။ ဘေးတန်းဖြတ်၍ လှုပ်ရှားကွေးသည့်ပုံကို «ဒဏ္ဍ» ဟုခေါ်ပြီး «ဘောဂ» သည် အခြားပုံစံဖြင့် စက်ဝိုင်းကွေးလှည့်ခြင်း ဖြစ်၏။

Verse 50

मण्डलः सर्वतोवृत्तिः पृथग्वृत्तिरसंहतः प्रदरो दृढको ऽसह्यः चापो वै कुक्षिरेव च

လေးကို စက်ဝိုင်းပုံဖြစ်လျှင် «မဏ္ဍလ» ဟုခေါ်၏။ အရပ်အားလုံးတွင် ဝိုင်းဝိုင်းလုံးလုံး ကွေးလျှင် «သဗ္ဗတောဝృတ္တိ»၊ ကွေးမှုများ ခွဲခြားမညီလျှင် «ပృထဂ္ဝృတ္တိ»၊ မတင်းကျပ် မချိတ်ဆက်ကောင်းလျှင် «အသံဟတ»၊ ကွဲအက်လျှင် «ပရဒရ»၊ အလွန်မာတင်းလျှင် «ဒృဍ္ဍက»၊ ဆွဲရခက်၍ မခံနိုင်လျှင် «အသဟျ»၊ အလယ်ပိုင်း ပေါင်ထွက်ဗိုက်ဖောင်းလျှင် «ကုက္ဆိ» ဟုခေါ်၏။

Verse 51

प्रतिष्ठः सुप्रतिष्ठश् च श्येनो विजयसञ्जयौ विशालो विजयः शूची स्थूणाकर्णचमूमुखौ

သူသည် «ပရတိဋ္ဌ» (တည်မြဲစွာ တည်ထားသူ) နှင့် «သုပရတိဋ္ဌ» (အလွန်ကောင်းစွာ တည်မြဲသူ) ဟူ၍လည်းကောင်း; «ရှျေန» (ဟော့ခ်—လျင်မြန်၍ အဝေးမြင်) ဟူ၍လည်းကောင်း; «ဝိဇယ» နှင့် «သဉ္ဇယ» (အောင်မြင်ခြင်းနှင့် အောင်မြင်စေသူ) ဟူ၍လည်းကောင်း; «ဝိသာလ» (ကျယ်ဝန်းသူ)၊ «ဝိဇယ» (အောင်ပွဲတော်တင်)၊ «ရှူချီ» (သန့်ရှင်းသူ)၊ «သ္ထူဏာကဏ္ဏ» (တိုင်ကဲ့သို့ နားရှိသူ)၊ «ချမူမုခ» (စစ်တပ်ရှေ့တန်းခေါင်းဆောင်) ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြ၏။

Verse 52

सर्पास्यो वलयश् चैव दण्ड दण्डभेदाश् च दुर्जयाः अतिक्रान्तः प्रतिक्रान्तः कक्षाभ्याञ्चैकक्षपक्षतः

«သရ္ပာသျ» နှင့် «ဝလယ» ဟုခေါ်သော လက်နက်များ၊ ထို့ပြင် «ဒဏ္ဍ» နှင့် ၎င်း၏ အမျိုးခွဲများသည် အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲကြ၏။ (ထို့အပြင်) «အတိက్రာန္တ» (ရှေ့သို့ ကျော်လွန်) နှင့် «ပရတိက్రာန္တ» (ပြန်လည်ကျော်လွန်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နှစ်ဖက်ခါးဘက် (ကက္ခာဘျာမ်) တွင် ကိုင်ထား/တည်ထားပုံနှင့် တစ်ဖက်တည်း (အೈက-ကက္ခ-ပက္ခတಃ) ဖြင့် ကိုင်ပုံတို့ဖြင့်လည်း ခွဲခြားကြ၏။

Verse 53

अतिक्रान्तस्तु पक्षाभ्यां त्रयो ऽन्ये तद्विपर्यये पक्षोरस्यैर् अतिक्रान्तः प्रतिष्ठो ऽन्यो विपर्ययः

(တိုင်းတာမျဉ်း/လိုင်း) သည် နှစ်ဖက် (ပက္ခ) ကို ကျော်လွန်လျှင် «အတိက్రာန္တ» ဟုခေါ်၏။ ထိုအခြေအနေကို ပြောင်းပြန်လုပ်ခြင်းဖြင့် အခြား အမျိုးအစား သုံးမျိုး ပေါ်လာ၏။ (တိုင်းတာမျဉ်း/လိုင်း) သည် နှစ်ဖက်နှင့် ရင်ဘတ် (ဥရသ) ကိုပါ ကျော်လွန်လျှင် «ပရတိဋ္ဌ» ဟုခေါ်ပြီး၊ ထို၏ ပြောင်းပြန်အခြေအနေမှလည်း အခြား အမျိုးတစ်မျိုး ပေါ်လာ၏။

Verse 54

स्थूणापक्षो धनुःपक्षो द्विस्थूणो दण्ड ऊर्ध्वगः द्विगुणोन्तस्त्वतिक्रान्तपक्षो ऽन्यस्य विपर्ययः

“sthūṇā-pakṣa” ဟုခေါ်သော အစီအမံသည် လေး၏ အတောင်/လက်တံ ဖြစ်သည်။ “dhanuḥ-pakṣa” သည်လည်း လေးအတောင်ကို ခေါ်သော အခြားအမည်တစ်ရပ် ဖြစ်၏။ “daṇḍa” (တံတား/တံတုတ်) သည် “တိုင်နှစ်တိုင်” (dvi-sthūṇa) ပါ၍ တည့်တည့် မတ်မတ် ထောင်ထားသည်။ “dviguṇa” သည် အတွင်းပိုင်းကို နှစ်ထပ်ပြုထားသော အရာ; “atikrānta-pakṣa” သည် အတောင်က သတ်မှတ်ကန့်သတ်ကို ကျော်လွန်၍ ရှည်ထွားသော အရာ ဖြစ်၏။ အခြားတစ်မျိုးတွင် အစီအမံသည် ပြောင်းပြန် ဖြစ်သည်။

Verse 55

द्विचतुर्दण्ड इत्य् एते ज्ञेया लक्षणतः क्रमात् गोमूत्रिकाहिसञ्चारीशकटो मकरस् तथा

ဤအရာတို့ကို လက္ခဏာအရ အစဉ်လိုက် သိမှတ်ရမည်— “Dvi-daṇḍa” နှင့် “Catur-daṇḍa” ဟူသော ပုံစံများ၊ ထို့အတူ “Gomūtrikā”, “Ahi-sañcārī”, “Śakaṭa”, နှင့် “Makara” တို့ ဖြစ်၏။

Verse 56

भोगभेदाः समाख्यातास् तथा परिप्लवङ्गकः दण्डपक्षौ युगारस्यः शकटस्तद्विपर्यये

“Bhoga-bheda” ဟုခေါ်သော ခွဲခြားမှုများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြပြီးပြီ။ ထို့အတူ “Pariplavaṅgaka”, “Daṇḍa-pakṣa” အတောင်နှစ်ဖက်၊ “Yugārasya”, နှင့် “Śakaṭa” တို့ကိုလည်း—၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်အစီအမံနှင့်တကွ—ဖော်ပြထားသည်။

Verse 57

मकरो व्यतिकीर्णश् च शेषः कुञ्जरराजिभिः मण्डलव्यूहभेदौ तु सर्वतोभद्रदुर्जयौ

“Makara” နှင့် “Vyatikīrṇa” ထို့အတူ “Śeṣa” တို့သည် ဆင်တန်းများဖြင့် စီရင်ထားသော အစီအမံများ ဖြစ်၏။ ဤတို့သည် “Maṇḍala” အမျိုးအစား စစ်တန်းဗျူဟာ၏ ကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအနက် “Sarvatobhadra” နှင့် “Durjaya” တို့ကို အနိုင်ယူရန် ခက်ခဲသော အစီအမံများဟု မှတ်ယူကြသည်။

Verse 58

अष्टानीको द्वितीयस्तु प्रथमः सर्वतोमुखः अर्धचन्द्रक ऊर्ध्वाङ्गो वज्रभेदास्तु संहतेः

ဒုတိယ စစ်တန်းသည် “Aṣṭānīka” (ထောင့်ရှစ်) ဖြစ်၏။ ပထမ စစ်တန်းသည် “Sarvatomukha” (မျက်နှာပြုရာ အရပ်အားလုံး) ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် “Ardhacandraka” (လဝက်ပုံ), “Ūrdhvāṅga” (အပေါ်သို့ တိုးချဲ့သော အင်္ဂါ), နှင့် “Vajrabheda” (ဝဇ္ဇရခွဲ) တို့သည် စုတည်းတင်းကျပ်သော ဖွဲ့စည်းမှု (Saṃhati) ၏ အမျိုးအစားများ ဖြစ်သည်။

Verse 59

तथा कर्कटशृङ्गी च काकपादौ च गोधिका त्रिचतुःसैन्यानां ज्ञेया आकारभेदतः

ထို့အတူ “ကရ္ကဋသೃင်္ဂီ” (ကဏန်းချို), “ကာကပာဒ” (ကျီးခြေရာ), နှင့် “ဂိုဓိကာ” (ပုတ်သင်) ဟုခေါ်သော စစ်တန်းဖွဲ့စည်းပုံများကို ပုံသဏ္ဌာန်ကွာခြားမှုအရ သုံးတပ်နှင့် လေးတပ်အင်အားစု စီရင်တန်းများဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 60

दण्डस्य स्युः सप्तदश व्यूहा द्वौ मण्डलस्य च असङ्घातस्य षट् पञ्च भोगस्यैव तु सङ्गरे

စစ်မြေပြင်၌ ဒဏ္ဍ (Daṇḍa) အမျိုးအစား စစ်တန်းဖွဲ့စည်းပုံ ၁၇ မျိုး၊ မဏ္ဍလ (Maṇḍala) အမျိုးအစား ၂ မျိုး၊ အသင်္ဃာတ (Asaṅghāta) အမျိုးအစား ၆ မျိုး၊ နှင့် ဘောဂ (Bhoga) အမျိုးအစား ၅ မျိုး ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

Verse 61

पक्षादीनामथैकेन हत्वा शेषैः परिक्षिपेत् उरसा वा समाहत्य कोटिभ्यां परिवेष्टयेत्

ဘေးဖက်စသည်တို့ဖြင့် တစ်ချက်တည်းဖြင့် (ရန်သူကို) ထိုးနှက်၍ ကျန်သော အင်္ဂါ/ချုပ်ကိုင်မှုများဖြင့် ဝိုင်းပတ်ဖုံးလွှမ်းရမည်။ သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ကာ နောက်ဆုတ်စေပြီး ခါးဘက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပတ်လည်ချုပ်ထိန်းရမည်။

Verse 62

परे कोटी समाक्रम्य पक्षाभ्यामप्रतिग्रहात् कोटिभ्याञ्जघनं हन्यादुरसा च प्रपीडयेत्

ရန်သူ၏ ဘေးဖက်/ခါးဘက်သို့ ခြေလှမ်းဝင်ကာ ပြန်လည်ချုပ်ကိုင်ခွင့် မပေးဘဲ ခါး/တင်ပါးပိုင်းကို တင်ပါးနှစ်ဖက်ဖြင့် ထိုးနှက်၍ ထို့နောက် ရင်ဘတ်ဖြင့် ဖိနှိပ်ရမည်။

Verse 63

यतः फल्गु यतो भिन्नं यतश्चान्यैर् अधिष्ठितं ततश्चारिबलं हन्यादात्मनश्चोपवृंहयेत्

ရန်သူတပ်ဖွဲ့ အားနည်းရာမှ၊ ကွဲပြားနေရာမှ၊ နှင့် အခြားသူများက ထိန်းချုပ်ထားရာမှ—ထိုဘက်တည်းမှ တိုက်ခိုက်၍ ရန်သူတပ်ကို ချေမှုန်းကာ တစ်ပြိုင်နက် မိမိတပ်အင်အားကိုလည်း တိုးမြှင့်ရမည်။

Verse 64

सारं द्विगुणसारेण फल्गुसारेण पीडयेत् संहतञ्च गजानीकैः प्रचण्डैर् दारयेद्बलं

ရန်သူ၏ခိုင်မာသောစစ်တန်းကို မိမိဘက်က နှစ်ဆအင်အားဖြင့် ဖိနှိပ်အနိုင်ယူရမည်။ အင်အားနည်းသောတန်းကို မိမိ၏ စည်းကမ်းတကျ စုစည်းထားသောတပ်ဖြင့် ချေမှုန်းရမည်။ ထို့အတူ စုဝေးနေသောရန်သူတပ်ကို ကြမ်းတမ်းသော ဆင်တပ်ခွဲများဖြင့် ခွဲထုတ်ကာ အင်အားကို ချိုးဖျက်ရမည်။

Verse 65

स्यात् कक्षपक्षोरस्यश् च वर्तमानस्तु दण्डकः तत्र प्रयोगो डण्डस्य स्थानन्तुर्येण दर्शयेत्

လက်/လက်နက်ကို ချိုင်းအောက်နှင့် ရင်ဘတ်ဘက်ခြမ်းတွင် ထိန်းထားသောအနေအထားကို “ဒဏ္ဍက” (daṇḍaka) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုအနေအထားတွင် တုတ်၏အသုံးချမှုကို အစဉ်လိုက် နေရာချထားပုံများကို ပြသ၍ သရုပ်ပြရမည်။

Verse 66

स्याद्दण्डसमपक्षाभ्यामतिक्रान्तो दृढः स्मृतः भवेत्स पक्षकक्षाभ्यामतिक्रान्तः प्रदारकः

“ဒဏ္ဍ” နှင့် “သမပက္ခ” ဟုခေါ်သော နှစ်မျိုးသော (နှုန်း/လက္ခဏာ) ကို ကျော်လွန်ပါက “ဒృဍ္ဍ” (dṛḍha) ဟု မှတ်ယူကြပြီး ခိုင်မာသောအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ “ပက္ခ” နှင့် “ကက္ခာ” ကို ကျော်လွန်ပါက “ပရဒာရက” (pradāraka) ဟု ခေါ်၍ ခွဲဖောက်ကြမ်းတမ်းသောအမျိုးအစားဖြစ်သည်။

Verse 67

कक्षाभ्याञ्च प्रतिक्रान्तव्यूहो ऽसह्यः स्मृतो यथा कक्षपक्षावधः स्थप्योरस्यैः कान्तश् च खातकः

ဘေးတောင်ပံကာကွယ်ရေး (ကက္ခာ) ဖြင့် ကာကွယ်ထားစဉ် နောက်ဆုတ်/ပြန်လှည့်သည့် စစ်တန်းကို “မချိုးဖောက်နိုင်သော” ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထိုစီမံကိန်းတွင် ဘေးကာတပ် (ကက္ခ-ပက္ခ) နှင့် ရင်ဘတ်/အလယ်တပ်ကို တပ်စွဲစေပြီး “ကာန္တ” နှင့် “ခာတက” ဟုခေါ်သော အရာရှိများကိုလည်း သင့်တော်ရာနေရာတွင် ထားရမည်။

Verse 68

द्वौ दण्डौ बलयः प्रोक्तो कान्तश् च खातकः दुर्जयश् चतुर्वलयः शत्रोर्बलविमर्दनः

တုတ်နှစ်ချောင်းပါသော လက်နက်ကို “ဘလယ” (Balaya) ဟု ခေါ်သည်; ထို့အတူ “ကာန္တ” နှင့် “ခာတက” ဟု ခေါ်သောအမျိုးအစားလည်း ရှိသည်။ လက်စွပ်/ဝိုင်းလေးခုပါသောအမျိုးအစားကို “ဒုရ္ဇယ” (Durjaya) ဟု ခေါ်ပြီး ရန်သူ၏အင်အားကို ချေမှုန်းသူ ဖြစ်သည်။

Verse 69

कक्षपक्षौरस्यैर् भोगो विषयं परिवर्तयन् कोटिभ्यां परिकल्पयेदिति घ , ञ च सर्पचारी गोमूत्रिका शर्कटः शकटाकृतिः

နံဘေး (kakṣa)၊ အတောင်/ဘက် (pakṣa) နှင့် ရင်ဘတ် (uras) တို့၏ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးလိုင်းကို လှည့်ပြောင်းသည့် လှည့်ကွေ့သုတ်တံကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ အဆုံးနှစ်ဖက် (koṭi) ကို ကန့်သတ်ချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ရသည်။ ဤတို့မှာ စရ്പ-ချာရီ (မြွေလျှောက်), ဂိုမူထရိကာ (နွားဆီးကွေ့), ရှရ္ကဋ (ကဏန်းပုံ), နှင့် ရှကဋာကෘတိ (လှည်းပုံ) ဟူသော စီရင်ပုံများ ဖြစ်သည်။

Verse 70

विपर्ययो ऽमरः प्रोक्तः सर्वशत्रुविमर्दकः स्यात् कक्षपक्षोरस्यानामेकीभावस्तु मण्डलः

«Viparyaya» ကို «Amara» ဟုခေါ်သော ပုံစံဟု ဆိုကြပြီး ရန်သူအားလုံးကို ချေမှုန်းနိုင်သော အရာဟု သတ်မှတ်သည်။ ထို့ပြင် နံဘေး (kakṣa)၊ အတောင်/ဘက် (pakṣa) နှင့် ရင်ဘတ်/ရှေ့ (uras) တို့ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပေါင်းစည်းထားခြင်းကို «Maṇḍala» (ဝိုင်းပတ်ဖွဲ့စည်းမှု) ဟု ခေါ်သည်။

Verse 71

चक्रपद्मादयो भेदा मण्डलस्य प्रभेदकाः एवञ्च सर्वतोभद्रो वज्राक्षवरकाकवत्

«Cakra» (ဘီး) နှင့် «Padma» (ကြာပန်း) စသည့် မျိုးကွဲများသည် မဏ္ဍလ၏ ခွဲခြားသတ်မှတ်သော အမျိုးအစားခွဲများ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ «Sarvatobhadra» (ဘက်တိုင်းမင်္ဂလာ) မဏ္ဍလကို «Vajrākṣa» နှင့် «Varakāka» ပုံစံများအတိုင်း ဖွဲ့စည်းရသည်။

Verse 72

अर्धचन्द्रश् च शृङ्गाटो ह्य् अचलो नामरूपतः व्यूहा यथासुखं कर्याः शत्रूणां बलवारणाः

Ardhacandra (လဝက်ပုံ)၊ Śṛṅgāṭa (ချိုတံ/ထောင့်သုံးထောင့်တံ) နှင့် Acala (မလှုပ်မယှက်) ဟုခေါ်သော စစ်တန်းစီပုံများသည် အမည်နှင့် ပုံသဏ္ဍာန်အလိုက် ကွဲပြားကြသည်။ အခြေအနေအလိုက် သင့်တော်သလို စီမံဖွဲ့စည်း၍ ရန်သူတပ်အားကို တားဆီးနှင်ထုတ်ရန် ဖြစ်သည်။

Verse 73

अग्निर् उवाचरामस्तु रावणं हत्वा अयोध्यां प्राप्तवान् द्विज रामोक्तनीत्येन्द्रजितं हतवांल्लक्ष्मणः पुरा

အဂ္နိက ပြောသည်– အို ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေးဖွားသူ) ရာမသည် ရာဝဏကို သတ်ပြီးနောက် အယောဓျာသို့ ပြန်ရောက်하였다။ ယခင်က လက္ခမဏသည် ရာမက သင်ကြားပေးသော နီတိ (မဟာဗျူဟာ) ကို လိုက်နာ၍ အိန္ဒြဇစ်ကို သတ်ခဲ့သည်။