Adhyaya 238

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे रामोक्तनीतिर्नाम सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टत्रिंशदधिकशततमो ऽध्यायः राजधर्माः राम उवाच स्वाम्यमात्यञ्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् परस्परोपकारीदं सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ “ရာမ၏ နိုင်ငံရေးနီတိသင်ကြားချက်” ဟူသော အခန်း၊ ၂၃၇ အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ယခု ၂၃၈ အခန်း “မင်းဓမ္မများ” ကို စတင်၏။ ရာမက မိန့်တော်မူသည်—“အရှင်မင်း (အုပ်စိုးသူ)၊ အမတ်များ၊ နိုင်ငံနယ်မြေနှင့် ပြည်သူ၊ ကာကွယ်ရေးခံတပ်၊ ဘဏ္ဍာတိုက်၊ စစ်တပ်၊ နှင့် မိတ်ဖက်မဟာမိတ်—အပြန်အလှန် အထောက်အကူပြုသော ဤခုနစ်ပါးကို ‘နိုင်ငံ’ (ရာဇ္ယ) ဟု ခေါ်သည်။”

Verse 2

स्वसमृद्धिष्वित्यादिः, मीनव्रतचरिष्णुतेत्यन्तः ज पुस्तके नास्ति राज्याङ्गानां वरं राष्ट्रं साधनं पालयेत् सदा कुलं शीलं वयः सत्त्वं दाक्षिण्यं क्षिप्रकारिता

‘ကိုယ်ပိုင်စည်းစိမ်၌…’ ဟူသောစကားမှ စ၍ ‘…မီနဝြတ (mīna-vrata) ကိုကျင့်သူ’ ဟူသောအဆုံးထိ—ဤပိုဒ်သည် ‘ja’ လက်ရေးမူတွင် မတွေ့ရ။ နိုင်ငံတော် (rāṣṭra) သည် မင်းနိုင်ငံ၏ အင်္ဂါများအနက် အထူးအရေးကြီးဆုံးဖြစ်၍၊ ထိုကို ထိန်းသိမ်းရန် လိုအပ်သော အရင်းအမြစ်နှင့် ကိရိယာများကို အမြဲကာကွယ်ရမည်—မျိုးရိုး၊ အကျင့်သီလ၊ အသက်အရွယ်၊ သတ္တိ/တည်ကြည်မှု၊ စေတနာကောင်းမှု၊ လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်မှုတို့ကို အရည်အချင်းအဖြစ် စဉ်းစား၍။

Verse 3

अविसंवादिता सत्यं वृद्धसेवा कृतज्ञता दैवसम्पन्नता बुद्धिरक्षुद्रपरिवारता

စကားနှင့်အလုပ် မကွဲလွဲသော သစ္စာတည်မှု၊ သစ္စာကို အခြေခံ၍ နေထိုင်ခြင်း၊ အိုမင်းသူများကို စောင့်ရှောက်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်း၊ နတ်ဘုရားကံကောင်းခြင်း (दैवसम्पन्नता) ရှိခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာ၊ နှင့် အနိမ့်မကျသော မိတ်ဆွေဝန်းကျင်ရှိခြင်း—ဤတို့သည် (ကောင်းမြတ်) ဂုဏ်တရားများ ဖြစ်သည်။

Verse 4

शक्यसामन्तता चैव तथा च दृढभक्तिता दीर्घदर्शित्वमुत्साहः शुचिता स्थूललक्षिता

အနီးအနားရှိ စာမန်တ (feudatories) များကို ထိန်းနိုင်သော စွမ်းရည်၊ ထို့ပြင် မခွဲမခွာ သစ္စာတည်ကြည်မှု; အဝေးမြင်မှုနှင့် တက်ကြွကြိုးပမ်းမှု; အကျင့်အကြံ သန့်ရှင်းမှု; နှင့် ကောင်းမြတ်သော အကျင့်သဘောကို ထင်ရှားစွာ ပြသသော လက္ခဏာများ—ဤတို့ကိုလည်း (ပိုင်ဆိုင်) ရမည်။

Verse 5

विनीतत्वं धार्मिकता साधोश् च नृपतेर्गुणाः प्रख्यातवंशमक्रूरं लोकसङ्ग्राहिणं शुचिं

နှိမ့်ချမှု (vinīta), ဓမ္မတရားကို လိုက်နာခြင်း, နှင့် သာဓုကဲ့သို့ သန့်ရှင်းသော အကျင့်—ဤတို့သည် မင်း၏ ဂုဏ်တရားများ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် (မင်းသည်) နာမည်ကြီးသော မျိုးရိုးရှိ၍၊ ရက်စက်မှုမရှိ၊ ပြည်သူကို စည်းလုံးညီညွတ်စေသောသူ ဖြစ်ကာ၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရမည်။

Verse 6

कुर्वीतात्सहिताङ्क्षी परिचारं महीपतिः वाग्मी प्रगल्भः स्मृतिमानुदग्रो बलवान् वशी

မြေရှင်မင်းသည် အကူအညီပေးသူအဖြစ် သတိရှိ၍ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်တတ်သူကို ခန့်ထားရမည်။ ထိုသူသည် စကားပြောကောင်း၊ ယုံကြည်မှုရှိ၍ ရဲရင့်၊ တာဝန်ကို မှတ်မိတတ်၊ တက်ကြွမောမပန်း၊ အားကောင်း၊ နှင့် ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူ ဖြစ်ရမည်။

Verse 7

नेता दण्डस्य निपुणः कृतशिल्पपरिग्रहः पराभियोगप्रसहः सर्वदुष्टप्रतिक्रिया

ဒဏ္ဍကို ကိုင်တွယ်သူ (တရားမျှတရေးအုပ်ချုပ်သူ) သည် ဒဏ္ဍ (အပြစ်ပေးစည်းကမ်း) တွင် ကျွမ်းကျင်ရမည်၊ လက်တွေ့အနုပညာနှင့် သင်တန်းပညာများဖြင့် လေ့ကျင့်ပြီးသားဖြစ်ရမည်၊ ရန်လိုသော စွပ်စွဲမှုနှင့် တရားစွဲဆိုမှုများကို ခံနိုင်ရည်ရှိရမည်၊ မကောင်းမှုအမျိုးမျိုးကို တုံ့ပြန်ကာကွယ်နိုင်ရမည်။

Verse 8

प्रवृत्तान्ववेक्षी च सन्धिविग्रहतत्त्ववित् गूढमन्त्रप्रचारज्ञो देशकालविभागवित्

သူသည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော ကိစ္စရပ်များကို စောင့်ကြည့်သုံးသပ်သူဖြစ်ရမည်၊ မိတ်ဖက်မှုနှင့် ရန်လိုမှု၏ အခြေခံသဘောတရားမှန်ကို သိသူဖြစ်ရမည်၊ လျှို့ဝှက်အကြံဉာဏ်၏ အသုံးချမှုနှင့် ဖြန့်ဝေမှုကို နားလည်သူဖြစ်ရမည်၊ နေရာနှင့် အချိန်ကို သင့်လျော်စွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်တတ်သူဖြစ်ရမည်။

Verse 9

आदाता सम्यगर्थानां विनियोक्ता च पात्रवित् क्रोधलोभभयद्रोहदम्भचापलवर्जितः

သူသည် ငွေကြေးကို မှန်ကန်စွာ ရယူတတ်သူ၊ သင့်လျော်စွာ ခွဲဝေသုံးစွဲတတ်သူ၊ ထိုက်တန်သော လက်ခံသူကို သိမြင်တတ်သူ ဖြစ်ရမည်။ ထို့ပြင် ဒေါသ၊ လောဘ၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ သစ္စာဖောက်မှု၊ ဟန်ဆောင်မှုနှင့် စိတ်မတည်ငြိမ်မှုတို့မှ ကင်းလွတ်ရမည်။

Verse 10

परोपतापपैशून्यमात्सर्येर्षानृतातिगः वृद्धोपदेशसम्पन्नः शक्तो मधुरदर्शनः

သူသည် အခြားသူများကို နာကျင်စေခြင်းနှင့် အပြစ်တင်ပြောဆိုခြင်း (စော်ကားပြောဆိုခြင်း) မှ ကင်းလွတ်ရမည်။ မနာလိုမှု၊ မနာကျင်မုန်းတီးမှုနှင့် မုသားတို့ကို ကျော်လွန်ပြီး၊ အရွယ်ကြီးသူများ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့် ပြည့်စုံကာ၊ စွမ်းရည်ရှိ၍ ရုပ်ရည်နှင့် အမူအရာသည် နူးညံ့ချိုသာရမည်။

Verse 11

गुणानुरागस्थितिमानात्मसम्पद्गुणाः स्मृताः कुलीनाः शुचयः शूराः श्रुतवन्तो ऽनुरागिणः

သီလဂုဏ်ကို ချစ်မြတ်နိုး၍ တည်ကြည်သူများ၊ အတွင်းစိတ်ဓနနှင့် ကောင်းသောဂုဏ်ရည်များဖြင့် ပြည့်စုံသူများကို အမှန်တကယ် မြင့်မြတ်သောသူများဟု မှတ်ယူကြသည်။ သူတို့သည် အကျင့်သန့်ရှင်း၍ ရဲရင့်ကာ ပညာရှိပြီး ချစ်ခင်သဘောထားကောင်းသူများဖြစ်သည်။

Verse 12

एत् सदेत्यन्तः पाठः ग पुस्तके नास्ति तद्वच्च दृढभक्तितेति ग कृतशिल्पः स्ववग्रह इति घ , ञ च सर्वदुष्टप्रतिग्रह इति ख , घ , छ च परच्छिद्रान्ववेक्षी चेति घ , ञ च गुणवन्तो ऽनुगामिन इति ग दण्डनीतेः प्रयोक्तारः सचिवाः स्युर्महीपतेः सुविग्रहो जानपदः कुलशीककलान्वितः

ဝန်ကြီး (saciva) များသည် မင်း၏ ဒဏ္ဍနီတိ (daṇḍanīti) အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အပြစ်ပေးရေး မူဝါဒကို အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ခန္ဓာသန်မာ သင့်တော်၍ နိုင်ငံရေးရာကိစ္စများတွင် အတွေ့အကြုံရှိကာ မိသားစုဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကောင်းမွန်ပြီး အနုပညာနှင့် လက်တွေ့ကျွမ်းကျင်မှုများ ပြည့်စုံရမည်။

Verse 13

वाग्मी प्रगल्भश् चक्षुष्मानुत्साही प्रतिपत्तिमान् स्तम्भचापलहीनश् च मैत्रः क्लेशसहः शुचिः

သူသည် စကားပြောကျွမ်းကျင်၍ ယုံကြည်မှုရှိကာ မြင်ကွင်းရှင်းလင်း၊ စွမ်းအားထက်သန်၍ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းကောင်းရမည်။ မာနကြီးခြင်းနှင့် အလျင်အမြန်ပြောင်းလဲတတ်ခြင်းကင်း၍ မိတ်ဆွေသဘောရှိ၊ ခက်ခဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိကာ အကျင့်သန့်ရှင်းရမည်။

Verse 14

सत्यसत्त्वधृतिस्थैर्यप्रभावारोग्यसंयुतः कृतशिल्पश् च दक्षश् च प्रज्ञावान् धारणान्वितः

သစ္စာတရား၊ သမာဓိ၊ သတ္တိခိုင်မာမှု၊ တည်ငြိမ်မှု၊ ကိုယ်ပိုင်သြဇာနှင့် ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်မှုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံရမည်။ အနုပညာနှင့် လက်မှုအတတ်များကို လေ့ကျင့်ပြီး ကျွမ်းကျင်ထိရောက်ကာ ဉာဏ်ပညာရှိ၍ မှတ်ဉာဏ်နှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု ခိုင်မာသူ—ဤသည်က စံပြပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။

Verse 15

दृढभक्तिरकर्ता च वैराणां सचिवो भवेत् स्मृतिस्तत्परतार्थेषु चित्तज्ञो ज्ञाननिश् चयः

သူသည် သစ္စာတည်ကြည်၍ ကိုယ့်စိတ်အလိုလို မလုပ်ဆောင်သူ ဖြစ်ရမည်။ ရန်သူနှင့် ဆက်ဆံရာတွင်ပင် အကြံပေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်ရမည်။ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသောကိစ္စများကို ယုံကြည်ရသော မှတ်ဉာဏ်ရှိ၍ စိတ်အခြေအနေကို သိမြင်သူ၊ ဗဟုသုတအပေါ် သေချာခိုင်မာသော ယုံကြည်ချက်ရှိသူ ဖြစ်ရမည်။

Verse 16

दृढता मन्त्रगुप्तिश् च मन्त्रिसम्पत् प्रकीर्तिता त्रय्यां च दण्डनीत्यां च कुशलः स्यात् पुरोहितः

တည်ကြည်ခိုင်မာမှုနှင့် အကြံပေးချက်ကို လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းကို ဝန်ကြီး၏ အထူးကောင်းမြတ်မှုဟု ကြေညာထားသည်။ ထို့ပြင် ရာဇပုရောဟိတ် (purohita) သည် ဝေဒသုံးပါး (trayyā) နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အပြစ်ပေးရေး၏ ဒဏ္ဍနီတိ (daṇḍanīti) တို့တွင် ကျွမ်းကျင်ရမည်။

Verse 17

अथर्वदेवविहितं कुर्याच्छान्तिकपौष्टिकं साधुतैषाममात्यानां तद्विद्यैः सह बुद्धिमान्

ပညာရှိသော မင်းသည် အထရ္ဝဝေဒ၌ သတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စည်းစိမ်တိုးပွားစေသော ရှာန္တိက၊ ပေါုෂ္တိက အခမ်းအနားများကို ထိုဗေဒဗိဇ္ဇာကျွမ်းကျင်သူများနှင့်အတူ ဆောင်ရွက်၍ မိမိအမတ်များ၏ ကောင်းကျိုးနှင့် သမာဓိကောင်းမွန်မှုအတွက် ဖြစ်စေသင့်သည်။

Verse 18

चक्षुष्मत्तां च शिल्पञ्च परीक्षेत गुणद्वयं स्वजनेभ्यो विजानीयात् कुलं स्थानमवग्रहं

အရည်အချင်းနှစ်ရပ်—မြင်ကွင်းရှင်းလင်းသော ခွဲခြားသိမြင်မှုနှင့် လက်တွေ့ကျသော လက်ရာကျွမ်းကျင်မှု—ကို စိစစ်ရမည်။ ထို့ပြင် မိမိအမျိုးအနွယ်မှတစ်ဆင့် ထိုသူ၏ မျိုးရိုးကူလ၊ လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ယုံကြည်ရနိုင်မှု (အတိတ်မှတ်တမ်း) ကို သိရှိရမည်။

Verse 19

परिकर्मसु दक्षञ्च विज्ञानं धारयिष्णुतां गुणत्रयं परीक्षेत प्रागलभ्यं प्रीतितां तथा

ခန့်အပ်မီ အရည်အချင်းသုံးရပ်—လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်မှု၊ မှန်ကန်သော ဗဟုသုတ၊ နှင့် တည်ကြည်စွာ ဆက်လက်ထမ်းဆောင်နိုင်မှု—ကို စိစစ်ရမည်။ ထို့အပြင် အတိတ်အပြုအမူနှင့် သဘောထားကောင်းမြတ်၍ သစ္စာရှိလိုစိတ် (ပျော်ရွှင်သည့် သစ္စာ) ကိုလည်း စမ်းသပ်ရမည်။

Verse 20

कथायोगेषु बुद्ध्येत वाग्मित्वं सत्यवादितां उतसाहं च प्रभावं च तथा क्लेशसहिष्णुतां

ပုံပြင်ပြောဆိုရေးသားခြင်း၏ စည်းကမ်းတကျ အနုပညာတွင် ဗဟုသုတဖြင့် စဉ်းစားတတ်ကာ—ဝါဂ္မိတ (အပြောအဆိုကျွမ်းကျင်မှု)၊ အမှန်တရားပြောဆိုမှု၊ စိတ်အားထက်သန်မှု၊ သက်ရောက်အာနိသင်/သြဇာလွှမ်းမိုးနိုင်မှု၊ နှင့် ဒုက္ခကလေးရှ်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိမှု—တို့ကို ပြုစုပျိုးထောင်ရမည်။

Verse 21

धृतिं चैवानुरागं च स्थैर्यञ्चापदि लक्षयेत् भक्तिं मैत्रीं च शौचं च जानीयाद्व्यवहारतः

ဒုက္ခအခက်အခဲကြုံရာတွင် သည်းခံတည်ကြည်မှုနှင့် ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုကိုလည်းကောင်း၊ အရေးပေါ်ကာလ၌ မတုန်မလှုပ် တည်ငြိမ်မှုကိုလည်းကောင်း သတိပြုသိမြင်ရမည်။ ထို့ပြင် လက်တွေ့ဆက်ဆံရေးမှတစ်ဆင့် ဘက္တိ (သဒ္ဓါ/သစ္စာပူဇော်မှု)၊ မိတ်သဟာယစိတ်၊ နှင့် သန့်ရှင်းသမာဓိရှိသော အကျင့်ကို သိရှိရမည်။

Verse 22

कृतशीलश्चेति ज चिन्तको ज्ञाननिश् चय इति ग परीक्षेत गुणत्रयमिति ज प्रतिभां तथेति ज स्वजनेभ्य इत्य् आदिः, क्लेशसहिष्णुतामित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति संवासिभ्यो बलं सत्त्वमारोग्यं शीलमेव च अस्तब्धतामचापल्यं वैराणां चाप्यकीर्तनं

အတူနေထိုင်သောသူများ (နီးစပ်သောအဖော်အပေါင်း) ထံမှ အားခွန်၊ သတ္တိ၊ ကျန်းမာရေးကောင်းမှုနှင့် သီလကောင်းမှုကို ရယူသင့်သည်။ ထို့ပြင် မာနမကြီးသော နှိမ့်ချမှုနှင့် မလှုပ်လှဲသော တည်ငြိမ်မှုကိုလည်း ရယူရမည်။ ရန်သူများအကြားတွင်ပင် မကောင်းသတင်းမထွက်အောင် (မနာမည်ဆိုးမဖြစ်အောင်) နေရမည်။

Verse 23

प्रत्यक्षतो विजानीयाद् भद्रतां क्षुद्रतामपि फलानुमेयाः सर्वत्र परोक्षगुणवृत्तयः

ထင်ရှားသောအရာမှ တိုက်ရိုက်သိမြင်၍ ကောင်းမြတ်မှုနှင့် နိမ့်ကျမှုကိုပါ ခွဲခြားသိရမည်။ အကြောင်းမူကား နေရာတိုင်းတွင် ဖုံးကွယ်နေသော ဂုဏ်သတ္တိတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုသည် ၎င်းတို့၏ အကျိုးရလဒ်မှ အနုမာနဖြင့် ခန့်မှန်းသိနိုင်သည်။

Verse 24

शस्याकरवती पुण्या खनिद्रव्यसमन्विता गोहिता भूरिसलिला पुण्यैर् जनपदैर् युता

ကောင်းချီးမင်္ဂလာရှိသော မြေဒေသဟူသည် သီးနှံပေါများ၍ သတ္တုတွင်းရင်းမြစ်များနှင့် ပြည့်စုံကာ နွားတို့အတွက် အကျိုးရှိပြီး ရေစီးရေမြစ်ပေါများသည့်အပြင် ကုသိုလ်ကောင်းသော လူနေအရပ်ဒေသများနှင့် ဆက်စပ်နေသော မြေဖြစ်သည်။

Verse 25

रम्या सकुञ्जरबला वारिस्थलपथान्विता अदेवमातृका चेति शस्यते भूरिभूतये

နေရာတစ်ခုသည် စည်းစိမ်ပေါများရန် ချီးမွမ်းခံရသည်မှာ ၎င်းနေရာသည် လှပ၍ ဆင်ကဲ့သို့ အားကောင်းကာ ရေရှိပြီး မြေပြင်ခိုင်မာ၍ လမ်းကြောင်းများပါရှိသည့်အပြင် အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော မိခင်နတ်ဝိညာဉ်တို့၏ ထိခိုက်မှုမရှိသောအခါ ဖြစ်သည်။

Verse 26

शूद्रकारुवणिक्प्रायो महारम्भः कृषी बलः सानुरागो रिपुद्वेषी पीडासहकरः पृथुः

သူသည် အများအားဖြင့် ရှူဒြ၊ လက်မှုပညာရှင်နှင့် ကုန်သည်တို့နှင့် နီးစပ်လေ့ရှိသည်။ ကြီးမားသောလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်တတ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အားခွန်ကို ချစ်မြတ်နိုးသည်။ ချစ်ခင်ကြင်နာတတ်သော်လည်း ရန်သူကို မုန်းတီးကာ ဒုက္ခပင်ပန်းမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကျယ်ဝန်း (ထူထဲ) သည်။

Verse 27

नानादेश्यैः समाकीर्णो धार्मिकः पशुमान् बली ईदृक्जनपदः शस्तो ऽमूर्खव्यसनिनायकः

ဒေသအမျိုးမျိုးမှ လူများဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ဓမ္မကိုလိုက်နာကာ တိရစ္ဆာန်ပစ္စည်းများစွာရှိပြီး အင်အားတောင့်တင်းသော နိုင်ငံသည် ချီးမွမ်းထိုက်၏။ အထူးသဖြင့် မိုက်မဲမှုမရှိ၊ အကျင့်ဆိုးများ၏ ကျွန်မဖြစ်သော အုပ်ချုပ်သူက ဦးဆောင်လျှင် ပို၍ကောင်း၏။

Verse 28

पृथुसीमं महाखातमुच्चप्राकारतोरणं पुरं समावसेच्छैलसरिन्मरुवनाश्रयं

နယ်နိမိတ်ကျယ်ပြန့်၍ ချောင်းကန်ကြီး (မိုတ်) ရှိကာ မြင့်မားသော ကာရံတံတိုင်းနှင့် တံခါးတော်များပါသော မြို့ကို တည်ထောင်သင့်သည်။ ထိုမြို့သည် တောင်တန်း၊ မြစ်ရေ၊ သဲကန္တာရနှင့် တောအုပ်တို့ကို အားထား၍ တည်နေရာချရမည်။

Verse 29

जलवद्धान्यधनवद्दुर्गं कालसहं महत् औदकं पार्वतं वार्क्षमैरिणं धन्विनं च षट्

ခံတပ်သည် ရေ၊ စပါးနှံ (အာဟာရ) နှင့် ဥစ္စာဓနတို့ဖြင့် ပြည့်စုံရမည်။ ကြီးမား၍ အချိန်ကာလကို ခံနိုင်ရည်ရှိရမည်။ ခံတပ်အမျိုးအစား ခြောက်မျိုးမှာ—ရေခံတပ်၊ တောင်ခံတပ်၊ တော/သစ်ပင်ခံတပ်၊ သဲကန္တာရခံတပ်၊ ခြောက်သွေ့မြေပြင်ခံတပ်နှင့် သဲမြေခြောက်ခံတပ် တို့ဖြစ်သည်။

Verse 30

ईप्सितद्रव्यसम्पूर्णः पितृपैतामहोचितः धर्मार्जितो व्ययसहः कोषो धर्मादिवृद्धये

ဘဏ္ဍာတိုက် (ကိုष) သည် လိုအပ်၍ ရှာဖွေလိုသော အရင်းအမြစ်များဖြင့် ပြည့်စုံရမည်။ ဖခင်နှင့် အဘိုးဘွားတို့က ဆက်ခံထားသော စံနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ ဓမ္မတရားဖြင့် ရရှိထား၍ အသုံးစရိတ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိရမည်—ဓမ္မနှင့် အခြားသော လူ့ဘဝရည်မှန်းချက်များ တိုးပွားစေရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

Verse 31

पितृपैतामहो वश्यः संहतो दत्तवेतनः विख्यातपौरुषो जन्यः कुशुलः शकुनैर् वृतः

သူသည် ဖခင်ဘက်နှင့် ဘိုးဘွားဘက် အမျိုးအနွယ်ရှိသူဖြစ်၍ ထိန်းချုပ်လွယ်ကူ၊ စည်းကမ်းရှိပြီး စုစည်းညီညွတ်ကာ လစာပေးထားသော အမှုထမ်းဖြစ်သည်။ သတ္တိဗလကြောင့် နာမည်ကြီး၍ စစ်ရေးအမျိုးအစားမှ မွေးဖွားလာသူ၊ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ကာ နိမိတ်ဖတ်သူ (သကူန) များက လိုက်ပါဝန်းရံကြသည်။

Verse 32

नानाप्रहणोपेतो नानायुद्धविशारदः सत्त्वमारोग्यं कुलमेव चेति ज मख्यव्यसननायक इति ग उच्चप्रकारगोपुरमिति घ , ञ च नानायोधसमाकीर्णौ नीराजितहयद्विपः

လက်နက်အမျိုးမျိုးကို ကိုင်ဆောင်၍ စစ်ပွဲနည်းလမ်းအမျိုးမျိုးတွင် ကျွမ်းကျင်သူ—ဤသည်တို့သည် လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ သတ္တိ၊ ရောဂါကင်းစင်မှု၊ မြင့်မြတ်သော မျိုးရိုး—ဤသည်ကို «ja» ဟု ခေါ်သည်။ ကပ်ဘေးနှင့် အကျင့်ဆိုး/စွဲလမ်းမှုတို့ကို ကျော်လွှားစေသော ခေါင်းဆောင်—ဤသည် «ga» ဖြစ်သည်။ မြင့်မားသော တံတိုင်းနှင့် တံခါးတော်ပေါက် (ဂိုပူရ) ပါသော ကာကွယ်ရေးမြို့တော်—ဤသည် «gha» ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် «ña» ဟူသည်မှာ စစ်သည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြည့်နှက်၍ မြင်းနှင့် ဆင်တို့ကို အလှဆင်တောက်ပစေထားသော စစ်တပ်တည်နေရာ ဖြစ်သည်။

Verse 33

प्रवासायासदुःखेषु युद्धेषु च कृतश्रमः अद्वैधक्षत्रियप्रायो दण्डो दण्डवतां मतः

ခရီးသွားခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်းနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ကြောင့် ဖြစ်သော အခက်အခဲများတွင်လည်းကောင်း၊ စစ်ပွဲများတွင်လည်းကောင်း—အပြစ်ဒဏ်ဟူသည်ကို ဒဏ်ပေးနည်းကို သိသူတို့က “အလုပ်ပင်ပန်းမှုကို ခံပြီးသား” သဘောဖြစ်သော ဒဏ်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ထိုဒဏ်ကို အဓိကအားဖြင့် က္ଷတ္တရိယ (kṣatriya) ပေါ်တွင် ချမှတ်ရမည်၊ နှစ်မျိုးနှစ်စား မလှည့်စားဘဲ တည့်တည့်မတ်မတ်၊ မျှတစွာ ဖြစ်ရမည်။

Verse 34

योगविज्ञानसत्त्वारूढ्यं महापक्षं प्रियम्वदं आयातिक्षममद्वैधं मित्रं कुर्वीत सत्कुलं

မိတ်ဆွေပြုရန်မှာ မျိုးရိုးကောင်းသောသူကို ရွေးရမည်—ယောဂနှင့် မှန်ကန်သော ဗဟုသုတ၌ တည်မြဲသူ၊ မဟာပက္ခ (မဟာမိတ်/ထောက်ခံသူများ) ဖြင့် အားကောင်းသူ၊ စကားချိုမြိန်သူ၊ ကံမကောင်းမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိသူ၊ မာနမူးယစ်မှုကင်းသူ၊ နှစ်မျိုးစိတ်မရှိဘဲ တစ်စိတ်တစ်သဘောဖြစ်သူကို မိတ်ဆွေပြုသင့်သည်။

Verse 35

दूरादेवाभिगमनं स्पष्टार्थहृदयानुगा वाक् सत्कृत्य प्रदानञ्च त्रिविधो मित्रसङ्ग्रहः

အဝေးမှပင် သွားရောက်ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ အဓိပ္ပါယ်ရှင်းလင်း၍ နှလုံးသားနှစ်သက်စေသော စကားကို ပြောခြင်း၊ နှင့် လေးစားဂုဏ်ပြုကာ လက်ဆောင်ပေးခြင်း—ဤသုံးပါးသည် မိတ်ဆွေစုဆောင်းခြင်း၏ သုံးမျိုးသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။

Verse 36

धर्मकामार्थसंयोगो मित्रात्तु त्रिविधं फलं औरसं तत्र सन्नद्धं तथा वंशक्रमागतं

မိတ်ဆွေထံမှ အကျိုးသုံးပါး ပေါ်ထွန်းသည်—ဓမ္မ (တာဝန်နှင့် မှန်ကန်မှု), ကာမ (သင့်လျော်သော ပျော်ရွှင်မှု), နှင့် အာဓ (ပစ္စည်းဥစ္စာ/အကျိုးအမြတ်) တို့၏ ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်သည်။ ထိုမိတ်သဟာယ၌လည်း သားရင်းသားသမီးကဲ့သို့ သဘာဝကျသော ချည်နှောင်မှုအဖြစ် ခိုင်မြဲစွာ တည်ရှိပြီး၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်အလိုက် ဆက်ခံရသော အရာကဲ့သို့လည်း ဖြစ်သည်။

Verse 37

रक्षितं व्यसनेभ्यश् च मित्रं ज्ञेयं चतुर्विधं मित्रे गुणाः सत्यताद्याः समानसुखदुखता

မိတ်ဆွေကို လေးမျိုးရှိသည်ဟု သိရမည်။ အကျပ်အတည်းနှင့် ဘေးဒဏ်များမှ ကာကွယ်ပေးသူသည် မိတ်ကောင်းဖြစ်သည်။ မိတ်ဆွေ၏ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ သစ္စာမှ စ၍ ပျော်ရွှင်မှုနှင့် ဝမ်းနည်းမှုကို တူညီစွာ မျှဝေကာ အတူတကွ ရပ်တည်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

Verse 38

वक्ष्ये ऽनुजीविनां वृत्ते सेवी सेवेत भूपतिं दक्षता भद्रता दार्ढ्यं क्षान्तिः क्लेशसहिष्णुता

ဝန်ထမ်းအဖြစ် အသက်မွေးသူတို့၏ သင့်လျော်သော အကျင့်အကြံကို ငါရှင်းပြမည်။ အမှုထမ်းသည် ဘုရင်ကို အမှုဆောင်ရမည်၊ ကျွမ်းကျင်မှု၊ သဘောကောင်းမှု၊ ခိုင်မာမှု၊ သည်းခံမှုနှင့် ဒုက္ခကို ခံနိုင်ရည်ရှိမှုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံရမည်။

Verse 39

सन्तोषः शीलमुत्साहो मण्डयत्यनुजीविनं यथाकालमुपासीत राजानं सेवको नयात्

ကျေနပ်တတ်မှု၊ အကျင့်သီလကောင်းမှုနှင့် အားထုတ်ကြိုးစားမှုတို့သည် အားကိုးနေထိုင်ရသူ (ဝန်ထမ်း) ကို တင့်တယ်စေသည်။ ဝန်ထမ်းသည် သင့်တော်သောအချိန်များတွင် ဘုရင်ထံ ဝင်ရောက်အမှုဆောင်ကာ နည်းလမ်းမှန်ကန်သော မူဝါဒဖြင့် ပြုမူရမည်။

Verse 40

परस्थानगमं क्रौर्यमौद्धत्यं मत्सरन्त्यजेत् विगृह्य कथनं भृत्यो न कुर्याज् ज्यायसा सह

သူသည် အကြောင်းမဲ့ အခြားသူတို့၏နေရာသို့ သွားခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းမှု၊ မာန်မာနနှင့် မနာလိုမှုတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ဝန်ထမ်းသည် ရန်ဖြစ်ပြီးနောက် အထက်လူကြီးနှင့် အငြင်းပွားစကားများ မပြောရ။

Verse 41

गुह्यं मर्म च मन्त्रञ्च न च भर्तुः प्रकाशयेत् रक्ताद् वृत्तिं समीहेत विरक्तं सन्त्यजेन्नृपं

လျှို့ဝှက်သောအရာ၊ အရေးကြီးသော အားနည်းချက်နှင့် မန္တရကို ခင်ပွန်းထံ မဖော်ပြရ။ မေတ္တာထား၍ ချစ်ခင်ကာ ကူညီပေးသူထံမှ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို ရှာဖွေရမည်၊ စိတ်မဝင်စားတော့သော ဘုရင်ကိုမူ စွန့်ခွာရမည်။

Verse 42

अकार्ये प्रतिषेधश् च कार्ये चापि प्रवर्तनं सङ्क्षेपादिति सद्वृत्तं बन्धुमित्रानुजीविनां

မလုပ်သင့်သောအရာမှ မိမိနှင့် အခြားသူတို့ကို တားဆီးခြင်း၊ လုပ်သင့်သောအရာကို လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း—ဤသည်မှာ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့ကို အားကိုး၍ အသက်မွေးသူတို့အတွက် ကောင်းမွန်သောအကျင့် (သဒ္ဓဝృတ္တ) ကို အကျဉ်းချုပ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

Verse 43

मित्रं कुर्वीत सत्क्रियमिति ज तत्र सम्बद्धमिति ग आजीव्यः सर्वसत्त्वानां राजा पर्जन्यवद्भवेत् आयद्वारेषु चाप्त्यर्थं धनं चाददतीति च

“ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော အကျင့်ဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့သင့်သည်” ဟု တစ်မျိုးဖတ်ဆိုကြသည်။ “ထိုအကြောင်းအရာနှင့် ဆက်စပ်သည်” ဟု အခြားဖတ်ဆိုကြသည်။ ဘုရင်သည် သတ္တဝါအားလုံး၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖြစ်သင့်ပြီး၊ ပရဇဉ္ဉ (မိုးနတ်) ကဲ့သို့ အာဟာရပေးကာ ထောက်ပံ့ရမည်။ ထို့ပြင် တရားသဖြင့် ရယူခြင်းအတွက် ဝင်ငွေတံခါးများ (အခွန်လမ်းကြောင်းများ) တွင် ငွေကြေးကိုလည်း လက်ခံယူသည်ဟု ဆိုသည်။

Verse 44

कुर्यादुद्योगसम्पन्नानध्यक्षान् सर्वकर्मसु कृषिर्वणिक्पथो दुर्गं सेतुः कुञ्जरबन्धनं

ဘုရင်သည် အစိုးရလုပ်ငန်းအားလုံးတွင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်တတ်၍ ထိရောက်ကျွမ်းကျင်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ (အဓ്യക്ഷ) ကို ခန့်အပ်သင့်သည်—စိုက်ပျိုးရေး၊ ကုန်သွယ်လမ်းကြောင်းများ၊ ကာကွယ်ရေးခံတပ်များ၊ တံတား/တံတားလမ်းများ၊ နှင့် ဆင်များကို ချည်နှောင်ထိန်းသိမ်း စီမံခန့်ခွဲခြင်းတို့အတွက် ဖြစ်သည်။

Verse 45

खन्याकरबलादानं शून्यानां च निवेशनं अष्टवर्गमिमं राजा साधुवृत्तो ऽनुपालयेत्

သတ္တိရှိသော ဘုရင်သည် ဤအုပ်စုရှစ်မျိုးကို တရားသဖြင့် စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်စီမံရမည်—သတ္တုတွင်းမှ အခွန်/အလှူငွေကောက်ခံခြင်း၊ အခွန်ကောက်ခြင်း၊ စစ်မှုထမ်းအား ခေါ်ယူခြင်း၊ နှင့် လူမနေသော သို့မဟုတ် စွန့်ပစ်မြေများတွင် နေရာချထားခြင်း (ပြန်လည်အခြေချခြင်း) တို့ဖြစ်သည်။

Verse 46

आमुक्तिकेभ्यश् चौरेभ्यः पौरेभ्यो राजवल्लभात् पृथिवीपतिलोभाच्च प्रजानां पञ्चधा भयं

ပြည်သူတို့အတွက် ကြောက်ရွံ့ခြင်းသည် ငါးမျိုးရှိသည်—လွတ်မြောက်ထားသော (ရာဇဝတ်သား) များထံမှ၊ သူခိုးများထံမှ၊ မြို့သူမြို့သားများထံမှ၊ ဘုရင်၏ အချစ်တော်များထံမှ၊ နှင့် မြေရှင်ဘုရင်၏ လောဘကြောင့် ဖြစ်သော ကြောက်ရွံ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။

Verse 47

अवेक्ष्यैतद्भयं काले आददीत करं नृपः अभ्यन्तरं शरीरं स्वं वाह्यं राष्ट्रञ्च रक्षयेत्

ဤအန္တရာယ်ကို အချိန်တော်မီ စိစစ်ကြည့်ပြီးနောက် မင်းသည် အခွန်ကို ကောက်ခံသင့်သည်။ ထို့ပြင် မိမိကိုယ်ခန္ဓာကို အတွင်းပိုင်းမှ ကာကွယ်၍ ပြင်ပမှလည်း နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်ရမည်။

Verse 48

दण्डांस्त दण्डयेद्राजा स्वं रक्षेच्च विषादितः स्त्रियः पुत्रांश् च शत्रुभ्यो विश्वसेन्न कदाचन

မင်းသည် သင့်လျော်သောဒဏ်ခတ်မှုများဖြင့် ဒဏ်ခတ်ရမည်။ ထို့ပြင် သတိရှိ၍ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရမည်။ အမျိုးသမီးများနှင့် သားများကို ရန်သူတို့ထံမှ ကာကွယ်ရမည်၊ ရန်သူကို မည်သည့်အချိန်တွင်မျှ မယုံကြည်ရ။