Adhyaya 220

Verse 1

आणे अभिषेकमन्त्रा नामोनविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषिञ्चन्तु पान्त चेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज , ञ , ट च अथ विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सहायसम्पत्तिः पुष्कर उवाच सो ऽभिषिक्तः सहामात्यो जयेच्छत्रून्नृपोत्तमः राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथ वा

«ဤတို့သည် အဘိသေက မန္တရားများ (abhiṣeka-mantrāḥ) ဖြစ်သည်»။ ထို့ဖြင့် နှစ်ရာတစ်ဆယ့်ကိုးမြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ «သူ့ကို အဘိသေက ပြုကြပါစေ၊ သူ့ကို ကာကွယ်ကြပါစေ» စသည်—kha, ga, gha, ṅa, cha, ja, ña နှင့် ṭa ဟူသော သရအက္ခရာများဖြင့် စတင်သော မန္တရားများ။ ယခု နှစ်ရာနှစ်ဆယ်မြောက် အခန်း «အကူအညီ/မဟာမိတ်များကို ရရှိစေခြင်း» စတင်၏။ ပုရှ္ကရ (Puṣkara) က ဆိုသည်—«အဘိသေကခံပြီးသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် မင်းသည် မိမိအမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူတို့ကို အနိုင်ယူသင့်သည်။ မင်းသည် စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် (senāpati) ကို ခန့်အပ်ရမည်၊ ဗြာဟ္မဏ သို့မဟုတ် က္ଷတ္တရိယ ဖြစ်စေ»။

Verse 2

कुलीनो नीतिशास्त्रज्ञः प्रतीहारश् च नीतिवित् दूतश् च प्रियवादी स्यादक्षीणो ऽतिबलान्वितः

ပရတီဟာရ (pratīhāra) သည် မျိုးရိုးမြင့်၍ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံကို သိကျွမ်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးနည်းဗျူဟာကို ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သင့်သည်။ ဒူတ (dūta) သည် စကားချိုသာ၍ မပင်ပန်းမနား၊ အလွန်အားကောင်းသူ ဖြစ်သင့်သည်။

Verse 3

ताम्बूलधारी ना स्त्री वा भक्तः क्लेशसहप्रियः सान्धिविग्रहिकः कार्यः षाड्गुण्यादिविशारदः

သံဓိ-ဝိဂ္ရဟိက (sandhi-vigrahika) ဟူသော ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် စစ်ရေးကို ကိုင်တွယ်သည့် အရာရှိကို ခန့်အပ်ရာတွင် ယောက်ျားဖြစ်ရမည်၊ မိန်းမမဟုတ်ရ။ သစ္စာရှိ၍ ကျပ်တည်းခက်ခဲမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိသူ၊ တာမ္ဗူလ (tāmbūla) ကို အမြဲဆောင်ထားသူ ဖြစ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် ခြောက်မျိုးမူဝါဒ (ṣāḍguṇya) နှင့် ဆက်စပ်သော မဟာဗျူဟာများကို ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်။

Verse 4

खड्गधारी रक्षकः स्यात्दारथिः स्याद्बलादिवित् सूदाध्यक्षो हितो विज्ञो महानसगतो हि सः

ဓားကိုင်သူသည် ကာကွယ်သူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်။ ရထားမောင်းသူသည် အင်အားနှင့် ဆက်စပ်သဘောတရားများကို နားလည်သူ ဖြစ်ရမည်။ မီးဖိုချောင်နှင့် စားနပ်ရိက္ခာအုပ်ချုပ်သူသည် စေတနာကောင်း၍ ကျွမ်းကျင်ရမည်၊ အကြောင်းမူကား သူသည် မဟာမီးဖိုချောင် (နန်းတော်သိုလှောင်) နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။

Verse 5

सभासदस्तु धर्मज्ञा लेखको ऽक्षरविद्धितः आह्वानकालविज्ञाः स्युर्हिता दौवारिका जनाः

အမတ်အဖွဲ့ဝင်များသည် ဓမ္မကို သိမြင်သူများ ဖြစ်ရမည်။ စာရေးသည် အက္ခရာရေးသားမှု၌ ကျွမ်းကျင်ရမည်။ ခေါ်ယူရန် သင့်တော်သော အချိန်ကို သိသော အမှုထမ်းများ ရှိရမည်၊ တံခါးစောင့်တို့သည် ယုံကြည်ထိုက်၍ စေတနာကောင်းရမည်။

Verse 6

रत्नादिज्ञो धनाध्यक्षः अनुद्वारे हितो नरः स्यादायुर्वेदविद्वैद्यो गजध्यक्षो ऽथ हयादिवित्

ရတနာနှင့် ထိုသို့သောအရာများကို ကျွမ်းကျင်သူကို ငွေတိုက်/ဘဏ္ဍာတိုက်အုပ်ချုပ်သူအဖြစ် ခန့်ထားရမည်။ အတွင်းတံခါး၌ ယုံကြည်ထိုက်၍ စေတနာကောင်းသော လူတစ်ဦးကို တပ်ထားရမည်။ ဆရာဝန်သည် အာယုर्वေဒကို သိမြင်ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်။ ထို့အတူ ဆင်အုပ်ချုပ်သူသည် ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်၊ မြင်းနှင့် ဆက်စပ်ရာများကို သိသူလည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်ရမည်။

Verse 7

जितश्रमो गजारोहो हयाध्यक्षो हयादिवत् दुर्गाध्यक्षो हितो धीमान् स्थपतिर्वास्तुवेदवित्

သူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို အနိုင်ယူထား၍ ဆင်စီးရာ၌ ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်။ မြင်းအုပ်ချုပ်သူသည် မြင်းနှင့် ဆက်စပ်ရာများကို ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်။ ကာကွယ်ရေးခံတပ်အုပ်ချုပ်သူသည် စေတနာကောင်း၍ ဉာဏ်ပညာရှိရမည်။ ထို့ပြင် စ္ထာပတိ (အဓိကဗိသုကာ) သည် ဝါස්တုဝေဒ—အဆောက်အဦးဗေဒကို သိမြင်သူ ဖြစ်ရမည်။

Verse 8

यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते अस्त्राचार्यो नियुद्धे च कुशलो नृपतेर्हितः

လက်နက်ပညာဆရာသည် ယန္တရားဖြင့် ပစ်လွှတ်သော လက်နက်၊ လက်ဖြင့် ပစ်လွှတ်သော လက်နက်၊ မပစ်လွှတ်ဘဲ ကိုင်ဆောင်အသင့်ထားသော လက်နက်၊ ပစ်လွှတ်ပြီးနောက် ထိန်းသိမ်း/ထိန်းချုပ်ထားရသော လက်နက်တို့၌ ကျွမ်းကျင်ရမည်။ ထို့ပြင် နီးကပ်တိုက်ခိုက်ရေး၌လည်း ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ရမည်။ ထိုသို့သော ဆရာသည် ဘုရင်အတွက် အကျိုးပြုသည်။

Verse 9

वृद्धश्चान्तःपुराध्यक्षः पञ्चाशद्वार्षिकाःस्त्रियः सप्तत्यव्दास्तु पुरुषाश् चरेयुः सर्वकर्मसु

အတွင်းနန်းတော်ကို စီမံကွပ်ကဲသူသည် အသက်ကြီးရင့်သူ ဖြစ်သင့်သည်။ အသက် ၅၀ နှစ်နှင့်အထက် မိန်းမများ၊ အသက် ၇၀ နှစ်နှင့်အထက် ယောက်ျားများကို ထိုနေရာတွင် လှုပ်ရှားသွားလာ၍ လုပ်ငန်းတာဝန် အားလုံးကို ဆောင်ရွက်စေရန် ခန့်ထားသင့်သည်။

Verse 10

जाग्रत्स्यादायुधागारे ज्ञात्वा वृत्तिर्विधीयते उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः

လက်နက်တိုက်၌ အမြဲသတိရှိ၍ စောင့်ကြည့်နေစေ။ လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ အကျင့်အကြံနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနည်းလမ်းကို စိစစ်သိရှိပြီးနောက်၊ အကောင်းဆုံး၊ အနိမ့်ဆုံး၊ အလယ်အလတ်တို့ကို ခွဲခြားနားလည်ကာ ဘုရင်သည် တာဝန်များကို သင့်လျော်စွာ ခန့်အပ်စေ။

Verse 11

उत्तमाधममध्यानि पुरुषाणि नियोजयेत् ज्येच्छुः पृथिवीं राजा सहायाननयोद्धितान्

မြေကြီးကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်း၍ မှန်ကန်စွာ အုပ်ချုပ်လိုသော ဘုရင်သည် အရည်အချင်းမြင့်၊ အနိမ့်၊ အလယ်အလတ်ရှိသော ယောက်ျားများကို သင့်တော်ရာရာထူးများတွင် ခန့်ထားရမည်။ ထို့ပြင် တိုက်ခိုက်ရန် စိတ်မလိုသူများ (စစ်မဟုတ်သူများ) ကို အကူအညီပေးသူအဖြစ် ထား၍ အကြံပေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အသုံးချရမည်။

Verse 12

धर्मिष्ठान् धर्मकायेषु शूरान् सङ्ग्रामकर्मसु निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्र च तथा शुचीन्

ဓမ္မကို အလွန်သစ္စာရှိသူများကို ဥပဒေ၊ တရားမျှတမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် ခန့်ထားရမည်။ ရဲရင့်သူများကို စစ်ရေးတာဝန်များတွင်၊ ကျွမ်းကျင်သူများကို ငွေကြေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများတွင် ခန့်ထားရမည်။ ထို့အပြင် နယ်ပယ်တိုင်းတွင်လည်း သန့်ရှင်း၍ မပုပ်ပျက်သူများကို ထိုနည်းတူ ရွေးချယ်ရမည်။

Verse 13

स्त्रीषु षण्डान्नियुञ्जीत तीक्ष्णान् दारुणकर्मसु यो यत्र विदितो राज्ञा शुचित्वेन तु तन्नरं

မိန်းမများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စများတွင် ဘုရင်သည် ဥနုချ် (eunuch) များကို ခန့်ထားသင့်သည်။ ပြင်းထန်၍ ကြမ်းတမ်းသော လုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ဓာတ်ပြတ်သားသူ ယောက်ျားများကို ခန့်ထားသင့်သည်။ ထို့ပြင် ဘုရင်က မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သန့်ရှင်းမှုကြောင့် သိရှိထားသော ယောက်ျားကို ထိုသင့်တော်ရာတွင် တာဝန်ပေးအပ်ရမည်။

Verse 14

धर्मे चार्थे च कामे च नियुञ्जीताधमे ऽधमान् राजा यथार्हं कुर्याच्च उपाधाभिः परीक्षितान्

ဓမ္မ၊ ဥစ္စာနှင့် ကာမတို့ဆိုင်ရာကိစ္စများတွင် မင်းသည် အနိမ့်သူနှင့် အနိမ့်ဆုံးသူတို့ကိုပင် သူတို့၏စွမ်းရည်နှင့် ကိုက်ညီသည့် တာဝန်များသို့ ခန့်အပ်ရမည်။ ထို့ပြင် လျှို့ဝှက်အကြံအစည်ဖြင့် စမ်းသပ်စိစစ်ပြီးသူတို့ကိုလည်း သင့်လျော်သည့် ရာထူးများတွင် အသုံးချရမည်။

Verse 15

समन्त्रो च यथान्यायात् कुर्याद्धस्तिवनेचरान् तत्पदान्वेषणे यत्तानध्यक्षांस्तत्र कारयेत्

ထို့ပြင် သင့်လျော်သော မန္တရများနှင့်အတူ မင်းသည် ဥပဒေနည်းလမ်းအတိုင်း ဆင်တောသား (ခြေရာလိုက်သူ) များကို စေလွှတ်ရမည်။ ထိုခြေရာများကို ရှာဖွေရန်အတွက် ထိုနေရာ၌ ကြီးကြပ်သူများကို ခန့်အပ်၍ ညွှန်ကြားကြီးကြပ်စေရမည်။

Verse 16

यस्मिन् कर्मणि कौशल्यं यस्य तस्मिन् नियोजयेत् पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्

မည်သည့်အလုပ်တွင်မဆို ကျွမ်းကျင်သူကို ထိုအလုပ်တစ်ခုတည်းသို့ ခန့်အပ်ရမည်။ ထို့ပြင် ဖခင်နှင့် အဘိုးဘက်မှ ဆက်ခံလာသော အမှုထမ်းများကိုလည်း တာဝန်အမျိုးမျိုးတွင် အသုံးချရမည်။

Verse 17

विना दायादकृत्येषु तत्र ते हि समागताः परराजगृहात् प्राप्तान् जनान् संश्रयकाम्यया

အမွေဆက်ခံသူတို့၏ မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် တာဝန်များကို မပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း၊ သူတို့သည် ထိုနေရာ၌ စုဝေးလာကြသည်။ အခြားမင်း၏ နန်းတော်မှ (နိုင်ငံခြားအာဏာပိုင်အိမ်တော်မှ) ရောက်လာသော လူများအတွက် အကာအကွယ်နှင့် အားကိုးရာကို လိုလားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Verse 18

दुष्टानप्यथ वादुष्टान् संश्रयेत प्रयत्नतः दुष्टं ज्ञात्वा विश्वसेन्न तद्वृत्तिं वर्तयेद्वशे

မကောင်းသူတို့နှင့်ပင် ရည်ရွယ်ချက်တစ်ရပ်အတွက် ကြိုးစား၍ အားကိုးအသုံးချနိုင်သည်။ သို့သော် မကောင်းသူဟု သိမြင်ပြီးနောက် သူ့ကို ယုံကြည်မထားရ၊ သူ၏ အကျင့်အကြံအတိုင်း မိမိကိုယ်ကို အုပ်ချုပ်ခိုင်းမထားရ။

Verse 19

देशान्तरागतान् पार्श्वे चारैज्ञात्वा हि पूजयेत् शत्रवो ऽग्निवर्षं सर्पो निस्त्रिंशमपि चैकतः

အခြားဒေသများမှ လာရောက်၍ အနီးအနားတွင် နေထိုင်သူတို့ကို စုံထောက်များဖြင့် စိစစ်သိရှိပြီးနောက် မင်းသည် ထိုသူတို့ကို ဂုဏ်ပြု၍ လက်ခံသင့်သည်။ အကြောင်းမူကား ရန်သူသည် တစ်ဖက်တည်းမှပင် မီးမိုးကဲ့သို့၊ မြွေကဲ့သို့၊ ဓားကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသောပုံစံဖြင့် တိုက်ခိုက်လာနိုင်သည်။

Verse 20

रिपननर्थकृत्येष्विति ख जनानाश्रयकाम्ययेति ख भृत्या वशिष्टं विज्ञेयाः कुभृट्याश् च तथैकतः चारचक्षुर्भवेद्राजा नियुञ्जीत सदाचरान्

“(အချို့ဖတ်ချက်) ‘ရန်သူကို ထိခိုက်စေ၍ အပျက်အန္တရာယ်ကို တားဆီးသော ကိစ္စများတွင်’; (အချို့ဖတ်ချက်) ‘ပြည်သူတို့၏ အားကိုးရာ ဖြစ်လိုသော ဆန္ဒဖြင့်’ ဟူ၏။ ထို့ကြောင့် အကောင်းဆုံးသော အမှုထမ်းတို့ကိုလည်း သိမှတ်ရမည်၊ မကောင်းသော အမှုထမ်းတို့ကိုလည်း တစ်ပြိုင်နက် သိမှတ်ရမည်။ မင်းသည် စုံထောက်တို့ကို မျက်စိကဲ့သို့ထား၍ အကျင့်ကောင်းသူတို့ကို ခန့်အပ်သင့်သည်။

Verse 21

जनस्याविहितान् सौम्यांस् तथाज्ञातान् परस्परं वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान्

အို နူးညံ့သူရေ၊ မင်းသည် ပြည်သူတို့က မှန်ကန်စွာ အာမခံမထားနိုင်သူများ၊ အချင်းချင်း မသိမမြင်သူများ၊ ကုန်သည်များ၊ မန္တရား/မန္တရာကျွမ်းကျင်သူများ၊ နှစ်စဉ်ရာသီလိုက် ကုသမှုကို လုပ်ဆောင်သည့် လှည့်လည်ဆရာဝန်များကိုလည်း စောင့်ကြည့်သင့်သည်။

Verse 22

तथा प्रव्रजिताकारान् बलाबलविवेकिनः नैकस्य राजा श्रद्दध्याच्छ्रद्दध्याद् बहुवाक्यतः

ထို့အတူ မင်းသည် သံဃာ/တပသီပုံစံကို ဆောင်ထားပြီး အင်အားနှင့် အင်အားမရှိမှုကို ခွဲခြားသိနိုင်သူတို့ကို ယုံကြည်သင့်သည်။ သို့သော် လူတစ်ဦးတည်းကို မယုံကြည်လွန်ကဲသင့်ဘဲ၊ လူအများ၏ အကြံဉာဏ်ဖြင့်သာ ယုံကြည်အတည်ပြုသင့်သည်။

Verse 23

रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् शुभानामशुभानाञ्च ज्ञानङ्कुर्याद्वशाय च

ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အတွက် မင်းသည် အမှုထမ်းတို့နှင့် ပြည်သူတို့၏ ချစ်ခင်နှစ်သက်မှုနှင့် မနှစ်သက်မှုတို့ကို သိမြင်ရမည်။ ထို့ပြင် သူတို့၏ ကောင်းချက်နှင့် ချို့ယွင်းချက်များ၊ မင်္ဂလာဖြစ်သောအရာနှင့် အမင်္ဂလာဖြစ်သောအရာတို့ကိုလည်း ခွဲခြားသိရှိရမည်။

Verse 24

अनुरागकरं कर्म चरेज्जह्माद्विरागजं जनानुरागया लक्ष्म्या राजा स्याज्जनरञ्जनात्

မင်းသည် ပြည်သူတို့တွင် ချစ်ခင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ကုသိုလ်ကောင်းကမ္မကို ဆောင်ရွက်ရမည်၊ မတည်မြဲသော စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ဝိရာဂမှ ပေါက်ဖွားသော အပြုအမူတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ပြည်သူ၏ သဘောတူညီမှုကို ရယူရာမှ ပေါ်လာသော လက္ခမီ(အောင်မြင်ချမ်းသာ)ကြောင့် အုပ်ချုပ်သူသည် ပြည်သူကို ပျော်ရွှင်စေခြင်းဖြင့် မင်းအဖြစ်ကို အမှန်တကယ် ရရှိသည်။