
वागीश्वरीपूजा (Worship of Vāgīśvarī)
အဂ္နိဘုရားသည် မန္တရ-ရှာစတြာ၏ သင်ကြားမှုအတွင်း ရှင်ဝသိဋ္ဌအား ဝါဂီရှွရီ (စရஸဝတီ၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်) ကို မဏ္ဍလ၊ သမားတော်အာရုံစိုက်နည်း၊ အချိန်ကာလ၊ မန္တရဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အက္ခရာအုပ်စုများ (ဝර්ဏ) အပါအဝင် ဘုရားပူဇော်နည်းကို သင်ပေးသည်။ အစပိုင်းတွင် တောက်ပတည်ငြိမ်သော သမาธိဖြင့် အီရှွရကို အတွင်း၌ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းသော သရအသံများကို ကာကွယ်စွာ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်းကို အလေးပေးသည်။ ဝါဂီရှွရီကို အက္ခရာ ၅၀ မာလာ (ဝර්ဏမာလာ) ဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး မျက်စိသုံးလုံးရှိကာ မုဒြာဖြင့် အပေးအယူနှင့် အကြောက်ကင်းခြင်းကို ပြသ၍ မာလာနှင့် စာအုပ်ကို ကိုင်ဆောင်သည့်အဖြစ် သမားတော်မြင်ကွင်းဖော်သည်။ အဓိကကျင့်စဉ်မှာ ဝර්ဏမာလာ-ဇပ ၁သိန်းဖြစ်ပြီး ‘a’ မှ ‘kṣa’ ထိ အက္ခရာများကို ခေါင်းထိပ်မှ ပခုံးသို့ ဆင်းသက်ကာ ကိုယ်အတွင်းသို့ လူရုပ်သဏ္ဍာန်သံလှိုင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်သည်ဟု စိတ်ကူးကာ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဒိက္ခာအတွက် ဂုရုသည် နေ-လ တည်နေရာများ၊ လမ်းကြောင်း၊ တံခါးများ၊ ထောင့်ဘန်ဒ်များနှင့် အရောင်စည်းကမ်းများပါသော ကြာပန်းမဏ္ဍလကို တည်ဆောက်သည်။ ကြာပန်းခွဲခြမ်းများတွင် ဒေဝီ/ရှက္တိများကို တင်သွင်းကာ အလယ်တွင် စရஸဝတီ၊ အနီးတွင် ဝါဂီရှီနှင့် ဆက်စပ်အင်အားများ (ဟ္ရလ္လေခာ၊ စိတ္တရဝါဂီရှီ၊ ဂါယတြီ၊ ရှာင်ကရီ၊ မတိ၊ ဓြတိ၊ နှင့် ဟ္ရီṃ-ဘီဇ ရုပ်များ) ကို တည်စေသည်။ ဂီအဟုတိများဖြင့် စာဓကသည် သံစကရစ်နှင့် ပရကရစ် ကဗျာပညာကျွမ်းကျင်မှု၊ ကာဗျ-ရှာစတြာနှင့် ဆက်စပ်သိပ္ပံများတွင် အရည်အချင်းကို ရရှိကာ ဝိညာဉ်ရေးကျင့်စဉ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု-ပညာရေးအောင်မြင်မှုတို့ ပေါင်းစည်းမှုကို ပြသသည်။
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गणपूजा नाम सप्तदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः वागीश्वरीपूजा ईश्वर उवाच वागीश्वरीपूजनञ्च प्रवदामि समण्डलम् ऊहकं कालसंयुक्तं मनुं वर्णसमायुतम्
ဤသို့ အဂ္နိမဟာပုရာဏ၌ «ဂဏပူဇာ» ဟူသော အခန်း ၃၁၇ ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၃၁၈ «ဝာဂီဿဝရီပူဇာ» စတင်၏။ အရှင်က မိန့်တော်မူသည်— «ဝာဂီဿဝရီကို မဏ္ဍလပူဇာနှင့်အတူ သင်ကြားမည်။ ထိုတွင် သမาธိအတွေးအခေါ်နည်းလမ်း၊ အချိန်နှင့် ဆက်စပ်မှုများ၊ မန္တရ၊ နှင့် ဝဏ္ဏ (အသံ/အက္ခရာ) အုပ်စုတို့ ပါဝင်သည်»။
Verse 2
निषाद ईश्वरं कार्यं मनुना चन्द्रसूर्यवत् अक्षरन्न हि देयं स्यात् ध्यायेत् कुन्देन्दुसन्निभां
စိတ်ဖြင့် အတွင်းအုပ်စိုးရှင်အဖြစ် အရှင်ကို တည်စေရာ၌ လနှင့် နေကဲ့သို့ တည်ငြိမ်၍ တောက်ပစေ။ အက္ခရာများ (ရေးသားသင်္ကေတ/လျှို့ဝှက်သရ) ကို မပေးမချင်း မဖော်ထုတ်ရ; မယ်လီပန်းနှင့် လကဲ့သို့ တောက်ပသော ရုပ်သဏ္ဌာန်ကို သမาธိဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ တွေးတောရ။
Verse 3
पञ्चाशद्वर्णमालान्तु मुक्तास्रग्दामभूषिताम् वरदाभयाक्षसूत्रपुस्तकाढ्यां त्रिलोचनां
သူမသည် သက္ကတအက္ခရာ ၅၀ လုံးဖြင့် ဖွဲ့ထားသော ဝဏ္ဏမာလာ ပန်းကုံးကို ဆင်ယင်ထားပြီး ပုလဲကြိုးနှင့် ပန်းကုံးများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်။ သူမသည် အပေးအကူ (ဝရဒ) နှင့် အကြောက်ကင်း (အဘယ) မုဒြာတို့ကို ပြသကာ၊ ဂဏန်းပုတီး (အက္ရှစူတရ) နှင့် စာအုပ်ကို ကိုင်ထားပြီး၊ မျက်စိသုံးလုံးရှိသည်။
Verse 4
लक्षं जपेन्मस्तकान्तं स्कन्धान्तं वर्णमालिकां अकारादिक्षकारान्तां विशन्तीं मानवत् स्मरेत्
အက္ခရာပန်းကုံး (ဝဏ္ဏမာလာ) ကို တစ်သိန်းကြိမ် ဂျပ (japa) ပြုရမည်။ ထိုအက္ခရာစဉ်ကို ခေါင်းထိပ်မှ ပခုံးအဆုံးထိ မြင်ယောင်ကာ ‘a’ မှ ‘kṣa’ အဆုံးထိ စတင်ပြီး၊ လူရုပ်သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ ကိုယ်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည်ဟု မှတ်သားရမည်။
Verse 5
कुर्याद् गुरुश् च दीक्षार्थं मन्त्रग्राहे तु मण्डलम् सूर्याग्रमिन्दुभक्तन्तु भागाभ्यां कमलं हितं
ဒီက္ခာ (initiation) အတွက် မန္တရကို လက်ခံယူခြင်း/ပေးအပ်ခြင်း အချိန်၌ ဆရာသည် မဏ္ဍလကို ပြုလုပ်ရမည်။ အပိုင်းခွဲသတ်မှတ်ချက်များအတိုင်း စီမံထားသော ကမလ (ကြာပန်း) ပုံစံကို အကြံပြုသည်—ရှေ့ဘက်တွင် နေကို ထား၍ လကို သင့်တော်သော အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ချထားရမည်။
Verse 6
चन्द्रमसायुतमिति ञ कृतमिति ख वीथिका पदिका कर्या पद्मान्यष्टौ चतुष्पदे वीथिका पदिका वाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु
«(အစီအစဉ်အုပ်စုများကို သရအက္ခရာအမှတ်များဖြင့် ပြသည်) ‘ña’ သည် ‘လနှင့်ပေါင်းစည်းသော (candramasāyuta)’ ကို၊ ‘kha’ သည် ‘ပြုလုပ်/တည်ဆောက်ထားသော (kṛta)’ ကို ဆိုလိုသည်။ ခြေလေး (catuṣpada) ပုံစံတွင် vīthikā နှင့် padikā (လမ်းကြား/ဘေးလမ်း) ကို ‘ပဒ္မ’ ခွဲခြားမှု ၈ ခုဖြင့် စီမံရမည်။ အပြင်ဘက်တွင် vīthikā–padikā ခါးပတ်တလျှောက် တံခါးများ (dvārāṇi) ကို ခြေ၂ (dvipada) အကွာအဝေးအတိုင်း ထားရမည်။
Verse 7
उपद्वाराणित द्वच्च कोणबान्धं द्विपट्टिकम् सिदानि नव पद्मानि कर्णिका कनकप्रभा
အပေါက်ခွဲ (upadvāra) များရှိရမည်၊ နှစ်ထပ်/နှစ်မျိုး စီမံကိန်းဖြစ်ရမည်။ ထောင့်များကို ထောင့်ဖြတ်ကြိုးတန်းများဖြင့် ချည်နှောင်တည်ငြိမ်စေပြီး တံခါးကို အရွက်နှစ်ဖက် (နှစ်ရွက်တံခါး) အဖြစ် တည်ဆောက်ရမည်။ ပြီးပြည့်စုံသော ပဒ္မ ၉ ခုကို ရေးဆွဲ/တင်ထားရမည်၊ ၎င်းတို့၏ အလယ်ကရဏိကာ (karṇikā) သည် ရွှေရောင်တောက်ပလျက် ရှိ၏။
Verse 8
केशराणि विचित्राणि कोणान्रक्तेन पूरयेत् व्योमरेखान्तरं कृष्णं द्वाराणीन्द्रेभमानतः
keśara (ပန်းမွှား) များကို အလှဆင်၍ အရောင်စုံစွာ ပုံဖော်ရမည်၊ ထောင့်များကို အနီရောင်ဖြင့် ဖြည့်ရမည်။ vyoma-rekhā (ကောင်းကင်လိုင်း) များအကြား အလွတ်နေရာကို အနက်ရောင်ဖြင့် ခြယ်ရမည်၊ တံခါးများ (dvārāṇi) ကိုလည်း သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းတာချက် (Indra/ဆင် မာန) အတိုင်း စီမံရမည်။
Verse 9
मध्ये सरस्वतीं पद्मे वागीशी पूर्वपद्मके हृल्लेखा चित्रवागीशी गायत्री विश्वरूपया
ပဒ္မ၏ အလယ်၌ စရஸဝတီ (Sarasvatī) ကို ထား/စိတ်တွင် ပူဇော်မြင်ယောင်ရမည်။ အရှေ့ဘက် ပဒ္မချပ်၌ ဝါဂီရှီ (Vāgīśī) ကို၊ ထို့နောက် ဟృလ္လೇಖာ (Hṛllekhā) ကို၊ ထို့နောက် စိတ္ရဝါဂီရှီ (Citravāgīśī) ကို၊ ထို့နောက် စကြဝဠာရုပ်သဏ္ဍာန်ရှိသော ဂါယတြီ (Gāyatrī, viśvarūpa) ကို ထားရမည်။
Verse 10
शाङ्करी मतिर्धृतिश् च पूर्वाद्या ह्रीं स्ववीजकाः ध्येया सरस्वतीवच्च कपिलाज्येन होमकः संस्कृतप्राकृतकविः काव्यशास्त्रादिविद्भवेत्
Śāṅkarī၊ Mati၊ Dhṛti တို့ကို အစောပိုင်း (မတိုင်မီ) မန္တရ-အင်အားများနှင့်အတူ၊ ထို့ပြင် Hrīṃ ကိုလည်း မိမိတို့၏ bīja (မျိုးစေ့သရ) များနှင့်တကွ စရஸဝတီ၏ ရূপအဖြစ် သမาธိဖြင့် ညွှန်ကြားသကဲ့သို့ စိတ်တွင် တည်စေရာ၏။ kapilā နွား၏ ဂျီ (ghee) ဖြင့် ဟောမ (homa) ပူဇော်လျှင်၊ ထိုသူသည် သံစကရစ်နှင့် ပရာကရစ် နှစ်ဘာသာလုံးတွင် ကဗျာဆရာဖြစ်ကာ ကာဗျသတ်တရား (kāvya-śāstra) နှင့် ဆက်စပ်သိပ္ပံများကို သိမြင်သူ ဖြစ်လာမည်။
The chapter emphasizes precise mantra-phonemic methodology (varṇamālā from ‘a’ to ‘kṣa’ with a 100,000-japa target) and exact maṇḍala engineering—lotus divisions, pathways (vīthikā/padikā), door and corner-band construction, and specific color placements—linking ritual efficacy to correct design and sequence.
It disciplines speech and cognition by sacralizing sound (akṣara/varṇa) as a contemplative current entering the body, while placing learning and artistry under dharmic ritual control (dīkṣā, secrecy, homa). The promised fruit—poetic and śāstric mastery—functions as bhukti aligned with mukti through regulated practice, purity, and devotion to Sarasvatī-śakti.