HomeAgni PuranaKoshaAdhyaya 362Shloka 72
Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Kosha, Shloka 72

Bhūmi–Vana–Auṣadhi–Ādi Vargāḥ (भूमिवनौषध्यादिवर्गाः) — Lexical Groups on Earth, Settlements, Architecture, Forests, Materia Medica, and Fauna

कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे

kolaḥ pautrī varāhaḥ syāt koka īhāmṛgo vṛkaḥ lūtorṇanābhau tu samau tantuvāyaś ca markaṭe

‘Kola’ နှင့် ‘Pautrī’ သည် ဝက်တောအတွက် အမည်များဖြစ်သည်။ ‘Koka’ နှင့် ‘Īhāmṛga’ သည် ဝံပုလွေကို ရည်ညွှန်းသည်။ ‘Lūta’ နှင့် ‘Ūrṇanābha’ သည် အဓိပ္ပါယ်တူ (နှစ်ခုလုံး «ပင့်ကူ») ဖြစ်ပြီး ‘Tantuvāya’ သည် မျောက်အတွက် အမည်တစ်ခုဖြစ်သည်။

कोलःboar (kola)
कोलः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकोल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पौत्रीpautrī (a name for boar)
पौत्री:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपौत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वराहःboar
वराहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्यात्may be / is called
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
कोकःkoka (a name for wolf/jackal)
कोकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ईहामृगःīhāmṛga (a name for wolf)
ईहामृगः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईहा + मृग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वृकःwolf
वृकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
लूतःspider
लूतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ऊर्णनाभौtwo forms/words ‘ūrṇanābha’ (spider)
ऊर्णनाभौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऊर्णनाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
तुindeed / and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle
समौequal / synonymous
समौ:
Visheshana (विशेषण/Predicate)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (predicate adjective)
तन्तुवायःweaver (spider)
तन्तुवायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतन्तु + वाय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/Conjunction
मर्कटेin/for (the word) ‘monkey’
मर्कटे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमर्कट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Lord Agni (traditional Agni Purana narrator)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bibhatsa

Sandhi Resolution Notes: lūtorṇanābhau = लूतः + ऊर्णनाभौ (vowel sandhi). tantuvāyaś ca = तन्तुवायः + च (visarga sandhi to ś before c).

A
Agni
V
Varāha (boar, as an animal term)
V
Vṛka (wolf)
L
Lūta (spider)
Ū
Ūrṇanābha (spider)
M
Markaṭa (monkey)

FAQs

It imparts nighaṇṭu-vidyā (lexicographic knowledge): standardized Sanskrit synonymy for animals (boar, wolf, spider, monkey) used in interpretation, composition, and accurate reading of scriptures.

By preserving a compact Sanskrit thesaurus inside the Purana—mapping multiple regional/poetic terms to a single referent—supporting grammar, kavya usage, and precise comprehension across diverse textual traditions.

Its value is primarily intellectual and hermeneutic: correct word-knowledge (śabda-jñāna) helps prevent misreading of dharma and ritual passages, thereby supporting right understanding and proper practice.