Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Ayurveda, Shloka 3

मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः (Mṛtasañjīvanī-kara Siddha-yogaḥ) — Perfected Formulations for Revivification and Disease-Conquest

वीरकार्ये इति ख एकनामाथ सर्थकमिति ख , ञ च सर्वव्याधिविनाशकानिति ख आमलक्यभया कृष्ण वह्निः सर्वज्वरान्तकः विल्वाग्निमन्थश्योनाककाश्मर्यः पार्ला स्थिरा

vīrakārye iti kha ekanāmātha sarthakamiti kha , ña ca sarvavyādhivināśakāniti kha āmalakyabhayā kṛṣṇa vahniḥ sarvajvarāntakaḥ vilvāgnimanthaśyonākakāśmaryaḥ pārlā sthirā

«ဝီရကာရျေ» (Kha လက်ရေးမူအတိုင်း)၊ «ဧကာနာမ» နှင့် «သာရ္ထက» (Kha အတိုင်း)၊ ထို့ပြင် «သರ್ವဗျာဓိဝိနာଶက» (Kha အတိုင်း) ဟူ၍ ဖတ်ရသည်။ (ဤအရာများမှာ) အာမလကီ၊ အဘယာ၊ ကృష్ణာ၊ ဝဟ္နိ၊ သర్వဇ္ဝရာန္တက၊ ဗိလ္ဝ၊ အဂ္နိမန္ထ၊ ရျိုးနာက၊ ကာရှ္မရျ၊ ပါර්လာ နှင့် သ္ထိရာ တို့ဖြစ်သည်။

वीरकार्येin a heroic undertaking
वीरकार्ये:
Adhikarana (अधिकरण/Occasion)
TypeNoun
Rootवीर-कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (वीरस्य कार्यम्)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
एकनामa single name
एकनाम:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएक-नाम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (एकं नाम)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनुक्रमसूचक-अव्यय (then)
सार्थकम्meaningful/effective
सार्थकम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसार्थक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (एकनाम)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootञ (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सर्व-व्याधि-विनाशकान्destroyers of all diseases
सर्व-व्याधि-विनाशकान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootसर्व-व्याधि-विनाशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् (सिद्धयोगान् इत्यादि-सम्बन्धे); तत्पुरुषः (सर्वेषां व्याधीनां विनाशकाः)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
(variant marker)
:
Sambandha (सम्बन्ध/annotation)
TypeIndeclinable
Rootख (अव्यय/पाठभेदचिह्न)
Formपाठभेद-सूचक (variant-reading marker)
आमलकी-अभयाāmalakī and abhaya (harītakī)
आमलकी-अभया:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआमलकी-अभया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन/एकवचन-समाहारः; इतरेतर-द्वन्द्वः (आमलकी च अभया च)
कृष्णाkṛṣṇā (black pepper/long pepper; medicinal)
कृष्णा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वह्निःfire; (also a medicinal name)
वह्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्व-ज्वर-अन्तकःender of all fevers
सर्व-ज्वर-अन्तकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-ज्वर-अन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (वह्निः); तत्पुरुषः (सर्वेषां ज्वराणाम् अन्तकः)
विल्वbilva
विल्व:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootविल्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम (list-item)
अग्निमन्थagnimantha (a plant)
अग्निमन्थ:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootअग्निमन्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
श्योनाकśyonāka (a plant)
श्योनाक:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootश्योनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
काश्मर्यःkāśmarya (a plant)
काश्मर्यः:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootकाश्मर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम
पार्लाpārlā (a plant; uncertain)
पार्ला:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootपार्ला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम (uncertain identification)
स्थिराsthirā (a plant; ‘stable’/name)
स्थिरा:
Karta (कर्ता/List item)
TypeNoun
Rootस्थिरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यनाम

Lord Agni (narrating encyclopedic knowledge to sage Vasiṣṭha, typical Agni Purana frame)

Vidya Category: {"primary_vidya":"Ayurveda","secondary_vidya":"Samanya","practical_application":"Materia medica lookup: identifies a set of dravyas (including bilvādi pañcamūla members and jvara-hara items) and preserves variant manuscript readings as synonym/epithet cues for indexing and identification.","sutra_style":true}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"List","entry_title":"Jvara-hara and pañcamūla dravyas: āmalakī–abhayā–kṛṣṇā etc. (with variant readings)","lookup_keywords":["āmalakī","abhayā","kṛṣṇā (pippalī)","sarvajvarāntaka","bilvādi pañcamūla"],"quick_summary":"Provides a compact list of medicinal substances and epithets/synonyms used in manuscripts, useful for nighaṇṭu-style identification and for assembling jvara-focused formulations."}

Dosha: Tridosha

Concept: Nighaṇṭu-method: knowledge is preserved through lists, synonyms, and variant readings to ensure correct dravya identification and application.

Application: When encountering variant readings, treat them as synonym-index entries; cross-check with regional materia medica to avoid misidentification in practice.

Khanda Section: Ayurveda (Dravyaguna / Nighantu-style materia medica and medicinal synonyms)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A herbalist’s spread of labeled botanicals: āmalakī fruits, harītakī, pippalī, bilva, agnimantha, śyonāka, kāśmarya; a manuscript margin showing variant readings and synonyms.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural: stylized medicinal plants arranged in a grid with palm-leaf manuscript beside them, vaidya pointing to names, earthy palette and bold outlines, temple-clinic ambience.","tanjore_prompt":"Tanjore: decorative still-life of key herbs (āmalakī, harītakī, pippalī, bilva) with gold-highlighted vessels and label cartouches, symmetrical composition.","mysore_prompt":"Mysore: didactic botanical plate—each herb drawn with parts (fruit, root, bark) and Sanskrit labels; manuscript variants shown as side-notes; clean, precise linework.","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature: naturalistic botanical study with fine shading, physician annotating a manuscript, arranged specimens on a carpeted floor, meticulous detail."}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":null,"pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: ekanāmātha→एकनाम अथ; sarthakamiti→सार्थकम् इति; sarvavyādhivināśakāniti→सर्व-व्याधि-विनाशकान् इति; āmalakyabhayā→आमलकी-अभया; vilvāgnimanthaśyonākakāśmaryaḥ→विल्व + अग्निमन्थ + श्योनाक + काश्मर्यः (सूची/समाहार-लेखः)

Related Themes: Agni Purana 284.2 (bilvādi pañcamūla kvātha for vātika jvara); Agni Purana 284 (subsequent siddha-yoga recipes likely using these dravyas)

A
Agni
Ā
Āmalakī
A
Abhayā
V
Vilva
A
Agnimantha
Ś
Śyonāka
K
Kāśmarya

FAQs

Ayurvedic dravyaguṇa knowledge: the verse functions as a nighaṇṭu-style register of medicinal plant names/epithets, including curative descriptors like “sarvavyādhivināśaka” and “sarvajvarāntaka.”

It exemplifies the Agni Purana’s cataloging approach by embedding practical medical lexicon (herb names and therapeutic titles) alongside other sciences, making the text a compendium spanning ritual, polity, and medicine.

By preserving and transmitting healing nomenclature—especially disease- and fever-destroying epithets—the verse supports dharma through protection of life and health, a key puruṣārtha-aligned aim in Purāṇic applied knowledge.