Adhyaya 281
Vṛkṣāyurveda (The Science of Plant-Life) — Tree Placement, Muhūrta, Irrigation, Spacing, and Plant Remedies
ဤအধ্যာယသည် ရသာ (rasa) ဆိုင်ရာအကြောင်းအရာမှ Vṛkṣāyurveda (အပင်အသက်ရှင်မှုဗေဒ) သို့ကူးပြောင်းကာ ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးကို ဓမ္မနှင့်ညီသော သိပ္ပံအဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ဓနွန္တရီက မင်္ဂလာရှိသော သစ်ပင်များကို ဦးတည်ရာအလိုက်ထားရန်—plakṣa ကို မြောက်ဘက်၊ vaṭa ကို အရှေ့ဘက်၊ သရက်ကို တောင်ဘက်၊ aśvattha ကို အနောက်/ရေဘက်—ဟုဆိုပြီး တောင်ဘက်တွင် ဆူးပင်များမထားရန် သတိပေးကာ လင်း (sesame) သို့မဟုတ် ပန်းပင်များစိုက်၍ ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်ညွှန်သည်။ စိုက်ပျိုးရာတွင် ပူဇော်ကန်တော့မှုကို အဓိကထား၍ ဘြာဟ္မဏကိုဂုဏ်ပြုခြင်း၊ လကိုပူဇော်ခြင်း၊ တည်ငြိမ်ကြယ်များနှင့် ဦးတည်ရာများ၊ သက်ဆိုင်ရာ ဒေဝတားအင်္ဂါရပ်များကို ကန်တော့ခြင်း၊ သင့်တော်သော နက္ခတ်များရွေးခြင်းနှင့် အမြစ်ကိုဂရုစိုက်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ နေရာအကျိုးစီးပွားအတွက် ရေစီမံခန့်ခွဲမှုကိုလည်း အခမ်းအနားသဘောဖြင့် မြစ်ရေကို လမ်းကြောင်းချခြင်းနှင့် ကြာကန်တည်ဆောက်ခြင်း၊ ရေကန်စတင်ရန်ကောင်းသော နက္ခတ်များစာရင်းကို ပေးသည်။ ထို့နောက် ရာသီအလိုက်ရေချခြင်း၊ အကောင်းဆုံးနှင့် အလယ်အလတ် အကွာအဝေးထားစိုက်ခြင်း၊ ပြောင်းစိုက်နိုင်သည့် ကန့်သတ်ချက်များ၊ သီးမထွက်အောင် မဖြစ်စေရန် ခုတ်ထွင်ခြင်းတို့ကို ဆိုသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အပင်ကုထုံးများ—vidanga-ဂျီလိမ်းဆေး၊ သီးနှံ/ပဲမျိုးပေါင်းထည့်ခြင်း၊ နို့-ဂျီရေချခြင်း၊ မြေဩဇာ(လမ်းမ)နှင့် မုန့်မှုန့်ပေါင်းထည့်ခြင်း၊ အချဉ်ဖောက်အသားရေ၊ ငါးရေ—တို့ဖြင့် အားပြန်တက်စေ၊ ရောဂါနှိမ်နင်းစေ၊ ပန်းနှင့်သီးထွက်စေဟု ဖော်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे रसादिलक्षणं नामाशीत्यधिकद्विसततमो ऽध्यायः अथैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वृक्षायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच वृक्षायुर्वेदमाख्यास्ये प्लक्षश्चोत्तरतः शुभः प्राग्वटो याम्यतस्त्वाम्र आप्ये ऽश्वत्थः कर्मेण तु
ဤသို့ အဂ္နိ မဟာပုရာဏ၌ «အရသာတို့၏ လက္ခဏာနှင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာများ» ဟူသော အခန်း ၂၈၀ ပြီးဆုံး၏။ ယခု အခန်း ၂၈၁ «ဝೃက္ရှာယုರ್ವေဒ (အပင်အသက်ရှင်ရေး သိပ္ပံ)» ကို စတင်သည်။ ဓန္ဝန္တရီ မိန့်ကြားသည်— «ဝೃက္ရှာယုರ್ವေဒ ကို ငါရှင်းလင်းမည်။ ကောင်းမြတ်သော ပလက္ရှ ကို မြောက်ဘက်၌၊ ဝဋ ကို အရှေ့ဘက်၌၊ သရက်ကို တောင်ဘက်၌၊ အရှွတ္ထ ကို အနောက် (ရေဘက်) ၌ ထုံးတမ်းအတိုင်း စိုက်ရမည်»။
Verse 2
दक्षिणां दिशमुत्पन्नाः समीपे कण्टकद्रुमाः उद्यानं गृहवासे स्यात् तिलान् वाप्यथ पुष्पितान्
တောင်ဘက်အနီး၌ ဆူးပင်များ ပေါက်လာပါက ထိုအိမ်၌ နေထိုင်ရာတွင် အနှောင့်အယှက်/မကောင်းသင်္ကေတ ဖြစ်မည်။ ထို့ကြောင့် ကုသရေးအဖြစ် နှမ်း (တီလ) သို့မဟုတ် ပန်းပင်များကို စိုက်သင့်သည်။
Verse 3
गृह्णीयाद्रोपयेद्वृक्षान् द्विजञ्चन्द्रं प्रपूज्य च ध्रुवाणि पञ्च वायव्यं हस्तं प्राजेशवैष्णवं
ပင်ပျိုးများကို ယူ၍ သစ်ပင်များကို စိုက်ရမည်။ ထို့နောက် ဗြာဟ္မဏနှင့် လကို ထိုက်တန်စွာ ပူဇော်ပြီး၊ ထပ်မံ၍ ‘တည်ငြိမ်သော’ ငါးပါး (ကြယ်/အချက်)၊ ဝါယဝျ (အနောက်မြောက်) ဦးတည်ရာ၊ ဟஸ္တာ နက္ခတ်၊ နှင့် ပရာဇေရှ၊ ဝိုင်ရှ္ဏဝ ဟူသော ဒေဝတားအင်္ဂါရပ်များကိုလည်း ပူဇော်ရမည်။
Verse 4
नक्षत्राणि तथा मूलं शस्यन्ते द्रुमरोपणे प्रवेशयेन्नदीवाहान् पुष्करिण्यान्तु कारयेत्
သစ်ပင်စိုက်ရာတွင် သင့်လျော်သော နက္ခတ်များနှင့် အမြစ်အခြေအနေတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် အကြံပြုထားသည်။ ထို့ပြင် မြစ်ရေစီးကြောင်းများကို နေရာသို့ လမ်းကြောင်းဖွင့်၍ ဝင်စေကာ၊ ကြာကန်/ရေကန် (ပုရှ္ကရိဏီ) ကိုလည်း ဆောက်လုပ်စေသင့်သည်။
Verse 5
गृहवामे इति ञ पुष्करिण्यान्त्विति पाठो न सम्यक् प्रतिभाति हस्ता मघा तथा मैत्रमाद्यं पुष्यं सवासवं जलाशयसमारम्भे वारुणञ्चोत्तरात्रयम्
«gṛhavāme …» ဟူသော ဖတ်ပုံသည် မရှင်းလင်းပါ; «puṣkariṇyāntv …» ဟူသော မူကွဲဖတ်ပုံလည်း မှန်ကန်သကဲ့သို့ မထင်ရ။ ရေကန်/ရေသိုလှောင်ကန် တည်ဆောက်မှု စတင်ရာတွင် ကောင်းမြတ်သော နက္ခတ်များမှာ ဟஸ္တာ၊ မဃာ၊ မૈတြ (အနုရာဓာ)၊ ဥတ္တရတို့အနက် ပထမ (ဥတ္တရဖလ္ဂုနီ)၊ ပုရှျ၊ နှင့် ဝါသဝ၏ နက္ခတ် (ရှရဝဏ) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဝါရုဏ (ရှတဘိရှဇ်) နှင့် ကျန်ရှိသော ဥတ္တရ သုံးပါးကိုလည်း လက်ခံနိုင်သည်။
Verse 6
संपूज्य वरुणं विष्णुं पर्जन्यं तत् समाचरेत् अरिष्टाशोकपुन्नागशिरीषाः सप्रियङ्गवः
ဝရုဏ၊ ဗိဿဏု၊ ပရ္ဇညကို သဒ္ဓါဖြင့် ကောင်းစွာ ပူဇော်ပြီးနောက် ထိုကర్మကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ မင်္ဂလာအပင်များဖြစ်သော အရိဋ္ဌ၊ အသောက၊ ပုန္နာဂ၊ သီရိဿ နှင့် ပရိယာင်ဂုတို့ကို အသုံးပြုရမည်။
Verse 7
अशोकः कदली जम्बुस् तथा वकुलदाडिमाः सायं प्रातस्तु घर्मर्तौ शीतकाले दिनान्तरे
အသောက၊ ကဒလီ(ငှက်ပျော)၊ ဇမ္ဗူ(ရိုးအက်ပယ်) နှင့် ဝကူလ၊ ဒါဍိမာ(သလဲ) တို့ကို ပူရာသီတွင် ညနေခင်းနှင့် မနက်ခင်း၌ ယူသုံးရမည်။ အေးရာသီတွင်တော့ နေ့အဆုံးပိုင်း၌ ယူသုံးရမည်။
Verse 8
वर्षारत्रौ भुवः शोषे सेक्तव्या रोपिता द्रुमाः उत्तमं विंशतिर्हस्ता मध्यमं षोडशान्तरम्
မိုးရာသီတွင်လည်းကောင်း၊ မြေပြင်ခြောက်သွေ့လာသောအခါလည်းကောင်း စိုက်ထားသော သစ်ပင်များကို ရေလောင်းရမည်။ အကောင်းဆုံးအကွာအဝေးမှာ ဟတ္သ ၂၀ ဖြစ်ပြီး၊ အလယ်အလတ်အကွာအဝေးမှာ ဟတ္သ ၁၆ ခွာ ဖြစ်သည်။
Verse 9
स्थानात् स्थानान्तरं कार्यं वृक्षाणां द्वादशावरं विफलाः स्युर्घना वृक्षाः शस्त्रेणादौ हि शोधनम्
သစ်ပင်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ၁၂ (သတ်မှတ်ထားသော အချိန်/အတိုင်းအတာ) မကျော်လွန်မီ ပြောင်းစိုက်ရမည်။ အလွန်ထူထပ်ကြီးထွားသော သစ်ပင်များသည် မကြာခဏ အသီးမပေါက်တတ်သဖြင့် အစပိုင်းတွင် ကတ်တင်ကိရိယာဖြင့် “သန့်စင်ခြင်း” ကို ပြုလုပ်ရမည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ ခုတ်ဖြတ်/ပါးလျော့စေခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 10
विडङ्गघृतपङ्काक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा फलनाशे कुलथैश् च मासैर् मुद्गैर् यवैस्तिलैः
အသီးပျက်စီးနေသောအခါ ဗိဒင်္ဂ(vidanga) ကို ဂျီ(ghṛta) နှင့်ရောစပ်၍ ပြုလုပ်သော လိမ်းဆေးပျစ်ပျစ်ဖြင့် ထိခိုက်နေသော အပင်/သစ်ပင်ကို လိမ်းပေးပြီး အေးမြသောရေဖြင့် ရေလောင်းရမည်။ ထို့ပြင် ကုလတ္ထ(မြင်းပဲ)၊ မာသ(အနက်ပဲ)၊ မုဒ္ဂ(အစိမ်းပဲ)၊ ယဝ(မုယော) နှင့် တိလ(နှမ်း) တို့ကို အသုံးပြု၍ ကုထုံးများကိုလည်း ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 11
घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय सर्वदा आविकाजशकृच्चूर्णम् यवचूर्णं तिलानि च
အသီးနှင့်ပန်း ပေါက်ဖွားမှုကို အမြဲတမ်းတိုးစေရန် အဆီနွား (ဂီ) ရောစပ်ထားသော အေးမြသော နွားနို့ဖြင့် အပင်ကို ရေချရမည်။ ထို့ပြင် သိုး/ဆိတ် အညစ်အကြေးမှုန့်၊ မုယောမှုန့်နှင့် နှမ်းစေ့တို့ကိုလည်း ထည့်သုံးရမည်။
Verse 12
गोमांसमुदकञ्चैव सप्तरात्रं निधापयेत् उत्सेकः सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदः
နွားအသားနှင့် ရေကို ရောစပ်၍ ခုနစ်ညတိုင်တိုင် သိမ်းဆည်းထားရမည်။ ထိုရည် (ဖျော်ရည်ကဲ့သို့ ပုပ်ဖောက်လာသောရည်) ဖြင့် သစ်ပင်အားလုံးကို ရေချလျှင် အသီး၊ ပန်း စသည်တို့ တိုးပွားစေသည်။
Verse 13
मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः विडङ्गतण्डुलोपेतं मत्स्यं मांसं हि दोहदं सर्वेषामविशेषेण वृक्षाणां रोगमर्दनम्
ငါးရေဖြင့် ရေချလျှင် သစ်ပင်တို့၏ ကြီးထွားမှု တိုးပွားသည်။ ဗိဒင်္ဂ (viḍaṅga) နှင့် ဆန်စေ့တို့ပါဝင်အောင် ငါးနှင့် အသားကို ပေါင်းစပ်ထားသော ‘ဒိုဟဒ’ အာဟာရပေး လိမ်းသုံးမှုသည် မခွဲခြားဘဲ သစ်ပင်အားလုံး၏ ရောဂါကို နှိမ်နင်းပေးသည်။
Frequently Asked Questions
Plakṣa is placed to the north, vaṭa (banyan) to the east, mango to the south, and aśvattha (pipal) to the west/waterward direction, performed according to proper ritual procedure.
The text states this causes disturbance/inauspiciousness for dwelling; it recommends planting sesame (tila) or flowering plants there as a remedial measure.
Hastā, Maghā, Maitra (Anurādhā), the first of the Uttaras, Puṣya, and Vāsava (Śravaṇa); additionally Vāruṇa (Śatabhiṣaj) and the remaining three Uttara asterisms are also acceptable.
The best spacing is twenty hastas; the medium spacing is sixteen hastas.
It notes that overly dense trees become fruitless and prescribes early ‘purification’ through cutting—i.e., pruning/thinning with a tool.
For fruit destruction: apply a vidanga–ghee paste and irrigate with cool water, with adjunct use of legumes/grains (kulattha, māṣa, mudga, yava, tila). For flowering/fruiting: irrigate with cooled milk mixed with ghee, and apply powdered sheep/goat dung, barley flour, and sesame; additionally, seven-night fermented cow-meat water and fish-water irrigation are described as growth-promoting and disease-suppressing.