
मत्स्यावतारवर्णनम् (The Description of the Matsya Incarnation)
အဓ್ಯಾಯ ၂ တွင် အဝတာရ-လီလာကို စတင်ဖွင့်လှစ်ကာ ဝသိဋ္ဌက ဗိဿဏု၏ ဆင်းသက်မှုများကို ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းအဖြစ် စနစ်တကျ ရှင်းပြရန် တောင်းဆိုသည်။ အဂ္နိက အဝတာရ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို သီလပိုင်းအရ မကောင်းသူတို့ကို ဖျက်ဆီး၍ သီလရှိသူတို့ကို ကာကွယ်ခြင်းဟု သတ်မှတ်သည်။ ယခင်ကပ်အဆုံး နိုင်မိတ္တိက ပရလယာကာလတွင် ကမ္ဘာများ ရေကြီး၍ သမုဒ္ဒရာဖြစ်သွားသည်။ ကෘတမာလာမြစ်ကမ်းတွင် တပဿာနှင့် ရေသွန်းပူဇာ ပြုနေသော မနု ဝိုင်ဝသွဝတသည် တိမ်ငယ်တစ်ကောင်က ကာကွယ်ပေးရန် တောင်းဆိုသဖြင့် အိုး၊ ရေကန်၊ သမုဒ္ဒရာသို့ အဆင့်ဆင့် ထားပေးရာ တိမ်သည် အံ့ဖွယ်ကောင်းစွာ ကောစမစ်အရွယ်အစားထိ ကြီးထွားကာ နာရာယဏ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလာသည်။ မတ္စျာက မနုအား လှေပြင်ဆင်၍ မျိုးစေ့နှင့် လိုအပ်ရာများ စုဆောင်းကာ သတ္တရိရှီတို့နှင့်အတူ ဘြဟ္မာညကို ခံနိုင်ရန်၊ မြွေကြီးဖြင့် လှေကို မတ္စျာ၏ ချိုနှင့် ချည်ရန် ညွှန်ကြားသည်။ အဆုံးတွင် ဝေဒများကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် နောက်အဝတာရများ (ကူရ္မ၊ ဝရာဟ) သို့ ဆက်သွားခြင်းကို ဖော်ပြကာ အဝတာရ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်မှာ သမ္မာဗေဒဗျာဒိကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဟု ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्
ဤသို့—အာဂ္နေယ (Agni) ပုရာဏ၊ အာဒိမဟာပုရာဏအတွင်း၌—ပထမအခန်းကို «မေးခွန်း» ဟု ခေါ်သည်။ ယခု ဒုတိယအခန်း «မత్సျအဝတာရ ဖော်ပြချက်» စတင်သည်။ ဝသိဋ္ဌက ဆိုသည်—«မత్సျ (ငါး) စသည့် ရုပ်ပုံများကို ခံယူတော်မူသော ဗိṣ္ṇုကို၊ စကြာဝဠာဖန်ဆင်းခြင်း စသည့် အကြောင်းရင်းကို ပြောပါ။ ထို့ပြင် ဗိṣ္ṇုထံမှ ယခင်က ကြားနာခဲ့သကဲ့သို့ ဘြဟ္မသင်ကြားချက်ဖြစ်သော အာဂ္နေယပုရာဏကိုလည်း ပြောပါ»။
Verse 2
अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि
အဂ္နိက မိန့်သည်—«ဝသိဋ္ဌ၊ တကယ်ပင် နားထောင်လော့။ ဟရီ (Hari) ၏ မత్సျ (ငါး) အဝတာရကို ငါ ဖော်ပြမည်။ အဝတာရ၏ ဆောင်ရွက်မှုသည် မကောင်းသူတို့ကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် သုစရိုက်သူတို့ကို ကာကွယ်ရန် အမှန်တကယ် ဖြစ်သည်»။
Verse 3
आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने
ယခင်ကပ္ပအဆုံး၌၊ မုနိရေ၊ ဗြဟ္မာအမျိုးအစား နိမိတ္တိက ပရလယ (အခါကာလပျက်ကွက်မှု) ဖြစ်ပေါ်၍၊ ဘူလောကမှစသော လောကများကို သမုဒ္ဒရာရေက လွှမ်းမိုးလျက် ရေနစ်ခဲ့သည်။
Verse 4
मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं
မနု ဝိုင်ဝသွတ သည် လောကီအာနန္ဒနှင့် မုတ်ခ္ရှ (လွတ်မြောက်မှု) ရရှိရန် တပဿ (အာစီတပ) ကို ပြုလုပ်하였다။ တစ်ခါက ကృతမாலာ မြစ်ကမ်း၌ ရေတర్పဏ (ရေဖြင့် ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်း) ပြုနေစဉ်၊
Verse 5
तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम
သူ၏ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ခွက်ကာထားသော ရေထဲသို့ ငါးသေးသေးတစ်ကောင်တည်း လာရောက်ကပ်လျက်ရှိ하였다။ သူက ရေထဲသို့ ပြန်ပစ်မည်ဟု စိတ်ကူးနေစဉ်၊ ငါးက “လူတို့အထက်မြတ်သူရေ၊ ကျွန်ုပ်ကို မပစ်ပါနှင့်” ဟု ပြော하였다။
Verse 6
ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्
“(စာမူကွဲပြားဖတ်ချက်များ) ‘ဗြဟ္မန်ဟု နားလည်ရသည်’ ဟူ၍ အမှတ်တံဆိပ်ထားသော စာမူ သုံးစောင် (kha, ga, gha) တွင် ဖတ်သည်။ ‘အမြင့်ဆုံးသည် မျိုးရိုးနှင့် ဝေဒသခာကို ကျော်လွန်သည်’ ဟူ၍ အမှတ်တံဆိပ်ထားသော စာမူ (ga) တွင် ဖတ်သည်။ ‘အကောင်းဆုံးသော မင်းကြီးရေ၊ ကျွန်ုပ်ကို မပစ်ပါနှင့်’ ဟူ၍ စာမူ သုံးစောင် (kha, ga, gha) တွင် ဖတ်သည်။ ‘ယနေ့ ကျွန်ုပ်သည် မိကျောင်းတို့ကဲ့သို့သော အရာများကို ကြောက်ရွံ့သည်’။ ထိုစကားကို ကြားသော် သူသည် ရေကလသ (ရေခွက်/အိုး) ထဲသို့ ထည့်လိုက်သည်။ ထို့နောက် ငါးသည် ထပ်မံကြီးထွားလာပြီး “ကျွန်ုပ်အား ပိုကြီးသော (အိုး) ပေးပါ” ဟု ပြော하였다။
Verse 7
स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो
ထိုစကားများကို ကြားပြီးနောက် မင်းကြီးသည် မြောက်ဘက်သို့ ဦးတည်လိုက်သည်။ ထိုအခါ အိုမင်းသူတစ်ဦးက မင်းကြီးအား “ပೃထု ရေ၊ သင့်အခွင့်အရေးနှင့် ကိုက်ညီသော အနေအထား (ခြေရာ) ကို စိတ်၌ တည်စေ” ဟု ပြော하였다။
Verse 8
सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् ऊचे देहि वृहत् स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः
သူကို ရေကန်ထဲသို့ ထပ်မံပစ်ချသော်လည်း ထိုအရွယ်အစားအတိုင်းပင် ကြီးထွားလာ하였다။ ထို့နောက် «ကျယ်ဝန်းသောနေရာကို ပေးပါ» ဟုဆိုပြီး နောက်တစ်ဖန် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ပစ်ချခဲ့သည်။
Verse 9
लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः
ခဏမျှအတွင်း၌ပင် ၎င်းသည် ယောဇနာတစ်သိန်းအထိ ကျယ်ပြန့်လာ하였다။ ထိုအံ့ဖွယ်ငါးကို မြင်၍ မနုသည် အံ့သြကာ ပြောဆို하였다။
Verse 10
को भवान् ननु वै विष्णुर् नारायण नमोस्तुते मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन
အရှင်သည် မည်သူနည်း။ အမှန်ပင် ဗိဿဏု—နာရာယဏ ဖြစ်တော်မူ၏။ အရှင်အား နမස්ကာရပြုပါ၏။ အဘယ်ကြောင့် မာယာဖြင့် ကျွန်ုပ်ကို မောဟစေသနည်း၊ ဂျနာရဒနာ။
Verse 11
मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये
မနုက ထိုသို့ မေးမြန်းသော် ငါးအဝတား (မတ္စျ) သည် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း၌ အလေးထားသော မနုအား ပြော하였다— «ဤလောက၏ ကောင်းကျိုးအတွက်၊ မကောင်းသူတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် ငါ ဆင်းသက်လာသည်»။
Verse 12
सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च
ခုနှစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သမုဒ္ဒရာသည် လောကကို အမှန်တကယ် ရေလွှမ်းမိုးလိမ့်မည်။ လှေ ရောက်လာသောအခါ မျိုးစေ့တို့နှင့် အခြားလိုအပ်သောအရာများကိုလည်း ထိုလှေထဲသို့ စီစဉ်ထည့်သွင်းလော့။
Verse 13
सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना
သတ္တရ္ရှိတို့ ဝိုင်းရံလျက် သင်သည် ဗြဟ္မာ၏ညကို ဖြတ်သန်းရမည်။ ငါ ပေါ်လာသောအခါ မဟာမြွေဖြင့် ငါ၏ချိုပေါ်တွင် ထိုအရာကို ချည်နှောင်လော့။
Verse 14
इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा
ဤသို့ဆိုပြီးနောက် မత్స്യ (ငါး) သည် ပျောက်ကွယ်သွား၏။ မနုသည် သတ်မှတ်အချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းကာ ထိုနေရာ၌ ရပ်တည်နေ၏။ ထို့နောက် သမုဒ္ဒရာ ရေလွှမ်းမိုးလာသောအခါ သူသည် လှေပေါ်သို့ တက်ရောက်하였다။
Verse 15
एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः हौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्
အရောင်ရွှေရောင်၊ ချိုတစ်ချောင်းကို ဆောင်၍ ယောဇနာတစ်သောင်းအထိ ရှည်လျားသော မత్స്യ (ငါး) ပေါ်ထွန်းလာ၏။ မနုအား ဤသို့မိန့်ပြီးနောက်၊ နတ်တော် (ဗိဿနု) ၏ရုပ်သဏ္ဌာန်ဖြစ်၍ မဟာကာရဏသဘောနှင့် ဆက်စပ်သော နတ်မత్స്യသည် လှေကို ထိုချိုပေါ်တွင် ချည်နှောင်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် «မత్స്യ» ပုရာဏက အပိုင်းအဖြစ် အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြထားသည်။
Verse 16
शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं
မနုသည် မစ္ဆာ (မత్స്യ)—အပြစ်ကို ဖျက်ဆီးသူ—အား စတုတိဂါထာများဖြင့် ချီးမွမ်းနေစဉ်၊ ဗြဟ္မာ၏ ဝေဒများကို လုယူသွားသော ဒာနဝ ဟယဂရီဝ အကြောင်းကို မత్స്യထံမှ ကြားနာခဲ့၏။
Verse 17
अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः
ကေရှဝသည် မత్స്യအဝတားမှ စ၍ ဝေဒများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့၏။ ထို့နောက် ဝရာဟ-ကల్ప ရောက်လာသောအခါ ဟရိသည် ကူර්မ (လိပ်) ရုပ်ကို ခံယူခဲ့၏။
Agni defines avatāra-kriyā as twofold: dūṣṭa-nāśa (destruction of the wicked) and sat-pālana (protection of the virtuous), framing incarnation as ethical preservation of cosmic and social order.
Matsya’s guidance ensures continuity through pralaya by saving Manu, the Saptarṣis, and the seeds of life, while the narrative explicitly links Matsya to the safeguarding and recovery of the Vedas (including the Hayagrīva motif), making revelation-protection the avatāra’s core function.