Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 14

स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति । विश्वामित्रस्तु तं प्राह किं दास्यसि दक्षिणाम् । दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत

sa visṛṣṭo guruṃ prāha dakṣiṇā prārthyatāmiti | viśvāmitrastu taṃ prāha kiṃ dāsyasi dakṣiṇām | dakṣiṇā tava śuśrūṣā gṛhaṃ vraja yatavrata

Setelah dilepaskan, dia berkata kepada gurunya, “Mohon tuntutlah dakṣiṇā (upah guru).” Namun Viśvāmitra menjawab, “Apa yang akan engkau berikan sebagai dakṣiṇā? Dakṣiṇāmu ialah khidmatmu yang setia. Pulanglah ke rumah, wahai yang berdisiplin.”

saḥhe
saḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
visṛṣṭaḥhaving been dismissed
visṛṣṭaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi√sṛj (धातु) + क्त (Kṛdanta)
Formक्त-प्रत्यय कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘dismissed/released’
gurumto the teacher
gurum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
prāhasaid
prāha:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√ah (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — ‘said’
dakṣiṇāfee (honorarium)
dakṣiṇā:
Karma (Object of request/कर्म)
TypeNoun
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
prārthyatāmmay be asked for
prārthyatām:
Kriyā (Injunctive/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√arth (धातु) + यत् (passive/impersonal)
Formलोट् (आज्ञार्थ), कर्मणि प्रयोग (passive/impersonal), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — ‘let it be requested/asked for’
itithus
iti:
Vākyaparicchedaka (Quotation marker/इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle) — thus
viśvāmitraḥViśvāmitra
viśvāmitraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootviśvāmitra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tubut
tu:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (particle) — but/indeed
tamto him
tam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
prāhasaid
prāha:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√ah (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन — ‘said’
kimwhat
kim:
Karma (Interrogative object/प्रश्न-कर्म)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formप्रश्नवाचक सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘what?’
dāsyasiwill you give
dāsyasi:
Kriyā (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन — ‘will you give’
dakṣiṇāmfee
dakṣiṇām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
dakṣiṇāthe fee
dakṣiṇā:
Karta (Subject complement/प्रथमा-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tavayour
tava:
Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन — ‘of you/your’
śuśrūṣāservice/obedient attendance
śuśrūṣā:
Samānādhikaraṇa (Predicate nominal/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootśuśrūṣā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
gṛhamhome
gṛham:
Gati-karma (Destination/गत्यर्थक कर्म)
TypeNoun
Rootgṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
vrajago
vraja:
Kriyā (Imperative/आज्ञा)
TypeVerb
Root√vraj (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन — ‘go’
yata-vrataO self-restrained one
yata-vrata:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootyata (√yam, क्त) + vrata (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास — ‘यतं व्रतं यस्य’ (one whose vow is restrained); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

Viśvāmitra (within the narrative; framed by the chapter’s narrator)

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A calm āśrama setting: the disciplined disciple bows and offers to pay dakṣiṇā; Viśvāmitra, serene, blesses him and declares that devoted service itself is the fee, sending him home.

V
Viśvāmitra
K
Kautsa

FAQs

True dakṣiṇā is not merely wealth—humble service and sincere discipline are honored as the highest offering to the guru.

Ayodhyā is the chapter’s sacred frame; this verse teaches guru-dharma within that mahatmya context.

Dakṣiṇā is discussed, and it is defined here as śuśrūṣā (attentive service) rather than material payment.