Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

pūrvataḥ pṛṣṭhabhāgo hi dakṣiṇottaramadhyamaḥ | tasyāṃ puryyāṃ mahābhāga nāmnā viṣṇurhariḥ svayam | pūrvaṃdṛṣṭaprabhāvo'sau prādhānyena vasatyapi

Di sebelah timur ialah bahagian “belakang”nya, dan bahagian tengah terletak di antara selatan dan utara. Di kota itu, wahai yang sangat berbahagia, Hari—Viṣṇu sendiri—bersemayam dengan nama “Viṣṇu”. Dengan kuasa yang telah disaksikan sejak zaman purba, Baginda tinggal di sana dengan keutamaan yang istimewa.

पूर्वतःto the east / on the eastern side
पूर्वतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb)
पृष्ठभागःthe back portion
पृष्ठभागः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपृष्ठ + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृष्ठस्य भागः)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
दक्षिणोत्तरमध्यमःlying between south and north (central)
दक्षिणोत्तरमध्यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + उत्तर + मध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (पृष्ठभागः); समासः—द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषः (दक्षिणोत्तरयोः मध्यमः)
तस्याम्in that
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पुर्याम्in the city
पुर्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणार्थे (नाम्ना = “by name/as named”)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विष्णोः समानाधिकरणम्
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb)
पूर्वम्formerly / earlier
पूर्वम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formअव्यय (temporal adverb)
दृष्टseen
दृष्ट:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समासाङ्ग), “seen”
प्रभावःpower/glory
प्रभावः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (समासोत्तरपद)
असौthat one (he)
असौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्राधान्येनas the chief / by predominance
प्राधान्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्राधान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणार्थे
वसतिdwells
वसति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)

Agastya (contextual; until explicit speaker change at 68)

Tirtha: Viṣṇu (Ayodhyā-sthāna under the name ‘Viṣṇu’)

Type: kshetra

Listener: Vyāsa

Scene: A schematic sacred map of Ayodhyā shows east as the ‘back’ and a central corridor; within the city a radiant Viṣṇu-Hari presence is enthroned, signifying ancient, proven potency and special eminence.

H
Hari
V
Viṣṇu
A
Ayodhyā

FAQs

A kṣetra becomes supremely sacred where the Lord is believed to abide with prādhānya (special eminence), making devotion and remembrance there especially potent.

Ayodhyā is glorified as a place where Hari (Viṣṇu) dwells prominently, with a traditionally known sacred power.

No explicit rite is given; the verse emphasizes divine presence and the city’s sacred configuration.