Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

त्रैलोक्ये सर्वतीर्थानां तत्तीर्थं प्रवरं स्मृतम् । पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां पुण्यकीर्त्तिद

Transliteration

trailokye sarvatīrthānāṃ tattīrthaṃ pravaraṃ smṛtam | pāpaghnaṃ puṇyajananaṃ prāṇināṃ puṇyakīrttida

Translation

Dalam tiga alam, antara segala tīrtha, tīrtha itu dikenang sebagai yang terutama—pemusnah dosa, penjana pahala, serta penganugerahan kemasyhuran suci kepada semua makhluk.

Word by Word

• त्रैलोक्ये: in the three worlds
• त्रैलोक्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) = त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—द्विगु (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• सर्वतीर्थानाम्: of all sacred fords
• सर्वतीर्थानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सर्वतीर्थ (प्रातिपदिक) = सर्व + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वाणि तीर्थानि)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘तत्’ इति विशेषणम् (तीर्थम्)

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रवरम्: excellent, foremost
• प्रवरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• स्मृतम्: is regarded
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; भावे/कर्मणि प्रयोगः—‘is considered/remembered’

• पापघ्नम्: destroyer of sin
• पापघ्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पापघ्न (प्रातिपदिक) = पाप + √हन् (धातु) + णिनि/घ्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पापं हन्ति)

• पुण्यजननम्: producer of merit
• पुण्यजननम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यजनन (प्रातिपदिक) = पुण्य + जनन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुण्यस्य जननम्/जनकः)

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पुण्यकीर्त्तिद: giver of holy fame
• पुण्यकीर्त्तिद: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यकीर्त्तिद (प्रातिपदिक) = पुण्य + कीर्ति + द (प्रातिपदिक, ‘giver’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुण्यां कीर्तिं ददाति); संबोधनार्थे अपि सम्भवः (हे पुण्यकीर्त्तिद)

Speaker

Narratorial voice (contextual praise within the Māhātmya; specific speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vṛṣa-tīrtha (contextual referent)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A feminine interlocutor in the māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: A grand, symbolic panorama of many tīrthas bowing toward one radiant ford; the featured tīrtha shines with a halo, while pilgrims emerge purified, carrying lamps and offering water—kīrti represented as a banner or celestial proclamation.

Characters & Entities

• Tīrtha
• Trailokya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā is portrayed as a direct purifier—removing pāpa, producing puṇya, and shaping a life of dharmic reputation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediately preceding tīrtha in context—Vṛṣa-tīrtha on Prācī’s bank within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified; the verse provides general phalaśruti for approaching/using the tīrtha.