Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 67

ईश्वर उवाच । दक्षिणां दिशमास्थाय पुनः पश्चान्मुखी तदा । सरस्वती महादेवी वडवानलधारिणी । तदुत्तरे तटे तीर्थमेकद्वारमिति स्मृतम्

īśvara uvāca | dakṣiṇāṃ diśamāsthāya punaḥ paścānmukhī tadā | sarasvatī mahādevī vaḍavānaladhāriṇī | taduttare taṭe tīrthamekadvāramiti smṛtam

Īśvara bersabda: “Menghala ke arah selatan, kemudian pada saat itu Sarasvatī Mahādevī—yang memegang api Vaḍavānala (api bawah samudera)—berpaling lagi menghadap ke barat. Di tebing utaranya ada sebuah tīrtha yang masyhur bernama Ekadvāra.”

īśvaraḥĪśvara (Lord Śiva)
īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
dakṣiṇāmsouthern
dakṣiṇām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (diśam)
diśamdirection
diśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
āsthāyahaving taken/approached
āsthāya:
Pūrvakāla (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootā + sthā (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिबोधक (adverb)
paścāt-mukhīwest-facing
paścāt-mukhī:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootpaścāt (अव्यय) + mukhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अव्ययीभाव (paścāt = westward) + mukhī; विशेषण (sarasvatī)
tadāthen/at that time
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb: at that time)
sarasvatīSarasvatī
sarasvatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarasvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
mahā-devīthe great goddess
mahā-devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + devī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समानाधिकरण-कर्मधारय; sarasvatī इति समानाधिकरण
vaḍavā-anala-dhāriṇībearing the submarine fire (vaḍavānala)
vaḍavā-anala-dhāriṇī:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootvaḍavā (प्रातिपदिक) + anala (प्रातिपदिक) + dhāriṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वडवायाः अनलः (षष्ठी-तत्पुरुष) + धारी (उपपद-तत्पुरुष); विशेषण (sarasvatī)
tad-uttareon its northern (side)
tad-uttare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + uttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तस्य उत्तरः (षष्ठी-तत्पुरुष); विशेषण (taṭe)
taṭeon the bank
taṭe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottaṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
tīrthama sacred ford/place
tīrtham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
eka-dvāram(named) Ekadvāra / one-gated
eka-dvāram:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक) + dvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (one + gate/door); tīrtham इति विशेषण/नाम
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइति-कारक अव्यय (quotative particle)
smṛtamis remembered/called
smṛtam:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)

Śiva (Īśvara) (explicit)

Tirtha: Ekadvāra

Type: ghat

Scene: Sarasvatī as a radiant river-goddess turns to face west; on her northern bank a marked ford-gate (ekadvāra) is indicated, with pilgrims orienting by the cardinal directions.

Ś
Śiva (Īśvara)
S
Sarasvatī
V
Vaḍavānala
E
Ekadvāra Tīrtha

FAQs

Divine speech maps sacred geography: the river’s very course becomes a revelation establishing tīrthas for human uplift.

Ekadvāra Tīrtha, located on the northern bank of Sarasvatī in Prabhāsa-kṣetra.

No direct prescription is stated; by context, tīrtha-sevana such as snāna and pilgrimage is implied.