Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 185

चिंतयामास दुःखार्तः कथं कार्यं मया भवेत् । इत्येवं चिंतयानस्य मतिर्जाता महात्मनः । पुत्रः स कथ्यते लोके पितरं त्रायते तु यः

ciṃtayāmāsa duḥkhārtaḥ kathaṃ kāryaṃ mayā bhavet | ityevaṃ ciṃtayānasya matirjātā mahātmanaḥ | putraḥ sa kathyate loke pitaraṃ trāyate tu yaḥ

Dihimpit dukacita, dia merenung: “Apakah yang harus aku lakukan?” Ketika demikian direnungkan, timbullah tekad mulia dalam diri insan berhati agung itu: di dunia ini, hanya dia yang benar-benar menyelamatkan ayahnya layak disebut “anak”.

चिन्तयामासthought, reflected
चिन्तयामास:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद
दुःखार्तःdistressed by sorrow
दुःखार्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त; ऋ धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषण
कथम्how?
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
कार्यम्what is to be done, duty
कार्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; कृ धातोः ण्यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
मयाby me
मया:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental); एकवचन; सर्वनाम
भवेत्should be
भवेत्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative); प्रथम-पुरुष; एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
None
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)
चिन्तयानस्यof (him) thinking
चिन्तयानस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचिन्तयत् (कृदन्त; चिन्त् धातु, शतृ)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle)
मतिःan idea, resolve
मतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
जाताarose, was born
जाता:
Kriyā (Predicative/क्रिया)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
सःhe/that (one)
सः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
कथ्यतेis called
कथ्यते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन
पितरम्father
पितरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन
त्रायतेprotects, saves
त्रायते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्रा (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद
तुindeed, but
तु:
None
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

Narrator (contextual)

Tirtha: Prabhāsa (contextual)

Type: kshetra

Scene: The king sits in sorrowful contemplation, hands to chest or forehead, then his face brightens with a firm dharmic resolve as the maxim about a true son arises within him.

P
pitṛ (father)
P
putra (son)

FAQs

A son’s highest dharma is to work for his father’s protection and spiritual uplift—ultimately, his liberation.

The broader frame is Prabhāsakṣetra Māhātmya (Prabhāsa region), setting up a pilgrimage-based means for pitṛ-mokṣa.

No specific rite is stated here; it establishes the ethical principle that motivates later tīrtha-yātrā and acts for the father’s release.