Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

तत्रैव नातिदूरे तु भद्रायाः संगमः स्मृतः । पश्चिमात्संगमात्पूर्वः संगमः समुदाहृतः

tatraiva nātidūre tu bhadrāyāḥ saṃgamaḥ smṛtaḥ | paścimātsaṃgamātpūrvaḥ saṃgamaḥ samudāhṛtaḥ

Di situ juga, tidak jauh, dikenang adanya pertemuan aliran (saṅgama) sungai Bhadrā. Ia dinyatakan sebagai “saṅgama timur”, terletak di sebelah timur daripada “saṅgama barat”.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative setting/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक-अव्यय/adverb of place)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निश्चयार्थक/particle of emphasis)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध/negation particle)
अतिदूरेat (a) very far (distance)
अतिदूरे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतिदूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे ‘अतिदूर’ इति विशेषणम् (in the sense of ‘too far’)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/अन्वयार्थक-conjunctive particle)
भद्रायाःof (the river) Bhadrā
भद्रायाः:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्
संगमःconfluence
संगमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
स्मृतःis said/remembered
स्मृतः:
Karta (Predicate adjective to subject/कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘स्मृत’ = ‘उक्त/प्रसिद्ध’
पश्चिमात्from the western
पश्चिमात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्; दिशावाचक-विशेषणम्
संगमात्from the confluence
संगमात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootसंगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्
पूर्वःeastern, earlier
पूर्वः:
Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; दिशावाचक-विशेषणम्
संगमःconfluence
संगमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
समुदाहृतःis declared/mentioned
समुदाहृतः:
Karta (Predicate adjective to subject/कर्तृ-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-उद्-आ-हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘समुदाहृत’ = ‘सम्यक् उक्त/प्रख्यात’

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Bhadrā-saṅgama (Pūrvasaṅgama)

Type: sangam

Listener: Devī

Scene: A small river (Bhadrā) meets a larger water body; two confluences are indicated on a pilgrim map—western and eastern—while pilgrims stand at the nearer ‘eastern confluence’ performing ācamana and offering water.

B
Bhadrā (river)
S
Saṅgama (confluence)
P
Pūrva-saṅgama
P
Paścima-saṅgama

FAQs

Pilgrimage is also a disciplined sacred geography—knowing and honoring tīrtha-locations is part of dharma.

The Bhadrā-saṅgama within Prabhāsa Kṣetra, identified as the ‘eastern confluence.’

No explicit rite is stated; the verse primarily locates and distinguishes the tīrtha for pilgrims.