Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

Transliteration

āpastaṃbo'tha saṃvartaḥ kātyaḥ kātyāyano muniḥ | gautamaḥ śaṃkhalikhitau tathā vācaspatirmuniḥ

Translation

Di sana juga ada Āpastamba dan Saṃvarta; Kātya dan resi Kātyāyana; Gautama; Śaṅkha dan Likhita; serta resi Vācaspati.

Word by Word

• आपस्तम्बः: Āpastamba
• आपस्तम्बः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आपस्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/प्रसङ्ग-अव्यय

• संवर्तः: Saṃvarta
• संवर्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कात्यः: Kātya
• कात्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कात्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कात्यायनः: Kātyāyana
• कात्यायनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कात्यायन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-विशेष्य (कात्यायनः)

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• शंखलिखितौ: Śaṅkha and Likhita
• शंखलिखितौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शंख (प्रातिपदिक) + लिखित (प्रातिपदिक/कृदन्त-नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; समासः—द्वन्द्वः (शंखश्च लिखितश्च)

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकार/समुच्चय-अव्यय (likewise/also)

• वाचस्पतिः: Vācaspati
• वाचस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाचस् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वाचसः पतिः)

• मुनिः: sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य (वाचस्पतिः)

Speaker

Deductive (Prabhāsa-kṣetra-māhātmya narration; likely Sūta/Lomaharṣaṇa addressing sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer audience

Visual Art Cues

Scene: A scholarly-ascetic gathering: sages holding palm-leaf texts and ritual ladles; a central fire-altar; the sea and temple spire in the background; the atmosphere suggests dharma-śāstra recitation and debate.

Characters & Entities

• Āpastamba
• Saṃvarta
• Kātya
• Kātyāyana
• Gautama
• Śaṅkha
• Likhita
• Vācaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are validated by the presence of realized sages; their tapas and dharma make the kṣetra spiritually potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, especially the setting associated with Kṛtasmara Parvata in this chapter’s narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse functions as a reverential catalogue of ṛṣis present at the sacred site.