Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

सर्वेषामेव भूतानां स्थानमस्ति महीतले । भर्त्तारमेकमुत्सृज्य स्त्रीणां नान्यः समाश्रयः

Transliteration

sarveṣāmeva bhūtānāṃ sthānamasti mahītale | bharttāramekamutsṛjya strīṇāṃ nānyaḥ samāśrayaḥ

Translation

Segala makhluk mempunyai tempatnya di bumi; namun bagi wanita, selain suami seorang, tiada naungan yang sah lagi untuk dijadikan sandaran.

Word by Word

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘भूतानाम्’)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• भूतानाम्: of beings
• भूतानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• स्थानम्: a place; abode
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्ति: exists
• अस्ति: Kriyā (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन

• महीतले: on the earth’s surface
• महीतले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महीतल (प्रातिपदिक; मही + तल समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• भर्त्तारम्: husband
• भर्त्तारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘भर्त्तारम्’)

• उत्सृज्य: having abandoned
• उत्सृज्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + सृज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• स्त्रीणाम्: for/of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अन्यः: other
• अन्यः: Viśeṣaṇa (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying implied ‘समाश्रयः’)

• समाश्रयः: support; refuge
• समाश्रयः: Pradhāna-pada (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु) → समाश्रय (प्रातिपदिक; भाव/कर्तृवाचक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sāvitrī (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame assumed; not explicit in verse)

Visual Art Cues

Scene: Sāvitrī concludes her argument with a firm statement on rightful shelter; the composition emphasizes her unwavering stance against the vastness of Yama’s realm.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Husband (pati/bhartṛ; Satyavān implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It presents an ideal of exclusive marital fidelity as a central dharmic refuge for a wife.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra is the larger setting of the māhātmya where this dialogue is narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is an ethical-dharmic assertion within the narrative.