Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23

कूर्मस्य दक्षिणे कुक्षौ चर्क्षपादं तथाऽपरम् । स्वाती विशाखा मैत्रं च नैरृते त्रितयं स्मृतम्

kūrmasya dakṣiṇe kukṣau carkṣapādaṃ tathā'param | svātī viśākhā maitraṃ ca nairṛte tritayaṃ smṛtam

Pada sisi selatan Kūrma—di bahagian perut—terdapat satu lagi bahagian susunan nakṣatra. Di barat daya, triad Svātī, Viśākhā, dan Maitra (Anurādhā) diingati.

कूर्मस्यof (the) tortoise
कूर्मस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन — 'of the tortoise'
दक्षिणेon the right
दक्षिणे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — 'on the right (side)' (स्थानवाचक)
कुक्षौin the belly/side
कुक्षौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — 'in/at the belly/side'
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ऋक्षपादम्(the) star-section/quarter
ऋक्षपादम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऋक्ष + पाद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन — 'the star-foot/section' (ऋक्षस्य पादः)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'thus/likewise')
अपरम्another
अपरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन — 'another' (ऋक्षपादम् इति पदस्य विशेषणम्)
स्वातीSvātī (nakṣatra)
स्वाती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वाती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — नक्षत्रनाम
विशाखाViśākhā (nakṣatra)
विशाखा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — नक्षत्रनाम
मैत्रम्Maitra (Anurādhā nakṣatra)
मैत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमैत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — नक्षत्रनाम (अनुराधा)
and
:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
नैरृतेin the south-west
नैरृते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनैरृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — 'in the south-west (direction)'
त्रितयम्a triad
त्रितयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रितय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — 'a triad (set of three)'
स्मृतम्is stated/remembered
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — 'is said/remembered' (भावे/कर्मणि प्रयोगः)

Unspecified (contextual narrator within Prabhāsakṣetra Māhātmya)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Scene: The tortoise is shown in three-quarter view; the southern belly is highlighted with a glowing band; three star clusters labeled Svātī, Viśākhā, Anurādhā appear like constellations embedded in the shell-edge; the teacher indicates the south-west corner of a mandala.

S
Svātī
V
Viśākhā
A
Anurādhā (Maitra)
K
Kūrma

FAQs

The cosmos is described as a sacred body; knowing its order is itself a form of reverent knowledge (jñāna) aligned with dharma.

Not a specific tirtha; it continues the nakṣatra-body mapping within the Prabhāsakṣetra Māhātmya setting.

None.