Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

दर्शे च पौर्णमास्यां च कर्त्तव्यं चाग्निहोत्रजम् । प्राशनं दक्षिणादानं पुरोडाश इति क्रिया

Transliteration

darśe ca paurṇamāsyāṃ ca karttavyaṃ cāgnihotrajam | prāśanaṃ dakṣiṇādānaṃ puroḍāśa iti kriyā

Translation

Pada hari bulan baharu dan hari bulan purnama, hendaklah dilakukan upacara yang berkaitan dengan Agnihotra—iaitu merasai persembahan (prāśana), memberi dakṣiṇā (upah suci), dan mempersembahkan kek puroḍāśa; inilah tatacara yang ditetapkan.

Word by Word

• दर्शे: on the new-moon rite/day (darśa)
• दर्शे: अधिकरण (Location/time)
• Type: Noun
• Root: दर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (masculine, locative, singular)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• पौर्णमास्याम्: on the full-moon (rite/day)
• पौर्णमास्याम्: अधिकरण (Location/time)
• Type: Noun
• Root: पौर्णमासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (feminine, locative, singular)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• कर्त्तव्यम्: to be performed
• कर्त्तव्यम्: विधेय (obligatory predicate)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (to be done)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अग्निहोत्रजम्: arising from/connected with the agnihotra
• अग्निहोत्रजम्: विशेषण (Qualifier of implied कर्म/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: अग्निहोत्र + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—अग्निहोत्र-ज (तत्पुरुषः: ‘born from/pertaining to agnihotra’)

• प्राशनम्: eating/partaking
• प्राशनम्: कर्ता/विशेष्य (Subject: item of ritual)
• Type: Noun
• Root: प्राशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neuter, nominative, singular)

• दक्षिणा: fee/gift (dakṣiṇā)
• दक्षिणा: —
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — समासाङ्ग

• दानम्: giving of the fee
• दानम्: कर्ता/विशेष्य (Subject: item of ritual)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (neuter, nominative, singular); समासः—दक्षिणा-दान (तत्पुरुषः: ‘giving of dakṣiṇā’)

• पुरोडाशः: puroḍāśa (sacrificial cake)
• पुरोडाशः: कर्ता/विशेष्य (Subject: item of ritual)
• Type: Noun
• Root: पुरोडाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masculine, nominative, singular)

• इति: thus/namely
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• क्रिया: (this is) the ritual act
• क्रिया: समाहार/परिभाषा (appositional summary)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (feminine, nominative, singular)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Characters & Entities

• Agnihotra
• Darśa
• Paurṇamāsa
• Dakṣiṇā
• Puroḍāśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular observance of lunar-cycle yajñas with proper offerings and respectful giving sustains dharma and purifies the worshipper.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where correct Vedic observance is taught as part of the site’s mahatmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Darśa and Paurṇamāsa-related Agnihotra rites, including prāśana, dakṣiṇā-dāna, and offering of puroḍāśa.