Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्

Transliteration

śrāntā bhāraparikliṣṭā vahatī kopanaṃ dvijam | pāyayitvodakaṃ kānta naya māṃ mandiraṃ svakam

Translation

Aku letih dan terbeban, kerana memikul brāhmaṇa yang mudah murka ini. Wahai kekasih, setelah memberinya minum air, bawalah aku ke kediamanku sendiri.

Word by Word

• श्रान्ता: tired
• श्रान्ता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भारपरिक्लिष्टा: afflicted by the burden
• भारपरिक्लिष्टा: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भार (प्रातिपदिक) + परि + क्लिश् (धातु)
• Form: तत्पुरुष-समास (भार-परिक्लिष्टा = भारेण परिक्लिष्टा), क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वहती: carrying
• वहती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (वर्तमानकर्तरि/Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कोपनम्: irascible
• कोपनम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोपन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (द्विजम् इति विशेषण)

• द्विजम्: a brahmin
• द्विजम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पाययित्वा: having given to drink
• पाययित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) [णिच् causative: पायय-]
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-प्रयोगार्थः

• उदकम्: water
• उदकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कान्त: O beloved
• कान्त: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• नय: lead
• नय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• मन्दिरम्: to the house
• मन्दिरम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्दिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वकम्: one's own
• स्वकम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (मन्दिरम् इति विशेषण)

Speaker

Rukmiṇī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rukmiṇī, strained from bearing the burden of an irritable brāhmaṇa, appeals to Kṛṣṇa: first give the brāhmaṇa water, then take her home; the scene balances duty and tenderness.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Kṛṣṇa
• Durvāsā (implied as the irascible brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality is dharma even when the guest is difficult; service purifies and protects.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, as the sacred setting where ideals of atithi-dharma are enacted by divine figures.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering drinking water to a brāhmaṇa/guest (atithi) is explicitly advised.