Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके

pulastya uvāca | evamuktvā tamīśānastatraivāṃtaradhīyata | vāsudevo'pi talliṃgaṃ gṛhītvā'rbudaparvate | nirjhare sthāpayāmāsa supuṇye vimalodake

Pulastya berkata: “Setelah berkata demikian, Īśāna lenyap di situ juga. Vāsudeva pula, setelah mengambil Liṅga itu, menegakkannya di Gunung Arbuda, pada sebuah mata air yang amat suci, berair jernih lagi murni.”

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Pulastya)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (said)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive: having spoken)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (him)
ईशानःthe Lord
ईशानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (the Lord)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
एवindeed
एव:
Sambandha (Discourse particle/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (just/indeed)
अन्तर्धीयतdisappeared
अन्तर्धीयत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर् + धा (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (disappeared)
वासुदेवःVāsudeva
वासुदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Vāsudeva)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse particle/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (that)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (liṅga)
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive: having taken)
अर्बुदपर्वतेon Arbuda mountain
अर्बुदपर्वते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्बुद + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Arbuda-mountain: on Arbuda mountain)
निर्झरेat a waterfall/spring
निर्झरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (at the waterfall/spring)
स्थापयामासinstalled
स्थापयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (caused to be placed/installed)
सुपुण्येin very holy
सुपुण्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषणम् (in very holy)
विमलोदकेin clear water
विमलोदके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविमल + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय (in clear water)

Pulastya

Tirtha: (Emergent) Kṛṣṇa-tīrtha / Kṛṣṇa-hrada complex (named explicitly in following verses)

Type: kund (hrada) / nirjhara-associated tīrtha

Listener: Pārthiva-śārdūla (a king; addressed explicitly in v.34.50)

Scene: Pulastya narrates as Īśāna (a form of Śiva) vanishes; Vāsudeva carries a radiant liṅga to a mountain spring and installs it beside crystal-clear cascading water.

P
Pulastya
Ī
Īśāna (Śiva)
V
Vāsudeva (Kṛṣṇa/Viṣṇu)
A
Arbuda-parvata

FAQs

Sacred geography is born from divine acts: installing a liṅga at a pure spring transforms the landscape into a locus of merit for devotees.

A holy spring (nirjhara) on Arbuda-parvata where the liṅga is installed—later identified with Kṛṣṇatīrtha/Kṛṣṇahrada traditions.

Liṅga-sthāpana (installation) at a sanctified water-source; the verse implies tīrtha-creation through consecration.