Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

मंकिर्वैराग्यमापन्नस्त्यक्त्वा ग्रामं वनं ययौ । स गत्वा निर्झरं कञ्चिदर्बुदे नृपसत्तम

Transliteration

maṃkirvairāgyamāpannastyaktvā grāmaṃ vanaṃ yayau | sa gatvā nirjharaṃ kañcidarbude nṛpasattama

Translation

Maṅkī, setelah mencapai vairāgya (ketidaklekatan), meninggalkan desa lalu pergi ke rimba. Wahai raja yang utama, dia sampai ke sebuah aliran jeram gunung di Arbuda.

Word by Word

• मंकिः: Maṅki
• मंकिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मंकिः (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; व्यक्तिनाम (proper noun)

• वैराग्यम्: dispassion
• वैराग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आपन्नः: having attained
• आपन्नः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आपद् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having attained/entered'

• त्यक्त्वा: having left
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा), अव्यय; 'having abandoned'

• ग्रामम्: village
• ग्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा), अव्यय; 'having gone'

• निर्झरम्: waterfall/spring
• निर्झरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्झर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• कञ्चित्: some
• कञ्चित्: Karma (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम-विशेषण (indefinite: 'some')

• अर्बुदे: on/at Arbuda (mountain)
• अर्बुदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक; स्थाननाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; स्थानवाचक

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप-सत्तम (प्रातिपदिक; नृप + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking in Purāṇic narration (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-nirjhara (unnamed spring/stream)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: nṛpasattama (king)

Visual Art Cues

Scene: Maṅkī, austere and resolved, turns away from his village and walks into a forested mountain landscape toward a clear cascading spring on Arbuda.

Characters & Entities

• Maṅkī
• Arbuda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True awakening is shown as turning from worldly security to forest-discipline and inner freedom (vairāgya).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda (Mount Arbuda) is highlighted, with a specific nirjhara (sacred stream) as the ascetic setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, taking refuge in a sacred natural site (nirjhara) for disciplined spiritual life; explicit rites appear in the next verses.