Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

Transliteration

yatra siddhiṃ gatā rājanvālakhilyā maharṣayaḥ | taistatra nirmitaṃ kuṇḍaṃ suramyaṃ giri gahvare

Translation

Wahai raja, di sanalah para maharṣi Vālakhilya mencapai siddhi. Dan di sana, di sebuah lekuk gunung, mereka membina sebuah kuṇḍa yang indah lagi menawan.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: “where”)

• सिद्धिम्: attainment, success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• गताः: having gone, having attained
• गताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + गत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग (कर्तृसामानाधिकरण)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वालखिल्याः: the Vālakhilya sages
• वालखिल्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालखिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (ऋषिगण-नाम)

• महर्षयः: great seers
• महर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (there)

• निर्मितम्: constructed, made
• निर्मितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (धातु) + निर्मित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)

• कुण्डम्: a pond, water-tank
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सुरम्यम्: very beautiful
• सुरम्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)

• गिरि: of the mountain
• गिरि: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदभावः (गह्वरे इति समासार्थे ‘गिरेः’), अव्यक्त-विभक्ति (समासपूर्वपद)

• गह्वरे: in a cave, in a hollow
• गह्वरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गह्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Speaker

Pulastya (contextual continuity in Adhyāya 16)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā (kund in giri-gahvara)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Rājan (king)

Visual Art Cues

Scene: In a rocky mountain hollow, a circle of tiny, radiant Vālakhilya sages sits in meditation; nearby, they carve/shape a beautiful kund, water shimmering as if newly invoked by mantra.

Characters & Entities

• Vālakhilya
• Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha gains sanctity through realized sages; their siddhi and tapas consecrate the landscape and establish enduring sacred institutions like kuṇḍas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Maṇikarṇikā-associated region and its kuṇḍa set within a mountain hollow, tied to the Vālakhilyas’ siddhi.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is commanded in this verse; it provides the tīrtha’s origin, supporting later practices like snāna and tarpaṇa at the kuṇḍa.